Մի քանի օր առաջ հրապարակում մի շատ պատվարժան մարդ Հայաստանում տեղի ունեցածը համեմատեց Թոնդրակյանների շարժման հետ։ Այն, որ կապիտուլյանտին սատարողները առնվազն լատենտ աղանդավոր են, ինձ համար նոր չէ ակնհայտ։ Բայց քանի որ երբևէ, բացի դպրոցական ընդհանուր պատկերացումից, չէի խորացել թոնդրակեցիների աղանդի ուսումնասիրության հարցում, համեմատությունից հետո որոշեցի մի փոքր անցնել թեմայով։
✓ Թոնդրակյանների պայքարը, ըստ էության, ֆեոդալների և եկեղեցու դեմ էր («օլիգարխներ-ՀԱԵ»): Աղանդը զարգացել է Բագրատունիների թագավորության կազմավորմանը զուգընթաց։ Երևի ավելորդ է ասել, թե նման աղանդը որքան կարող էր ներսից թուլացնել հայկական պետականությունը։
✓ Թոնդրակեցիների մասին աշխատություն ուներ Անանիա Նարեկացին։ Ցավոք, դրա մասին պահպանվել են միայն Գրիգոր Նարեկացու մի գրության մեջ ներառված 14 կետերը։ Ըստ էդ կետերի, թոնդրակեցիները… ուշադրություն՝
ա) տեղ էին տալիս «մարդապաշտությանը». նիկոլաաղանդի հիմնական թեզերից է սա. «մարդ», հավաքականը՝ «ժողովուրդ»։
բ) իրենց աղանդի առաջնորդին անվանել են Քրիստոս, փրկիչ, ազատարար, Աստծո ուղարկած մարգարե, որը վերջ էր տալու չար աշխարհի բոլոր անարդարություններին։ Ի՜նչ ծանոթ է, չէ՞. «Նիկոլը Հիսուսն ա, որ մեզ ազատել ա թալանչի նախկիններից»։
Կարծում եմ, կարիք չկա գրելու, թե ինչպես է պետք պայքարել ցանկացած աղանդի դեմ։ Պայքարը պետք է լինի անողոք, անտրտունջ։ Աղանդավորին աղանդից փրկելու բոլոր փորձերը զուր ջանքեր են…
Արմեն Մխիթարյան
