10 տարի առաջ մտադիր էի Թուրքիայի մասին աշխարհաքաղաքական թեմաներով գիրք գրել, բայց մի օր, երբ Ֆրանսիայի սենատում ճաշի էի հրավիրված, սենատորը խորհուրդ տվեց ֆրանսիացու համար ավելի հասանելի լեզվով ուղղակի պատմել Թուրքիայում ապրած տարիների իմ տեսածը, զգացածը. «Բալու-Փարիզ. հայի անցած ուղին» գրքի ստեղծման մասին պատմեց Վարուժան Սիրապյանը։
«Թեքեյան» կենտրոնում տեղի ունեցավ Փարիզի «Չոպանյան» ինստիտուտի հիմնադիր-նախագահ, «Եվրոպա և Արևելք» ֆրանսալեզու պարբերականի տնօրեն, ֆրանսահայ գործիչ, գրող Վարուժան Սիրապյանի «Բալու-Փարիզ. հայի անցած ուղին» գրքի հայերեն թարգմանության շնորհանդեսը։
Վարուժան Սիրապյանը ծնվել է Թուրքիայում՝ ցեղասպանությունը վերապրածների ընտանիքում, բայց չկարողանալով ապրել այն երկրում, որը ոչ միայն ցեղասպանել է հայերին, այլև նրանցից խլել իրենց հայրենիքը ու շարունակել հալածել եղեռնից փրկվածներին, երիտասարդ տարիներին տեղափոխվել է Փարիզ։ Բալուից՝ Խարբերդից Փարրիզ տեղափոխված իր հերոսի՝ Վարդանի դեգերումներն է նա ներկայացրել իր գրքում։
Թուրքիայում ռասիզմն արմատացած է, Թուրքիայում ազգային փոքրամասնությունները ճնշված են ապրում. սա փաստում է հայը, որին թուրքերն իր Հայրենիքում դարձրել են ազգային փոքրամասնություն ու ռասիզմի ճնշումների ենթարկել։
Վարուժան Սիրապյանը և իր սերնդակիցները հասկացել են, որ եթե շարունակեն ապրել Թուրքիայում, հոգեպես, բարոյապես կոչնչանան։ Ահա հոգեբանական այս ճնշվածությունն է զգացել նաև իր գրքի հերոսը, որը նույնական է հեղինակի հետ։ Թուրքերի ցեղասպանական, ռասիստական քաղաքականությունը շարունակվում է նաև այսօր։
«Բալու-Փարիզ. հայի անցած ուղին» գիրքը ֆրանսերենից թարգմանել է Նելլի Ստեփանյանը։
Վարուժան Սիրապյանի հերոսը՝ Վարդանը, ինքնակամ է լքում Թուրքիան՝ հետևում թողնելով իր հայերնի Բալուն՝ Խարբերդը, նա դառնում է վտարանդի։
Վարուժան Սիրապյանն էլ 1975-ին դուրս է եկել Թուրքիայից՝ իր հետ տանելով այն դառը պատմությունները, որ տասնամյակներ անց գեղարվեստական վավերագրությամբ ներկայացրել է իր գրքում։
