Ապրիլի 15-ին, նախքան իր արտգործնախարար Մեւլութ Չավուշօղլուին` Վաշինգտոն գործուղելը (ըստ Hurriyet-ի, որպեսզի կանխի Օբամայի` «ցեղասպանություն» բառի հնարավոր օգտագործումը) Թուրքիայի կառավարությունը բացեց օսմանյան արխիվը:
Հիշեցնենք այս տարի, ավելի վաղ, թուրքական կառավարությունը հայտարարեց, որ Օսմանյան կայսրության 400-ամյա արխիվը այսուհետ սուլթան Ահմեդի պալատից տեղափոխվում է Կաղըթհանե, որտեղ հատուկ այդ նպատակով կառուցվել է շինություն: Այսուհետեւ թուրքական արխիվը բաց է բոլոր այցելուների եւ հետաքրքվողների համար, նոր` Անկարա, Յենիմահալլե, Գայրեթ Մահալլեսի, թիվ 3 փողոց հասցեում: Ընդ որում, թուրքական կառավարությունը հոգացել է նաեւ այն հետաքրքրվածների մասին, ովքեր հնարավորություն կամ ժամանակ չունեն այցելելու Թուրքիա. կառավարության հայտարարության համաձայն` Օսմանյան արխիվի համացանցային հասցեն է` www. devletarsivleri.gov.tr:
Եթե ճիշտ ենք հիշում` մենք թուրքագետների եւ օսմանագետների պակաս չունենք, հատկապես` առաջինների: Եւ եթե ճիշտ ենք հասկանում, ապա նրանք լուրջ անելիք ունեն, ընդ որում` դրա համար կարելի է ինչպես ակնկալել եւ ստանալ պետական աջակցություն (եթե ցանկություն կամ անհրաժեշտություն կա` մեկնել Թուրքիա) եւ առանց այդ աջակցության աշխատել (միայն կայքի տվյալներն ուսումնասիրելով): Արդյունքում մենք ամենայն հավանականությամբ ոչ թե ապացույցներ կստանանք` Հայոց ցեղասպանության եղելության, նախ Ցեղասպանությունն ապացուցման կարիք չունի, ապա եւ թուրքերը այդ փաստերով արխիվ չէին բացի, այլ տքնաջան եւ երկարատեւ պրոֆեսիոնալ աշխատանքի արդյունքում կկարողանանք ապացուցել, թե կոնկրետ ինչ փաստաթղթեր է թուրքական կառավարությունը հանել իր` 400 ամյա արխիվից:
Բայց սրա համար անհրաժեշտ է օսմանագետների խումբ եւ աշխատելու ցանկություն: Երկուսի առկայությանն էլ խիստ կասկածում ենք: Համենայն դեպս Հայաստանում ոչ մի օսմանագետ կամ թուրքագետ չի արտահայտվել օսմանյան արխիվի հանրամատչելի դարձած կայքից ստացած իր առաջին տպավորություններով:
Պետք է նաեւ Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի, գալիք ապրիլի 24-ից հետո իր աշխատանքները շարունակող պետական հանձնաժողովի աջակցությունը` եւ ֆինանսական, եւ ռեսուրսային, եւ պետական լծակների օգտագործման, եւ մասնագիտական առումներով, բոլոր առումներով: Քանի որ ի տարբերություն, ենթադրենք, 1,5 անմոռուկ պատրաստելուն, օսմանյան արխիվի (թեկուզ այդ արխիվից մնացած մասի) մանրակրկիտ եւ մասնագիտական ուսումնասիրումը ոչ թե շարժում է, այլ գործողություն:
Դուռը բաց է, ներս մտնողներ կա՞ն…
*) Խմբագրությունս խիստ կասկածում է, որ թուրքական իշխանությունները բացած լինեն օսմանյան շրջանի ողջ արխիվը, հատկապես բանակի կենտրոնական շտաբի արխիվը, որտեղ են գտնվում, եթե արդեն իսկ չեն փչացվել, օրինակՙ 1919 թ.ին «Իթթիհատ վե Թերաքքը» կուսակցության պարագլուխների դատավարության ժամանակ օգտագործված 293 թղթածրարները եւ կարեւորագույն այլ փաստաթղթերը:
