Ի՞նչ գործոններ կազդեն փոխարժեքի վրա առաջիկա ամիսներին
Մարտի 20-ից սկսած հայկական դրամը արեժեւորման նշաններ ցույց տվեց, որոնք ավելի ու ավելի ակնառու դարձան: Մի քանի օրվա ընթացքում 477-483 դրամ մեկ դոլարի դիմաց փոխարժեքից այն իջավ մինչեւ 467-473 դրամի մեկ դոլարի դիմաց: Դրամի նման տեմպով արժեւորում, դեկտեմբեր ամսից ի վեր, առաջին անգամն է տեղի ունենում:
Հայտնի է, որ փոխարժեքի յուրաքանչյուր տատանում պայմանավորված է ներքին եւ արտաքին բազմաթիվ գործոններով: Ներկայումս դրամի արժեւորման հիմնական պատճառը այս օրերին Իրանից զբոսաշրջիկների հոսքն է Հայաստան: Վերջին տարիներին արդեն ավանդական է դարձել այդ երկրի քաղաքացիների կողմից մահմեդական հիմնական տոնի` Նովրուզ Բայրամի արձակուրդները մեր երկրում անցկացնելը: Այդ 7-10 օրվա ընթացքում արտարժույթի` դոլարի մեծ հոսք է տեղի ունենում դեպի մեր երկիր, հանգեցնելով դրամի արժեւորման: Այսպիսով, Հայաստանում մարտ ամսվա երրորդ տասնօրյակը իրանցի զբոսաշրջիկների շնորհիվ դառնում է դրամի որոշակի չափով արժեւորման սեզոններից մեկը:
Ի դեպ, իրանցի զբոսաշրջիկների զանգվածային ժամանումը Հայաստան, թեկուզ կարճաժամկետ, բայց նկատելի աշխուժություն է առաջացնում ծառայությունների ոլորտում (հյուրանոցներ, տաքսիներ, գեղեցկության սրահներ, տուրգործակալություններ եւ այլն) եւ մանրածախ առեւտրում: Նկատելի է նաեւ, որ այս տարի, նախորդ տարվա համեմատ, Հայաստանում իրենց տոնական արձակուրդներն անցկացնող իրանցիների թիվն ավելացել է:
Տեսակետներ կան, որ դրամի արժեւորման վրա ազդեցություն է ունեցել ռուսական ռուբլու կայունացումը: Հիշեցնենք, որ անցյալ տարվա դեկտեմբերին այս գործոնը նույնպես ինչ-որ չափով ազդում էր դրամի արժեզրկման վրա, հիմնականում Ռուսաստանի մեր հայրենակիցների կողմից եկող ազդակների պատճառով: Սակայն Կենտրոնական բանկի կիրառած գործիքների արդյունքում այդ ազդեցությունը հասցվեց նվազագույնի, հետեւաբար, ներկայումս, երբ ռուբլին կայունանում է, դրա ազդեցությունը դրամի արժեւորման վրա նույնպես չնչին է:
Մյուս կողմից, դրամի արժեզրկումը անցյալ տարվա դեկտեմբերին եւ հունվար-փետրվարին դրա կայունացումը 480 դրամ մեկ դոլարի դիմաց միջակայքի վրա, ինչ որ առումով գերարժեզրկված էր: Բանն այն է, որ մեր հարեւան երկրներում` Վրաստանում եւ Ադրբեջանում, նույն` արտաքին գործոններով պայմանավորված ազգային արժույթների շատ ավելի մեծ (30-35 տոկոսով) արժեզրկումներ տեղի ունեցան նաեւ փետրվարին, գերազանցելով դրամի դեկտեմբերյան արժեզրկմանը (15 տոկոսով), մինչդեռ դրամը մնաց կայուն: Սա ոչ միայն վկայում է մեր տնտեսության ավելի կայուն լինելու, այլեւ այն մասին, որ դրամի ներկայիս արժեւորման երկրորդ պատճառը նրա վերադառնալն է օբյեկտիվ` շուկային համապատասխան միջակայք, որից փոքր-ինչ շեղված էր դեպի արժեզրկում հունվար-փետրվարին:
Մշտական հարցն է առաջանում փոխարժեքի հետագա վարքագծի մասին: Առաջիկայում իրադարձություններ կան, որոնք կարող են նպաստել դրամի արժեւորմանը: Մասնավորապես, ապրիլ ամսին Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի միջոցառումների ժամանակ սպասվում է Հայաստան այցելողների մեծ հոսք: Դա նաեւ նշանակում է արտարժույթի մեծ հոսք, հետեւաբար եւ դրամի ուժեղացում:
Հայկական դրամն ավանդաբար արժեւորվում է նաեւ ամռան ամիսներին` կապված գյուղմթերքների սեզոնի հետ: Եթե գյուղատնտեսության ոլորտում չլինեն կլիմայական անցանկալի երեւույթներ` ցրտահարություն, կարկուտ եւ այլն, ապա առատ բերքը նույնպես իր ազդեցությունը կունենա դրամի արժեւորման վրա:
Միաժամանակ, կան գործոններ, որոնք կարող են բերել հակառակ գործընթացին` դրամի արժեզրկմանը: Դրանք են` Ռուսաստանի տնտեսության վիճակի հնարավոր վատացումը եւ մեր արտահանման ծավալների նվազումը դեպի այդ երկիր, մասնավոր փոխանցումների ծավալների էլ ավելի նվազումը այդ երկրից դեպի Հայաստան: Թեեւ ներկայումս Ռուսաստանի տնտեսությունում կայունացման նշաններ են նկատվում, բայց այս կամ այն ուղղությամբ իրավիճակի փոփոխության մասին անհնար է կանխատեսումներ անել, հետեւաբար եւ դրամի արժեզրկման հնարավոր ռիսկերը, վերոնշյալ պատճառներով, պահպանվում են:
Հաջորդ լուրջ գործոնը` ԱՄՆ դաշնային պահուստային համակարգը հատարարել է, որ տարվա կեսերից բարձրացնելու է դոլարի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը: Սա նշանակում է դոլարի թանկացում` հետեւաբար եւ դրա արժեւորում մյուս բոլոր արժույթների, այդ թվում դրամի նկատմամբ:
Փոխարժեքի այս կամ այն կողմ շարժվելու գործոնների ազդեցությունը գնահատելով, ակնհայտ է, որ դրանից որ մեկն ավելի ուժեղ լինի, համապատասխան կողմ էլ «կթեքի» փոխարժեքը: Ինչպես օրինակ` այս պահին փոխարժեքի վրա ազդող ամենաուժեղ գործոնը իրանցի զբոսաշրջիկների հոսքն է: Կարելի է ենթադրել, որ վերոնշյալ գործոնները միմյանց հակակշռելով, առաջիկայում առնվազն զերծ կպահեն դրամ-դոլար փոխարժեքը կտրուկ տատանումներից եւ ցնցումներից:
