Սունունու ընտանիքը սատարում է Ադրբեջանին Ղարաբաղում հանքարդյունաբերություն զարգացնելով

Ինչպես «Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթր»ն էր հաղորդել անցյալ տարվա նոյեմբերին, Անգլո-ասիական հանքարդյունաբերության ընկերությունը (Anglo Asian Mining Company, Նյու Հեմփշայր, ԱՄՆ), որտեղ Հանրապետական քաղաքապետ Ջոն Հենրի Սունունուն, Նյու Հեմփշայրի կառավարիչ Քրիս Սունունու հայրը, երկրորդ մեծագույն բաժնետերն է, մտադիր է շարունակել ոսկու հանքարդյունաբերման աշխատանքները նախկինում հայկական զորքերի վերահսկողության տակ գտնվող Զանգելանի շրջանում եւ երկու այլ տարածքներում:

Նախկինում՝ նախագահ Ջորջ Բուշ ավագի աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնը զբաղեցրած Ջոն Սունունուն այդ ընկերությունում ուներ 9,.8 տոկոսի չափով բաժնետոմսեր: 2020-ի Արցախյան պատերազմի ավարտին նրա ընտանիքը ավելացրեց ներգրավվածությունը այդ ընկերությունում, երբ այդ տարվա դեկտեմբերին որպես ոչ գործադիր տնօրեն Մայքլ Սունունուն, Ջոնի որդին, ընդունվեց ընկերության վարչության անդամ: Մայքլը հիմնադիր կառավարիչն է «Sununu Enterprises» եւ «Sununu Holdings» մասնաճյուղերի:

Անգլո-ասիական հանքարդյունաբերությանը նախորդող ընկերությունը, որի ժամանակավոր գործադիր տնօրենն էր Ռեզա Վազիրին, ժամանակին, 1997-ին, Ադրբեջանի հետ 6 հանքերի շահագործման իրավունք ձեռք բերելու համաձայնագիր էր կնքել: Վեց հանքերից 3-ը գտնվում էին Հայաստանի վերահսկողության տակ: Որպես հետեւանք Արցախյան վերջին պատերազմի՝ երկուսն այժմ ամբողջովին անցել են Ադրբեջանի վերահսկողության տակ: Երրորդը՝ Սոթքը (Սոյուդլուն), գտնվում է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած Քելբաջարի սահմանում:

Ընկերության 2021-ի ապրիլի 13-ի զեկույցում Վազիրին նշում է. «Զանգելանի շրջանում, Վեջնալի [Կովսական] պայմանագրի տեղամաս կատարած մեր այցելության ժամանակ հայտնաբերեցինք բարձրորակ հանքանյութերի պաշարներ եւ այժմ քննարկում ենք դրանք Գետաբեկ տեղափոխելու եւ մշակելու հնարավորությունները»: Նույն տարվա մայիսի 20-ին գրված մեկ այլ զեկույցում կարդում ենք. «Սակայն, հաշվի առնելով ապահովության եւ անվտանգության մտահոգությունները առայժմ Վեջնալի եւ այլ տարածքներ հասնելու հնարավորությունները մեզ՝ ընկերության անձնակազմի համար մնում են անհասանելի: Դրանց վերջնական կարգավիճակի հարցը շարունակում է քննարկվել Ադրբեջանի կառավարության կողմից»:

Անգլո-ասիական հանքարդյունաբերական ընկերությունը աչք ունի նաեւ Քաշենի մոլիբդենի եւ պղնձի պաշարների (Հյուսիսային Մարտակերտ) վրա: Այդ տարածքը այժմ գտնվում է ռուսական խաղաղապահ զորքերի վերահսկողության ներքո: Ընկերության կայքէջում նշվում է. «Մեր Քիզլբուլագ (Մարտակերտ) հասնելը կախված է, թե ինչ վերջնական կարգավիճակ կստանա Լեռնային Ղարաբաղը»:

