Ստորեւ ներկայացվող գրության հեղինակը ռուս գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, Մոսկվայի քաղաքային մանկավարժական ինստիտուտի ռուս գրականության ամբիոնի պրոֆեսոր Էլեոնորա Շաֆրանսկայան է: Անցած սեպտեմբերին նա երկրորդ անգամ հյուրընկալվեց Հայաստանում եւ գրեց սույն հոդվածն իր հեղինակային բլոգում:
Երեւանյան տեքստՙ նուռ, գինի, կոնյակ, գինի, Արարատ, Փարաջանով, Սարյան, կոնյակ, կոնյակ, Բաբաջանյան, Թամանյան, կոնյակ, Խաչատրյան, կոնյակ, կոնյակ, կոնյակ, Կոմիտաս, ցեղասպանություն…
Ընտրովիՙ Մատենադարան, Գառնի, Գեղարդ, Խոր Վիրապ…
Ամեն ինչ դյութում էՙ մարդիկ, լանդշաֆտը, անշտապությունը, բարյացակամությունը…
Գառնիիՙ հնագույն տաճարի տեսքից, որը կարծես իր գաղափարով, ձուլված լինի լեռնային բնապատկերին, բռնվում է կոկորդը, սեղմվում է սիրտը, շաղվում է միտքը. այսպիսի բան չի՛ կարող լինել:
Քայլելով ժայռափոր հնագույն եկեղեցումՙ երգեցողություն ես լսում, որ հորդում է վերեւից, քայլում ես հիպնոսացած, դեպի փերիների ձայնը, դեպի վեր, ավելի վեր, եւ հայտնվում ես մի առանձնահատուկ վայրում, որտեղ ամեն ինչ այնպես է (այնպիսին է, մնացել է այնպես, ինչպես կար), ինչպես որ եղել է, միայն հնացել է տասնյակ դարերի ընթացքում, եթե քարն առհասարակ կարող է հնանալ: Ոչ մի նորաստեղծ բան: Իսկ այնտեղ իսկապես փերիներ են, երիտասարդ հայ գեղեցկուհիներՙ կոնսերվատորիական կրթությամբ: Երգում են:
Քաղաքի տնական մթնոլորտը հուզում է մինչեւ արցունքները (արտասվելու աստիճան, իրական), մարդիկ իրենց տանն են, դա նրանց մեծ ընտանիքն է. Ուզում ենՙ դուրս են գալիս ու պարում (առանց հայտարարության, առանց պաշտոնական թույլտվությանՙ հուրախություն պատահական անցորդների), ուզում ենՙ դուրս են գալիս օպերայի սանդղամուտքը եւ երգում ենՙ արցունք քամելով ունկնդրից: Պարում են եւ ծերուկները, ոչ պրոֆեսիոնալները: Տաքսիստները հրավիրում են իրենց մոտՙ թրմօղի կամ կոնյակ հյուրասիրելու, եւ դա ոչ թե խոսեցնելու ժեստ է, այլ ինքնին բավականին իրական:
Պատահական հանքաշերտերի մեջ ալմաստներ հայտնաբերեցինք: Երկու անգամ նման բան պատահեց: Մեկը Գեորգի Կուբատյանն է, հայեցակարգային հայը (նրա բարեկամ Էվելինա Մ.-ի խոսքերով): Երիտասարդ տարիքումՙ «ռուս մարդ» եւ ռուսաստանցի, որը, հասունանալով, ձգվեց դեպի իր արմատները: Եկավ Երեւանՙ չունենալով ո՛չ տունուտեղ, ո՛չ լեզու: Այսօր նա հայերենից ռուսերեն նշանավոր թարգմանիչներից մեկն է, հանրագիտակ եւ ինտելեկտուալ, գրող, եւ դրա հետ մեկտեղՙ բարեհամբույր, որը ցույց տվեց մեզ Երեւանը:
Մի նոր ծանոթություն. նույնպես թարգմանիչ եւ մշակութաբան Արծվին: Պատահական խոսակցությունը հասցրեց օրիենտալիզմի թեմային, եւ Արծվին (որի համար ռուսաց լեզուն բնավ մայրենի չէ) խոսեց Նուկուսում Սավիցկիի թանգարանի եւ, իհարկե, Սաիդի մասին (որին նա գիտի բնագրի լեզվով), խոսեց «իր հերոսուհու»ՙ Արմեն Օհանյանի (նույն ինքնՙ Սոֆյա Էմանուելովնա Փիրբուդաղյան) մասին, լեգենդար մի պարուհի (հավանաբարՙ Մատա Հարիի շրջանակից). նրա մասին Արծվիի գիրքն, ավաղ, ռուսերեն չէ:
Միայն ես չեմ, որ ուղեւորության ընթացքում ինքս ինձ վրա «փորձում եմ» նոր վայրը: Կցանկանայի՞ ապրել այնտեղ: Այո՛, շա՛տ: Բայց, ավաղ, ցավոք, միայն ցանկանալով չէ:
Ռուսերենից թարգմանեց ԱՇԽԵՆ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆԸ
