Azg.am-ի զրուցակիցն է թուրքագետ Հակոբ Չաքրյանը։
-Պարոն Չաքրյան, համացանցում տեղեկություններ են շրջանառվում, որ Թուրքիայում փրկարարական աշխատանքները պատշաճ չեն կազմակերպվում, և երկրաշարժից տուժածներն անգամ ջուր, հաց, դեղորայք չունեն։ Նշվում է, որ աղետի գոտում ամբարձիչներ չեն աշխատում, մարդիկ օրեր շարունակ բաց երկնքի տակ են, և մինչև կառավարությունը տեղյակ չլինի և թույլ չտա, տուժածներրին ոչ մի օգնություն չի կարող հասնել։ Կա՞ նման բան։
-Այո՛, նման բան իրոք կա։ Էրդողանի հրահանգ գոյություն ունի, որ օգնությունը պետք է բաշխվի աղետների և արտակարգ իրավիճակների վարչության միջոցով։ Այս վարչությունը նախկինում ենթարկվում էր նախագահին, իսկ այժմ գտնվում է ներքին գործերի նախարարության ենթակայության ներքո։
Օրինակ՝ Բոդրումից աղետի գոտի ուզում են սեփական նախաձեռնությամբ օգնություն առաքել։ Օգնության վրա գրված է «Բոդրումի քաղաքապետարան»։ Քաղաքի վարչական տարածքից դուրս գալուց հետո մեքենան կանգնեցնում են, ստիպում հետ վերադառնալ և նահանգապետից թույլտվություն ստանալ։ Օգնություն ուղարկողները բացատրում են, որ աղետի գոտում մարդիկ մեռնում են, հաց և ջուր չունեն։ Մեքենան կանգնեցնողները օգնության վրա գրված «Բոդրումի քաղաքապետարան» ցուցանակը հանում են, փոխարենը՝ կպցնում իշխող «Արդարություն և զարգացում» ավելի մեծ ցուցանակը և մեքենան ճանապարհում։
Թուրքական Հաթայ քաղաքում փրկարար ջոկատներ գրեթե չեն աշխատում, միայն երեկվանից են սկսել որոշ աշխատանքներ կատարվել՝ այն էլ խիստ սահմանափակ ուժերով։ Հատկանշական է, որ օգնություն չեն ցուցաբերում հատկապես այն քաղաքներում, որոնց քաղաքապետերն Էրդողանի ընդդիմադիրներն են՝ «Ժողովրդահանրապետական կուսակցությունից»։
Նույնը՝ Մարաշում։ Ուղիղ եթերով ցույց են տալիս. մեքենան գալիս է, Էրդողանի կուսակցության ակտիվիստները մոտենում են, կրկին հանում են տվյալ քաղաքի քաղաքապետարանի մակագրությունը, կպցնում «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության տարբերանշանը և լկտիաբար լուսանկարվում օգնության ֆոնին։
Մեկ այլ օրինակ էլ բերեմ։ Ստամբուլի քաղաքապետ Էքրամ Իմամօղլուն, որը ևս ընդդիմադիր «Ժողովրդահանրապետական կուսակցությունից» է, նրա ուղարկած օգնության վրա ևս կպցնում են Էրդողանի կուսակցության էմբլեմը։ Իշխանություններն ահա այսպիսի ստորություններ են անում։
Տուժածները բողոքում են, որ 3-4 օր է՝ լրիվ անօգնական վիճակում են։ Կրկնում եմ՝ ամբարձիչներ գրեթե չկան, եթե անգամ կան, դրանց մեջ վառելիք չկա կամ համապատասխան մասնագետներ չկան՝ աշխատեցնելու տեխնիկան։ Սա այն դեպքում, երբ երկրաշարժից տուժած Հաթայ քաղաքը գտնվում է Ալեքսանդրիայի ծովածոցում, որտեղ ափին թուրքական զինված ուժերը խոշորագույն ռազմաբազա ունեն։ Եթե անգամ վառելիք չկա, ցանկության դեպքում կարող են վերցնել այնտեղից։