Մայիսի 20-ին գրված զեկույցում ընկերության ոչ գործադիր տնօրեն Խոսրով Զամանին եզրակացնում է. «Նախկինում Ղարաբաղում եւ գրավյալ տարածքներում գտնվող երեք պայմանագրային տարածքների վերականգնումը ընկերության առջեւ լայն հնարավորություններ է բացում: Այդ պայմանագրային տարածքները զբաղեցնում են ընդհանուր առմամբ 900 քառ.կմ եւ հարուստ են հանքանյութերով, որոնք ունեն հետազոտության բացառիկ հնարավորություններ: Արդյունաբերությունը բաշխելու մեր պայմանագիրը լավ հիմքերի վրա է դրված եւ հենց որ տարածքները մեզ համար հասանելի դառնան, մենք «զրո տարվանից» կսկսենք յուրաքանչյուր տարածքի շահագործման աշխատանքները: Քաղաքական զարգացումները դեռ ընթացքի մեջ են, եւ ընկերությունը ուշի ուշով հետեւում է իրադարձություններին: Ադրբեջանի կառավարությունը սկսել է ենթակառուցվածքների (ճանապարհների, երկաթգծերի եւ օդանավակայանների) շինարարությունը այդ վայրերում: Տեղանքի զարգացումը կսկսվի անմիջապես որ ընկերությունը, համաձայն իր արդյունաբերության բաշխման պայմանագրի (ԱԲՊ), համապատասխան ազդանշան ստանա ԵԱՀԿ-ից (կամ միջազգային այլ կազմակերպությունից, որ նախկինում գրավվյալ տարածքները ազատագրված են ճանաչված եւ անվտանգ են ընկերության համար»:

Ադրբեջանի կառավարությունը փաստորեն, վերոնշյալ ԱԲՊ-ի դրույթներով զգալի գումարներ է ստանալու Անգլո-ասիական ընկերության շահաբաժնից: Սունունու ընտանիքի հետ տնտեսական կապերն էլ բնականորեն առաջնորդելու են քաղաքական նորանոր հեռանկարների: Ջոն Սունունուն «Միացյալ Նահանգներ-Ադրբեջան Առեւտրի պալատի» խորհրդատուների վարչության պատվավոր անդամն է եւ 2017-ին այդ պալատից մրցանակ է ստացել առ ի գնահատանք իր ներդրումներին ամերիկա-ադրբեջանական դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացման գործում:

Անգլո-ասիական ընկերության կայքը փորձում է դրական լույսի ներքո ներկայացնել Ադրբեջանին, կոծկելով այդ երկրի բռնատիրական կառավարության արարքներն ու անժողովրդավարական քայլերը: Կարդում ենք, օրինակ, այսպիսի տողեր. «Ադրբեջանը բազմակուսակցական, ժողովրդավարական եւ նախագահական հանրապետություն է, որտեղ գործում են գործադիր եւ օրենսդիր առանձին մարմիններ: Ադրբեջանը տարածաշրջանի ամենակայուն երկրներից մեկն է»:

Սունունուների հետ Ադրբեջանի կապերը բնավ էլ միակողմանի չեն. «BGR Government Affairs» լոբբիստական միջազգային ընկերությունը, որ ժամանակին քարոզչություն էր տարել հօգուտ Ադրբեջանի հանրապետության, 1000 ամերիկյան դոլար էր նվիրաբերել 2017-ին կառավարիչ դառնալու Քրիս Սունունու մրցարշավին` կազմակերպելով դրամահավաքի շքեղ ընդունելություն:

Ամերիկայի Հայ Դատի կոմիտեն (ANCA) կառավարիչ Քրիս Սունունուն կոչ է արել հրաժարվել ընկերությունում ընտանիքի բաժնետոմսերից, որոնց «արյունոտ ներդրումներ» է բնութագրել: Ցարդ ընկերությունից ոչ մի պատասխան չի ստացվել: Մայքլ եւ Քրիս Սունունուների հետ կապ հաստատելու «Միրոր-Սփեքթեյթրի» ջանքերը նույնպես արդյունավետ չեն եղել: Կառավարիչ Սունունուն Արցախյան պատերազմի մասին հրապարակային մեկնաբանությամբ ընդհանրապես հանդես չի եկել:

ԱՐԱՄ ԱՐՔՈՒՆ

Բոստոն

Անգլ. բնագրից թարգմանեց ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ

(The Armenian Mirror-Spectator)

Լուսանկարում՝ Ջոն Սունունուն եւ Իլհամ Ալիեւը Վաշինգտոնում, 2016 թ. մարտին:  (Լուսանկարը՝ trend.az-ի)