Կարծում եմ, որ շաբաթ օրը, նոյեմբերի 5-ի հետմիջօրեին, Հայաստանում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հարգարժան դեսպան տիկին Լին Թրեյսին անձամբ հետեւում էր Երեւանի Ֆրանսիայի հրապարակում կազմակերպված հանրահավաքին, ինչպես նաեւ՝ այնուհետեւ Հանրապետության հրապարակում, կառավարության շենքի դիմաց, ռուսական, ամերիկյան, եվրոպական եւ ըստ ամենայնի թուրքական կապիտուլացիոն մոտալուտ պայմանագիրը նմանակող թղթե պաստառի այրման տեսարանին։ Ենթադրում եմ, որ տիկին դեսպանը գոհունակություն ապրեց, երբ ականատես դարձավ, որ ի հակադրություն նախորդ կիրակի օրը Ստեփանակերտի Վերածննդի հրապարակում տեղի ունեցած բողոքի հանրահավաքի՝ գրեթե 10 անգամ պակաս բազմություն էր հավաքված երեւանյան զորակցության հանրահավաքում։ Գոհունակություն՝ քանզի մարդաքանակի այդ սակավությունը նաեւ ի՛ր, կամ իր դեսպանատան վաստակն էր նաեւ… Չէ՞ որ երեւանյան հանրահավաքից ընդամենը երկու օր առաջ հրապարակվել էր ԱՄՆ դեսպանատան նախազգուշացումը իր քաղաքացիներին, որ զերծ մնան, խուսափեն նոյեմբերի 5-ին ֆրանսիական հրապարակում կամ մոտակայքում լինելուց՝ անվտանգության նկատառումով։ Այլ խոսքով, դեսպանությունը նախօրոք, փաստորեն, ահաբեկել էր մարդկանց, իր քաղաքացիներին թե հայաստանցիներին, որպեսզի հնարավորինս սակավաթիվ լիներ միտինգավորների բազմությունը։ Նման հաղորդագրությունները բոլորն են կարդում, եւ այս պարագայում, հետեւաբար, բոլորին էր հասու այդ ահազանգը։
Ընդունենք, որ դա կոպիտ միջամտություն էր Հայաստանի ներքին գործերին, որի համար, այլ երկրներում դեսպանությունը համապատասխան նոտայի կարժանանար ու թերես դեսպանը կհրավիրվեր արտգործնախարարություն՝ բացատրություն տալու։ Սակայն ԱՄՆ դեսպանությունը, այն էլ ոչ առաջին անգամ, իրեն ազատ էր զգացել եւ ազատ է զգում մեր երկրում վարվելու այնպես՝ ինչպես ինքն է ցանկանում։ Ավելի ճիշտ՝ վարվելու այնպես, ինչպես ինքն ու Հայաստանի իշխանությունն են ուզում։ Թխի գա՛…
Նման քաղաքականության համար, այսինքն՝ քաղաքական «կաթսա-կափարիչ» միասնության համար մեղադրանքի խոսք ասելու իրավունք պիտի չունենայինք, եթե հանրային ազատություններ ջատագովողի կերպարով հանդես չգար Մ. Նահանգները ողջ աշխարհում ու մեր երկրում։
Քննադատելով նման գործելակերպը՝ իրավունք, ավելին՝ պարտականություն ունենք քննադատելու դեսպանությանը նաեւ մեկ այլ բանի համար։ Արդարեւ, վերոհիշյալ հաղորդագրությունը հայաստանյան ընդդիմությանը փորձում էր ներկայացնել որպես խռովություններ հրահրող վտանգավոր շարժում, որից պետք է զգուշանալ։ Մինչդեռ, ընդհակառակն, ներհայկական ընդդիմությունը, վստահաբար, հարգարժան տիկին դեսպանի ծառայած բոլոր երկրների համեմատ ամենաօրինակելին է եղել անցնող 2-3 տարիների ընթացքում եւ բացարձակ օրինակելի՝ հատկապես համեմատած թրամփական ընդդիմության հետ, որը երկու տարի առաջ վանդալիզմի դաս տվեց բոլո՛ր վանդալներին՝ Կապիտոլ Հիլզը հրդեհելու-քանդելու փորձերով…
Իրականությունն այն էր, իրարահաջորդ բազմաթիվ հանրահավաքների ընթացքում, հակառակ ոստիկանության հրահրումներին, խժդուժ ձերբակալություններին ու հալածանքներին, մեր հրապարակներում ու փողոցներում ոչ մեկ, ոչ իսկ մեկ հատիկ «կոկտեյլ մոլոտով» չպայթեց, ոչ մեկ ատրճանակի ճայթյուն չեղավ, նույնիսկ մահակներ չերեւացին ցուցարարների ձեռքում։ Այո, օրինակելի ընդդիմություն, որին վարկաբեկելու գործառույթ է ստանձնել հզոր Ամերիկան… Այո, այդ ընդդիմությունն ունի արդար պահանջներ, որոնցից ամենագլխավորը Արցախում եւ Հայաստանում կրկին ցեղասպանության ենթակա չլինելու պահանջն է, հույսը դնելով ոչ միայն Ցեղասպանությունը ճանաչած երկրների վրա, որոնց թվում Մ. Նահանգները, այլեւ առաջին հերթին ինքն իր վրա։
Քաղաքական անկողմնակալություն է ակնկալվում Մ. Նահանգներից։
Հ. ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
«Զարթօնք», Բեյրութ, 08.11.2022
