1971 թվականի օգոստոսյան մի օր խմբագրություն զանգահարեցին Կինեմատոգրաֆիստների միությունից և հայտնեցին, որ Երևան է ժամանել Ռուբեն Մամուլյանը: Օգոստոսյան ծանր տապը կարծես կրկնապատկվեց: Առաջին անգամ պետք է տեսնեի համաշխարհային կինոյի հայ լեգենդին: Նա Մոսկովյան միջազգային կինոփառատոնի մասնակից էր: Մեկ այլ հայորդու` ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ, կինոռեժիսոր Լև Կուլիջանովի օժանդակությամբ իրականացվել էր Մամուլյանի վաղեմի երազանքը` առաջին անգամ այցելել Հայաստան:
Անկեղծ ասած՝ նրա հետ հարցազրույց վարելու իրավունք ինձ չվերապահվեց: Հենց սկզբից կինոչինովնիկներից մեկը (անունը չեմ ուզում տալ) ասաց, որ այդ մասին «Ֆիլմ» թերթում հարկ չկա տպագրել, որովհետև այցը մասնավոր բնույթ է կրում: Չնայած հետագայում անդրադարձի ձևը գտնվեց… Այն էլ ասեմ, որ ամերիկահայ մեծահամբավ կինոռեժիսորին իր ցանկությամբ այդ օրերին ուղեկցում էին Հայաստանի կինոգործիչների միության նախագահ Լաերտ Վաղարշյանի տիկին Կատարինե Սաղաթելյանը և միության աշխատակից, Մամուլյանի և մեր բոլորի կողմից սիրված Աիդա Միրաքյանը:
Կինոգործիչների նեղ շրջապատում մեկ-երկու հանդիպման ժամանակ Ռուբեն Մամուլյանը պատմում էր Հոլիվուդում իր գործունեության, Գրետա Գարբոյի (ի դեպ, առաջինը Մամուլյանին էր հաջողվել քմահաճ կինոաստղին փորձնական նկարահանումների բերել), Մառլեն Դիտրիխի մասին:
Նա բարձր էր գնահատում այն ֆիլմերը, որոնք համամարդկային արժեք էին ներկայացնում: Այդօրինակ կինոարվեստի ներկայացուցիչներից նշեց իր բարեկամ` ճապոնացի ռեժիսոր Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմերը: Նա շեշտեց, որ ինքը կողմնակից է ռեալիստական, ճշմարիտ կինոարվեստին և ընդգծեց, որ ճշմարիտն այն արվեստն է, որը ծառայում է մարդուն: Հպանցիկ ձևով անդրադարձավ նաև, թե ինչպես է 1957 թվականին խզել իր կապերը հոլիվուդյան պրոդյուսերների հետ և դրանից հետո ֆիլմ չի նկարահանել:
Անվերջ բախումների և ինտրիգների ժամանակ նա մշտապես հայի արժանապատիվ կեցվածք ու պահվածք է ունեցել: Մոսկովյան փառատոնի շրջանակներում նա դիտել էր Յու.Օզերովի «Ազատագրում» ֆիլմը և բարձր գնահատեց հատկապես կինոյի մասշտաբայնությունը: Հայկինոյից գիտեր Բեկնազարյանին, դիտել էր «Նամուս»-ը, «Պեպո»-ն: Այդ օրը երեկոյան, Տերյան 2-ի «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի տնօրենի դահլիճում Մամուլյանի համար ցուցադրվեց Արման Մանարյանի «Կարինե» ֆիլմը, չնայած սկզբում նախատեսված է «Տժվժիկը»: Նա մի տեսակ զարմացած էր, որ Հայաստանում «Կարինեի» նման հետաքրքիր ֆիլմ էր ստեղծվել: Ավելին՝ «Կարինեն» Մամուլյանը դասեց նմանատիպ միջազգային լավագույն ֆիլմերի շարքը:
Հետո նշեց, որ իր 70-ամյակի կապակցությամբ, տևական մոռացությունից հետո ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Եգիպտոսում, Լիբանանում տեղի են ունենում իր նկարահանած ֆիլմերի ցուցադրումներ:
Եթե չեմ սխալվում, միութենական կինոպրոկատը մեզանում թողարկել էր «Քրիստինե թագուհին» (1933թ.), «Արյուն և ավազ» (1941թ.) ֆիլմերը:
Մամուլյանին մեծ հռչակ էր բերել «Զորոյի նշանը» կինոնկարը, որը հաջողությամբ ցուցադրվել է ամբողջ աշխարհում: Նա համարվում էր Ամերիկայի 5 հայտնի ռեժիսորներից մեկը:
Նա առաջինն էր, որ համադրել է երեք գործողություն` պատկեր, խոսքը և երաժշտական ձայնը:
Առաջինը Մամուլյանն էր շարժասայլակի վրա տեղադրել կինոխցիկը:
Առաջինն էր, որ լիամետրաժ գունավոր ֆիլմ նկարահանելով, ընդգծեց գույնի և դրամատուրգիայի միասնությունը:
Մամուլյանը Ամերիկայում առաջինն էր, որ դրամատիկական թատրոնի դպրոց ստեղծեց:
ՓՈՔՐԻԿ ՏԵՂԵԿԱՆՔ
Մամուլյանը ծնվել է 1897 թվականին, Թիֆլիսում, ռուսական բանակի սպա, հետագայում բանկիր Զաքարե Մամուլյանի և ճանաչված դերասանուհի Վերժինե Մամուլյանի ընտանիքում: Նրանց տանը թատրոնի պաշտամունք է եղել, փոքր հասակից հաճախել է թատրոն: Մամուլյանների մոտ մշտապես հյուրընկալվել են Սիրանույշը, Աբելյանը, Զարիֆյանը, Փափազյանը: Թիֆլիսի գիմնազիան ավարտելուց հետո Լևոն Քալանթարի հետ Թիֆլիսում մի որոշ ժամանակ ստուդիա են բացել: 20-ականներին մեկնել է Մոսկվա, սովորել համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, զուգահեռ վարպետության դասերի հաճախել Վախթանգովի դրամատիկական ստուդիայում:
Այդ տարիներին Ռուսաստանն ալեկոծվում էր կռիվների, Անդրկովկասը` հեղափոխությունների ցնցումներից: Հեռատես ու խորամիտ մոր` Վերժինե Մամուլյանի հետ սկզբում մեկնում են Փարիզ, հետո` Լոնդոն, իսկ հետագայում` ԱՄՆ:
Հայ իրականության մեջ Ռուբեն Մամուլյանը առաջինն է եղել, որ իր ազգը, հայ ժողովրդին ամենամասսայական արվեստի` կինոյի միջոցով ճանաչել է տվել ու ներկայացրել ամբողջ աշխարհին:
«Ֆիլմ» թերթի գլխավոր խմբագիր Ռոբերտ Մաթոսյանի հուշերից
Լուսանկարում.- ձախից Կատարինե(Կատյա) Սաղաթելյանը, Ռուբեն Մամուլյանը և Աիդա Միրաքյանը Դիլիջանի ճանապարհին:
