Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը թուրքական «Անադոլու» գործակալությանը տված հարցազրույցում նշել է, որ «Հայաստանի բնակչությունը ցանկանում է կարգավորել հարաբերությունները Թուրքիայի հետ, ինչն արտացոլված է նաեւ հասարակական կարծիքի վերաբերյալ հարցումներում»: Հայաստան-Թուրքիա հնարավոր հարաբերություննների կարգավորման մասով «Ազգ»ը զրուցել է Հայաստան-Թուրքիա կարգավորման գործընթացի հատուկ ներկայացուցիչ, Ազգային ժողովի փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանի հետ:
– Հայաստանն ու Թուրքիան հերթական անգամ հարաբերությունները կարգավորելու փորձ են անում, թե ի՞նչ ճակատագիր կունենա այն, պարզ չէ ոչ ոքի: Բայց ձեր եւ Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցչի՝ ԱՄՆ-ում Թուրքիայի նախկին դեսպան Սերդար Քըլըչի հետ հանդիպումներից առաջ ու հետո հատկապես խորհրդարանական ընդդիմությունը մութ սենյակներում կատուներ է որսում, տարաբնույթ մեկնաբանություններ անում: Այնուամենայնիվ, կխնդրեի այդ հանդիպումներից որոշակի փակագծեր բացեիք:
– Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորումը պարարտ հող է մեր ընդդիմադիր գործընկերների համար հանրության մոտ օբյեկտիվ ու սույբեկտիվ վախեր, զգայուն թեմաներ շոշափելու համար: Դա է պատճառը, որ հաճախ տրամաբանությունից զուրկ բազմաթիվ դավադրապաշտական մտքեր են հնչում: Գործընթացը նոր է սկսվել, եւ ուզում եմ ընդգծել, որ խոհրդարանական արտահերթ ընտրությունների ժամանակ քաղաքական մեր թիմը նախընտրական իր ծրագրում նաեւ այդ՝ տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու, այդ թվում՝ Թուրքիայի հետ հարաբերություններ կարգավորելու մասին էր ծրագիր ներկայացրել:
Իմ ու Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցչի երկու հանդիպումներն էլ անցել են նորմալ մթնոլորտում, բայց թե ի վերջո ինչպիսի ավարտ կունենա գործընթացը, կախված է Թուրքիայի կառուցողականության ու անկեղծության մակարդակից, ինչպես նաեւ՝ առաջ գնալու ցանկությունից:
– Բայց ըստ ձեզ առաջ գնալու ցանկություն թուրքական կողմն ունի՞:
– Այդ համատեքստում եթե դիտարկենք, ապա հանդիպումերը նորմալ են անցել, ու հույս ունեմ, որ հաջորդ հանդիպումներն ավելի բովանդակային կլինեն՝ միտված փաստացի խնդիրների լուծմանը: Իսկ թե ինչ կլինի ի վերջո՝ կախված է Թուրքիայի՝ կառուցողականությունից, որովհետեւ Հայաստանն անկախության հռչակումից ի վեր հարաբերությունների կարգավորման մասով երբեւիցե որեւէ նախապայման չի դրել:
– Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցչի՝ Սերդար Քըլըչի երկրորդ հանդիպումից հետո դուք հարցազրույց չեք ունեցել: Ի՞նչ եք քննարկել այդ հանդիպման ժամանակ:
– Երկու հանդիպումներից հետո էլ թե՛ մեր, թե՛ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը մամուլի հաղորդագրություններ են տարածել, որտեղ ընդհանուր նկարագրված է, թե ինչի մասին է եղել խոսակցությունը: Քննարկվել են հնարավոր քայլեր, թե ինչպես է կարելի մոտենալ հարաբերությունների կարգավորման վերջնանպատակին:
– Տեսախցիկներից անդին ի՞նչ խոսակցություններ կամ ժեստեր են եղել թուրք գործընկերոջ հետ:
– Ես իհարկե հասկանում եմ, որ հանդիպումների ոչ պաշտոնական մասերը կարող են ավելի հետաքրքիր լինել, բայց գործընթացի համատեքտում դրանք երկրորդական են, կարեւորն այն է, թե ինչի շուրջ են կողմերը պայմանավորվել: Հուսով եմ՝ գործընթացի շրջանակում Թուրքիան հնարավորինս կառուցողական կլինի, որովհետեւ Հայաստանն իր մասով այդ կառուցողականությունը ցուցաբերում է ու պատրաստ է ցուցաբերել:
– Որեւէ երկրի հետ հարաբերվելիս՝ ամուր դիրքերից հանդես գալը պետության, ինչպես նաեւ բոլորիս հաղթանակն է: Այս առումով՝ խորհրդարանական ու արտախորհրդարանական ուժերը, որոնք ավելի շատ գուցե փորձ ու հմտություներ ունեն, խորհուրդներ տալի՞ս են:
– Ես չգիտեմ, թե խորհրդարանական ընդդիմությունից ովքեր փորձ ունեն դիվանագիտության մեջ, նրանց մեջ նախկին դիվանագետներ, կարծես թե, չկան: Շատ բաց եմ տարբեր քննարկումների համար եւ մեծ ուրախությամբ ու պատրաստակամությամբ եմ ընդունում ցանկացած քննարկման առաջարկ: Չեմ կարող ասել, թե մեր ընդդիմադիր գործընկերներն առանձնապես մեծ նախաձեռնողականություն են ցուցաբերել թեման ինձ հետ քննարկելու մասով:
Ինչ վերաբերում է բանակցային դիրքերին, ապա աշխարհում շատ դեպքեր կան, երբ ինչ-որ կետում լավ դիրք ունեցող պետությունը բանակցությունների ավարտին վատ արդյունքներ է գրանցել, եւ հակառակը: Ամեն ինչ կախված բուն բանակցային գործընթացից, դրանց շուրջը տեղի ունեցող իրադարձություններից, տարածաշրջանային ու աշխարհաքաղաքական զարգացումներից, ու այսպես շարունակ: Ակնհայտ է մեկ բան՝ բանակցությունների կարիք լինում է այն ժամանակ, երբ խնդիր կա, իսկ խնդիր կա, ու դա ոչ ոք չի կարող ժխտել:
– Թեեւ Արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանն ասում է, որ «Հայաստանի բնակչությունը ցանկանում է կարգավորել հարաբերությունները Թուրքիայի հետ», բայց մեզ հետ զրույցում, օրինակ, Արմավիրի մարզի սահմանամերձ Մարգարա դյուղի բնակիչները հայ-թուրքական սահմանի հնարավոր բացման մասին ոչ միանշանակ են արտահայտվում:
– Բնականաբար, ձեր կողմից նշված ոչ միանաշանակ՝ թե՛ կողմ, թե՛ դեմ կարծիքները կան, ու նորմալ է, որ նման քննարկում կա: Մի բան կարող եմ ասել՝ սահմանի հնարավոր բացումը չի նշանակում սահմանի չեղարկում կամ չի նշանակում սահմանային ռեժիմի բացակայություն: Շենգենյան գոտու երկրներն, օրինակ, բաց սահմաններ ունեն, բայց դա դեռ չի նշանակում, որ ցանկացած ոք ցանկացած կերպ կարող է հատել այդ սահմանը:
Զրույցը՝ ՍԵՎԱԿ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆԻ
