Հայոց լեզվի գաղափարը, հայ գրականության գաղափարը
ԿԳՄՍ նախարարությունում մշակվող հանրակրթության պետական առարկայական չափորոշիչների և օրինակելի ծրագրերի նախագծում կարդում ենք. «Հայոց լեզվի եւ գրականության ուսումնասիրության հիմնական նպատակը բանավոր եւ գրավոր խոսք կառուցելու, տեքստ ստեղծելու ուսուցումն է»: Այո՞… Մի՞թե… Ուրեմն՝ հայոց լեզու և գրականություն ուսումնասիրում ենք, որպեսզի նախ բանավոր և գրավոր խոսք կառուցել, տեքստ ստեղծել սովորեցնենք, այո՞… Նույնիսկ օտար լեզուն ու գրականությունը մարդիկ ուսումնասիրում են նախ այդ լեզուն կրող, այդ լեզվով գրականություն ստեղծած ժողովրդի ինքնությունը, արժեհամակարգն ու մշակույթը ճանաչելու համար, իսկ մեր լեզվի, մեր գրականության ուսումնասիրության հիմնական նպատակը, պարզվում է, բանավոր և գրավոր խոսք կառուցել ուտեքստ ստեղծել սովորեցնելն է: Իհարկե, մարդկանցմեծ մասը օտար լեզու սովորում է գործնական շփումների համար և վերջ: Բայց մենք հայերենը գիտենք ծնված օրից ևսովորական հաղորդակցությանմակարդակում հայոց լեզվով արտահայտվել անընդհա՛տ ենք սովորում տանը, փողոցում, ամենուր: Ուրեմն՝ չափորոշիչներն անհրաժեշտ են ավելի բարձր մակարդակում, օրինակ՝գիտական ներուժ ստեղծելու, ինքնության պահպանման խնդիրներ լուծելու, կրթությունը, մշակույթը զարգացնելու,մտավորականություն պատրաստելու համար:Բայց մայրենին պետական չափորոշիչներովհիմնականում բանավոր և գրավոր խոսք կառուցել, տեքստ գրել սովորեցնելու զուտ անձնային-գործնական նպատակին ծառայեցնելը նշանակում է ստորացնել այն ամենը, ինչը խարսխված է հայոց լեզվի վրա՝ և՛ ազգայինը, և՛ համամարդկայինը, և՛ ազգային մտածողությունը, և՛ ինքնությունն ու մշակութային ինքնատիպությունը:
Ու երբ նախագծում «հայ գրականության»փոխարեն գրում են «գրականություն», այդպիսով առաջին հերթին նախարարը, ապա նրա հրահանգներով ծրագիրը պատրաստողները մատնում են խնամքով թաքցրած ծաղրական վերաբերմունքը հայ գրականության նկատմամբ, արհամարհանքը այն բնազդական սիրո նկատմամբ, որով հայ մարդը սիրում է իր լեզուն, ու մեզ հասկացնում են, որ այդ ուսուցումն ինչ լեզվով լինի, իրենց համար միևնույն է, քանի որ միևնույն է, թե ում գրականությամբ (հայի՞, թե՞ օտարի) կսովերեցնեն խոսք կառուցելն ու տեքստ ստեղծելը: Եվ տրամաբանական կլիներ, որ հայոց լեզվի փոխարեն էլ գրեին «լեզու»՝ այդ առարկայի մեջ ընդգրկելով դպրոցներում և բուհերում ուսուցանվող ցանկացած լեզու՝ անգլերեն, չինարեն, հայերեն, ռուսերեն…
Չեմ կարծում, որ միամտաբար են այսքան նսեմացնում հայոցլեզուն ու հայ գրականությունը, դրանք ուսումնասիրելու նպատակը, հայոցլեզվի գաղափարը,հայ գրականության գաղափարը: Ցավոք, այն քաղաքականությունը, որը ԿԳՄՍ նախարարությունը ծրագրում է վարել բուհերում հայոց լեզվի, հայ գրականության, հայոց պատմության դասավանդման հարցում (ոչ մասնագիտական ֆակուլտետներում «պարտադիր» բաղադրիչը հանելը), մատնում է, որ հանրակրթության պետական առարկայական չափորոշիչների և օրինակելի ծրագրերի նախագծում նման ձևակերպումները անմեղ վրիպակներ ու բացթողումներ չեն, այլ նույն այդ քաղաքականության տրամաբանական շարունակությունն են՝ նպատակադրված կերպով ջնջելու մայրենի լեզվի բացարձակ խորհուրդը մեր ժողովրդի կյանքում, մոռանալ տալու, որ մեր լեզուն մեր խիղճն է (հետո միայն հաղորդակցության, տեքստ կառուցելու միջոցը), որ մեր լեզուն ամպրոպաշունչ գիշերներին մեր ճամփին բոցկլտացող լույսն է (հետո միայն հաղորդակցության, տեքստ կառուցելու միջոցը), որ մեր լեզուն անցյալին պարզված մեր լսափողն ու գալիքին ուղղված մեր խոսափողն է(հետո միայն հաղորդակցության, տեքստ կառուցելու միջոցը), որ մեր լեզուն ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐԻ մեջ ամենաթանկն է: Նման հոգեբանությամբ կարելի է լինել ընդհանրապես և՛ Կ, և՛ Գ, և՛ Մ, և՛ Ս նախարար, բայց չի կարելի լինել մասնավորապես անկախ Հայաստանի Հանրապետության ո՛չ Կ, ո՛չ Գ, ո՛չ Մ, ո՛չ էլ խորհրդանշական Ս (…) նախարար:
Թադևոս Տոնոյան
