Կը յիշեմ, նախակրթարանի աշակերտ եղած տարիներուս անդադար հայկական տառատեսակներ կը յօրինէի ու անոնցմով ալ բառեր կը գրէի ու կը զարմանայի, թէ այսպիսի դիւրին գործի մը համար, որ քիչ մը գծագրական ձիրք եւ քիչ մըն ալ ճաշակ կը պահանջէ, ինչո՞ւ Մեսրոպ Մաշտոցը սրբացուցած են ու ամէն առթիւ մեր մշակոյթի պահպանման եւ մեր գոյատեւման բանալին անոր մէջ կը գտնեն:
Անշուշտ երբ քիչ մը մեծցայ ու հասկցայ հարցին էութիւնը, որ միայն գծագրութեամբ գլուխ չի բերուիր, այլՙ խօսակցական լեզուի մը հնչիւնները որսալով, զանոնք տեսանելի եւ ընթեռնելի ձեւերու վերածելն է սխրանքը:
Կ՛ըսուի, թէ Մեսրոպ Մաշտոց երբ ասորական, յունական, նոյնիսկ հին եթովպիական գիրերը ուսումնասիրելով յօրինեց մեր լեզուին տառատեսակները, յոյն գծագրիչի մը դիմեց, որպէսզի այդ տառերը գեղեցիկ ձեւերու վերածէ:
Մենք ընտելացած ենք մեր տառերու ձեւերուն, եւ ուրիշ տառատեսակներ ծիծաղելի կը գտնենք անոնց անճոռնիութեան եւ ապագեղագիտական ձեւերուն համար, ինչպէս այլ ազգեր ալ ընտելացած են իրենց տառերու ձեւերուն եւ խորթ ու տգեղ կը գտնեն միւս ազգերու տառատեսակները:
Մենք մեր տառերուն ընտելացած ենք ըսի, քանի որ չենք նկատեր որոշ տառերու տգեղութիւնը, ինչպէս Խ, Թ, Պ, Փ, կամ այլ տառեր: Գծագրութեան մօտ անձ եմ, անոր համար այս դիտողութիւնները կ՛ընեմ: Մեր տառերուն մեծ մասը քառանկիւնի մը մէջ կը տեղաւորուին, որով անոնց շարքը համաչափ եւ գեղեցիկ տեսք մը կ՛ունենայ, թէեւ որոշ տառերու «պոչիկները» երբեմն քառանկիւնէն դուրս կը մնան (Ա, Գ, Դ, Ղ, Մ, Ն եւայլն): Ասկէ անջատ, տառեր ունինք, որոնք այնքան նման են իրարու, որ յաճախ շփոթ առաջ կը բերեն, ինչպէս (Զ, Ձ, Չ, Ջ): Ասոնք երբ տպագրատառ են, դիւրին է զանազանել, սակայն ձեռագրի պարագային որոշ դժուարութիւններ կը յարուցանեն, մասնաւորաբար դպրոցական աշակերտներու մօտ:
Կայ նաեւ այլ հարց մը. ժամանակի ընթացքին ծաղկողներ, կամ աւելի ուշՙ տպագրատառեր յօրինողներ, նոր նոր ձեւերու մէջ դրած են որոշ տառեր, որոնք դարձեալ շփոթ կը ստեղծեն: (Հ) տառը, կարծես որպէս քմահաճոյքի արդիւնք, այնքան տարբեր ձեւերու մէջ մտած է, որ մարդ կը շուարիՙ ո՞ր մէկը որդեգրել: Ջ տառը մինչեւ այսօր դեռ վերջնական ձեւ չէ ստացած եւ ամէն մարդ իր տարբերակով կը գրէ:
Դեռ վերոյիշեալները գլխագիրներն են, հապա՞ եթէ փոքրատառերուն անդրադառնանք- (գ, զ, ց, ջ, չ…). այստեղ ալ բարդութիւններ յառաջ կու գան, նոյնիսկ գլխագիրներէն աւելի:
Աշխարհի բոլոր տառատեսակները ժամանակի ընթացքին ենթարկուած են գեղագիտական փոփոխութիւններու, առանց հիմնականէն շեղելու: Հայերէնն ալ անշուշտ: Այնքան գեղեցիկ զարդատառեր, ծաղկատառեր ունինք, որոնք ակնահաճոյ են նոյնիսկ օտարի աչքին: Հայաստան պատրաստուած Տիրատուրեանի տառատեսակներու ալպոմը գեղագիտական գլուխգործոց մըն է:
Սակայն երբեմն կը պատահի որ գծագրող մը, չես գիտեր ի՞նչ պատճառով կամ մղումով, խելապատիկէն տառատեսակ մը կը ստեղծէ, որ լրիւ անյարիր է հիմնականին ու տգեղ, նոյնիսկ, ըստ իս, ոտնձգութիւն է, ինչպէս անցեալ տարուան Երեւանի հիմնադրութեան տարեդարձի որմազդներուն վրայ «Երեւան» եւ «արեւի» բառերուն մէջի «եւ»ը, ուր քմահաճօրէն «ե»-ին միացող «ւ», որ «եւ» կը կազմեն, պոչատուած է եւ մնացած է անծանօթ տառ մը, որ ոչ մէկ տառի կը նմանի: Ինչպէ՞ս պատասխանատու մարդիկ չեն նկատած եւ սրբագրած, կը զարմանամ:
Մեր տառերը սրբութիւններ են, անոնց հետ միայն լրջութեամբ պէտք է վարուիլ:
