Azg.am-ի զրուցակիցն է Team Telecom Armenia հեռահաղորդակցական ընկերության հասարակայնության հետ կապերի (PR) բաժնի ղեկավար Գրիգորի Յուրինը։
-Պարո՛ն Յուրին, այսօր հայտնի դարձավ, որ «Տելեկոմ Արմենիա» և «Ազերտելեկոմ» ընկերությունները ստորագրել են երկկողմ համաձայնագիր, որը նախատեսում է երկու երկրների տարածքներով տարանցիկ ինտերնետի փոխանցում և մատակարարում՝ կոմերցիոն հիմունքներով։ Ադրբեջանական լրատվամիջոցները շտապեցին հայտարարել, որ այսպիսով ՀՀ մտնող ինտերնետն անցնելու է Ադրբեջանի տարածքով, ինչը Հայաստանում անհանգստության ալիք և հարցեր առաջացրեց՝ արդյոք այսպիսով Բաքվի ձեռքում է հայտնվում ՀՀ ռազմավարական նշանակության ոլորտներից մեկը։
Խնդրում եմ պարզաբանեք՝ ինչի՞ մասին է իրականում երկկողմ համաձայնագիրը։
–Team Telecom Armenia-ի շնորհիվ Հայաստանի տարածքով ինտերնետ է մատակարարվելու Նախիջևան, բայց նաև ընկերությունները, որպես մասնավոր կառույցներ, իրար հետ կոմերցիոն սկզբունքներով համաձայնագիր են ստորագրել միջազգային տարանցիկ ծառայություն ապահովվելու մասին։
Այսինքն՝ պատկերացնենք. մարդիկ Մերձավոր Արևելքից դեպի Ղազախստան կամ Եվրոպա ինտերնետ կայքեր, YouTube են մտնում, և այդ տրաֆիկն անցնում է մեր տարածաշրջանով։ Իսկ մեր տարածաշրջանում Team Telecom Armenia-ն, արդեն մի քանի տարի է, զբաղեցնում է տարանցիկ տրաֆիկի առաջատար մատակարարի դիրք։
Team Telecom Armenia-ի ցանցով անցնող տրաֆիկի 85-90 տոկոսը մեր երկրում չի գեներացվում, այսինքն՝ մենք վաղուց տարածաշրջանի մակարդակով ինտերնետի տրանզիտի տվյալների միջազգային Hub ենք հանդիսանում։ Մենք 4 միջազգային ուղղություններով մալուխներ ունենք. սա կլինի այլընտրանքային տարբերակ, և եթե մենք այս համաձայանգիրը դիտարկում ենք որպես ևս մեկ պոտենցիալ այլընտրանքային կապուղի, որը կարող է այլ մալուխների վթարի դեպքում կիրառվել որպես այլընտրանք, ադրբեջանական կողմի կախվածությունը մեզնից ավելի մեծ է և զգալի։
-Այսինքն՝ պետք է հստակ ֆիքսել, որ կնքված համաձայանգրով Ադրբեջանի կախվածությունը Հայաստանից ավելի մեծ է, քան Հայաստանի կախվածությունն Ադրբեջանից։
-Այո՛, այո՛, դա կոնկրետ այդպես է. այս մասին իր տեսաուղերձում այսօր խոսել է նաև Սամվել Մարտիրոսյանը։
-Պարո՛ն Յուրին, որո՞նք են հայ-ադրբեջանական նոր համաձայնագրի հնարավոր ռիսկերը, եթե դրանք առհասարակ, Ձեր գնահատմամբ, կան։
-Քանի որ խոսքը ինֆորմացիայի տարանցիկության տրամադրման մասին է, սա կարող ենք պատկերացնել որպես մի խողովակ, որը հայկական կողմն ադրբեջանցիներին տրամադրում է, իրենք էլ մեզ՝ որպես այլընտրանքային տարբերակ։ Դա չի նշանակում ցանցին կպնել, դա նշանակում է այդ մալուխի միջոցով կապ հաստատել, տրաֆիկ փոխանցել։ Դա չի նշանակում, որ անմիջապես կպնում է մեր ցանցին։
Մենք գիտենք, որ հայաստանցի օգտատերերը կարող էին մուտք գործել ադրբեջանական կայքեր և հակառակը, այսինքն՝ մինչ այդ գնում էր երրորդ երկրների կամ օպերատորների ցանցերի միջոցով։ Այժմ էլ բաց, անվտանգ ռեսուրսներն էլի հասանելի են լինում, մնացած տրաֆիկն էլ մնում է օպերատորների ցանցերում։
-Պարո՛ն Յուրին, այսինքն՝ «Տելեկոմ Արմենիա» և «Ազերտելեկոմ» ընկերությունները միջև ստորագրված երկկողմ համաձայնագիրը ոչ մի դեպքում չի կարող դեպի Հայաստան ինտերնետի խափանման կամ սահմանափակումների պատճառ հանդիսանալ։
-Ո՛չ։ Բոլորս հիշում ենք Վրաստանի պատմությունը, երբ տատիկը վնասել էր մալուխը (խոսքը 2011 թվականի մարտի 28-ին տեղի ունեցած համաշխարհային մասշտաբի միջադեպի մասին է, երբ Վրաստանում 75-ամյա մի տատիկ մետաղի ջարդոն հավաքելիս բահով պատահաբար կտրել էր Հայաստան եկող մայրուղային օպտիկամանրաթելային ինտերնետ մալուխը՝ խմբ.)։ Այսպիսի դեպքերը հնարավոր, սակայն քիչ հավանական տարբերակներ են, քանի որ մինչև այս կապուղուն հասնելը ևս 4-ն ունենք։
-Ինչո՞ւ հենց հիմա առաջացավ այս համագործակցության անհրաժեշտությունը։
-Սա կարող եմ մեկնաբանել որպես մասնավոր ընկերությունների միջև կոմերցիոն սկզբունքներից բխող համագործակցություն։
Հ.Գ. Մեդիափորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանն այսօր թեմայի շուրջ պարզաբանումներ ներկայացնելիս իր տեսաուղերձում ասել էր.
«Փաստացի այս անցումը, տրանզիտն Ադրբեջանին է պետք։ Մենք կախվածության ինֆրաստրուկտուրա ենք կառուցում, որովհետև սա իրենց է հիմնականում պետք Նախիջևանին կապվելու տեսանկյունից։ Սա Հայաստանին դարձնում է Արևելք-Արևմուտք տրանզիտի դրակատար»։
Նույն թեմային առնչող գրառման մեջ փորձագետը հավելել էր.
«Լավ մասեր ունի էս ամեն ինչը. նախ՝ նշված ա հայտարարության մեջ, որ կոմերցիոն հիմունքներով է, այսինքն՝ զուտ տարանցիկ թրաֆիկի վաճառքի մասին է խոսքը, հետո՝ իրենք են մեզանից ավելի կախվածության մեջ հայտնվում հենց Նախիջևանի ու Մերձավոր Արևելքի հետ կապի տեսանկյունից»։
Հատկանշական է, որ ադրբեջանական Day.Az-ը, հղում անելով AzerTelecom-ին, հաղորդել էր ադրբեջանական կողմի՝ Հայաստանի նկատմամբ իբրև ձեռք բերած գերակայության մասին՝ նշելով, որ Հայաստանի ինտերնետ կապը կանցնի Ադրբեջանի տարածքով։
«Այսպիսով, ձեռք բերված պայմանավորվածությունների շրջանակներում, տարածաշրջանի առաջատար մայրուղային ինտերնետ օպերատոր «ԱզերՏելեկոմ»-ը կընդլայնի միջազգային ինտերնետային տրաֆիկի ծառայություններ մատուցող երկրների աշխարհագրությունը և քանակը, ինչպես նաև կապահովի ինտերնետային տրաֆիկի տարանցումը դեպի Հայաստան՝ օգտագործելով իր սեփական ենթակառուցվածքները»,- գրել էր ադրբեջանական աղբյուրը։