Մութն ընկնելուն պես փրկարարական աշխատանքները դադարեցվում են, որովհետև համապատասխան լուսավորություն, սարքեր չկան։ Ավելին՝ եղել է, որ փլատակներից ողջ-առողջ մարդկանց են հանել, սակայն մարդիկ գիշերը սառել-մահացել են. օրինակ՝ 6 ամսական մի երեխա։
Մի ուրիշ դեպքում տուժածներին տաք ապուր են բաժանել, լրագրողը մի քաղաքացու հարցնում է՝ ապուր կերե՞լ է, ասում է՝ ոչ, որովհետև սնունդը 3 հազար մարդու համար էր նախատեսված, մինչդեռ Հաթայում հարյուր հազարավոր մարդ է ապրում։
– Պարոն չաքրյան, ըստ Ձեզ՝ ինչո՞վ է այդ վիճակը պայմանավորված, ինչո՞ւ է Էրդողանը սեփական ժողովրդի հետ այսպես վարվում։
-Սա առաջին դեպքը չէ։ Երբ Վանում ավերիչ երկրաշարժ եղավ, պետությունը նույն կերպ վարվեց։ Այն ժամանակ Էրդողանը եկավ և երբ գնաց, միանգամից դադարեցրեցին որոնողափրկարարական աշխատանքները։
Հիմա էլ, եթե շարունակեն աշխատանքները և փլատակներից աճյուններ հանեն, պետք է թաղել, չէ՞, այդ մարդկանց։ Էրդողանն առաջին անգամ եկավ, արտակարգ դրություն հայտարարեց, հետո 9,5 ժամով ինտերնետի և կապի հասանելիությունը կասեցրեց, որովհետև մարդիկ փլատակներից զանգահարում կամ հաղորդագրություն էին գրում՝ խնդրելով փրկել իրենց։
Այժմ մարդիկ հարցնում են՝ ո՞ւր է պետությունը։ 10 քաղաք է հիմնահատակ ավերվել, կա 12 հազար 900 զոհ, Ադանայի բնակչությունն, օրինակ, 3 միլիոն է, մինչդեռ 8 փրկարար է ուղարկվել այնտեղ։ Անգամ Կարմիր մահիկը չկա, որ տուժածներին օգնություն բաժանի, դաշտային խոհանոցներ չկան։
-Թուրքական ընդդիմությունը կարո՞ղ է կառավարության գործելաոճն օգտագործել Էրդողանի դեմ՝ մայիս ամսին կայանալիք ընտրություններին էականորեն նվազեցնելու վերջինիս վարկանիշը։
-Կարծում եմ՝ դրա կարիքը նույնիսկ չկա, որովհետև մարդիկ արդեն իսկ շատ դժգոհ են իշխանություններից, հարցնում են՝ ո՞ւր է պետությունը։ Ընդդիմությունն ասում է՝ մարդիկ 1999 թվականից երկրաշարժի ֆոնդի հարկ են վճարում, այդ միջոցներով շենքերի հիմքերը պետք է ամրացվեին, ո՞ւր են այդ գումարները։ Էրդողանն ասում է՝ այդ 34 միլիարդ դոլարը ծախսել է ճանապարհաշինության համար, սակայն այդ ճանապարհները ճաքճքել են, անգամ՝ Հաթայի օդանավակայանի թռիչքուղին։
-Իսկ ինչպե՞ս կգնահատեք ՀՀ կառավարության որոշումը՝ օգնության ձեռք մեկնել և հայ փրկարարներ ուղարկել Թուրքիա։
-Օգնություն առաջարկելուց առաջ կմտածեի՝ կարիք կա՞ր, բայց, համենայնդեպս, օգնություն ուղարկելը հանցագործություն չէ։ Բոլորը Թուրքիային օգնում են, մեր օգնությունը չնչին է լինելու, սակայն լավ է, որ Հայաստանը միջազգային ճնշումների ժամանակ կարող է ասել՝ տեսեք, մենք օգնել ենք թուրքերին։
