Եթե գնաք Իսրայել, ոչ մի բան ձեզ չի հուշի, որ այդ երկիրը պատերազմում է Պաղեստինի դեմ. մարդիկ շարունակում են իրենց առօրյան՝ աշխատում են, սովորում, մարզվում, սրճարաններն ու ռեստորաններն ամբողջ օրը մարդաշատ են, ծովափերը՝ նույնպես։ Բայց երկրով մեկ տարածված են իսրայելցի պատանդների լուսանկարները, նրանց մասին անձնական տվյալներ։
Թել Ավիվում տեղի ունեցավ բազմահազարանոց ցույց։ Կես միլիոն մարդ դուրս եկավ փողոց՝ կառավարությունից պահանջելով վերադարձնել պատանդներին ու Պաղեստինի հետ զինադադար կնքել։
Այդ կես միլիոնն այն նույն քաղաքացիներն են, որոնք, թվում է՝ անհոգ, անտարբեր ապրում են իրենց առօրյայով՝ անգամ չիմանալով, որ պատանդներ կան, պատերազմ կա։
Պարզվում է՝ ո՛չ, անտարբեր ու անհոգ թվացող իսրայելցիները քաջատեղյակ են իրենց երկրի խնդիրներին, ապրումակցում են այն ընտանիքներին, որոնք Պաղեստինի բանտերում պատանդներ ունեն, զգում են այն ցավը, այն դժոխքը, որում ապրում են պատանդները և պահանջատեր են, պայքարող, ընդվզող։
Հայաստանում ո՛չ 44-օրյա պատերազմի զոհերի, ո՛չ գերեվարվածների, ո՛չ անհետ կորածների հստակ թիվ չկա, էլ ուր մնաց՝ նրանց լուսանկարները երկրով մեկ տարածելու, մարդկանց իրազեկելու և մշտարթուն պահելու մասին մտածենք։
Ընդհակառակը՝ որքան անտարբեր լինեն մարդիկ, այնքան իշխանությունների շահերից է բխում՝ ոչ ոք ոչինչ չի պահանջի իրենցից, իրենք էլ հանգիստ ու անվրդով հեծանիվ կքշեն, տրանսպորտ կթանկացնեն, կշրջագայեն աշխարհով մեկ, Արցախը «բարով-խերով» հանձնելուց հետո, անտարբերության ու համակ լռության պայմաններում մաս-մաս թշնամուն կհանձնեն նաև Հայաստանը, Սահմանադրության փոփոխության հանրաքվե կանեն, ժամանակ առ ժամանակ մարդկանց կվախեցնեն պատերազմով, համատարած ձերբակալություններով։
Իսրայելում մեկ ժամում 700 հազար մարդ է համախմբվում ու մեկ մարդու պես հրապարակ դուրս գալիս, այնտեղ էլ են անկարգություններ ու անհնազանդություններ լինում, բայց ոստիկանները հարյուր հազարավոր ցուցարարների մեջ ընդամենը 29-ին են բերման ենթարկում. 700 հազարից՝ 29-ին…
Մեղադրե՞նք օրվա իշխանության պարագլխին, որ նա վերջին տարիներին հետևողականորեն լվաց հարյուր հազարավոր հայերի ուղեղները, նրանց մեջ սերմանեց անտարբերություն հայրենակցի ցավի ու կորստի նկատմամբ, իր հեծանիվ քշելով, պեռաշկի ու կուկուռուզ ուտելով՝ հազարավորների վարժեցրեց ապրել սեփական հաճույքներով ու շուրջբոլորը չնայել, չցավել Արցախի հանձնման համար ու առավել ևս՝ չպայքարել Արցախի հանձնման դեմ, Արցախի հայաթափման դեմ, չպայքարել արցախցիների իրավուքնների համար՝ քաջ գիտակցելով, որ վաղն այդ իրավունքն իրենցից էլ է խլվելու, լռել, երբ Կիրանցն ու Ոսկեպարը կիսվում ու հանձնվում են Ադրբեջանին ու այսպես շարունակ…
Իսրայելում էլ է կյանքը շարունակվում, համենայն դեպս, այդպես է առերևույթ, իսկ իրականում իսրայելցիները ցավում են, պայքարում են պատանդների համար ու դա արտահայտում բազմահազարանոց ցույցերով՝ ընդդեմ իրենց անհոգ կյանքով, աշխատանքով, կրթվելու հնարավորությամբ ապահովող իշխանությունների։
Նիկոլի ծրագրերը չէին հաջողի, եթե նա լավ չճանաչեր Հայաստանում ապրող բնակչությանը. բնակչությանը, ոչ թե ժողովրդին կամ ազգին, որովհետև ժողովուրդն ու ազգը հավաքական ուժ են, իսկ մեր իրականությունը բազմիցս է ապացուցել, որ մենք վաղուց ազգ կամ ժողովուրդ չենք, մենք ուղղակի այս տարածքում ապրող բնակիչներ ենք, որ ժամանակ առ ժամանակ դառնում ենք ընտրազանգված, իսկ ամեն օր՝ տուգանքի մատերիալ, բյուջե լցնող էժան աշխատուժ, նվաստացումների ու ստորացումների օբյեկտ, որն իրավունք չունի Հայրենիք ունենալ… ուրիշ ոչինչ։
Նիկոլը լավ է ճանաչում այդ բնակիչ-ընտրազանգվածին, դրա համար էլ պարանի օղակը ձգում ու ձգում է՝ վստահ, որ զանգվածային ցասում, արժանապատվության ու ինքության համար համազգային պայքար, իրեն պատասխանատվության ենթարկելու պահանջ չի լինելու։
Իսրայելում սիրում են միմյանց, հարգում ու գնահատում, Հայաստանում ատում են միմյանց, չարախնդում ու բողոքում. սա ենք մենք, ու Նիկոլը, ցավոք, մեզ մանրադիտակով էր ուսումնասիրել։
Իսկ Թել Ավիվում պատանդնբերի լուսանկարների տակ գրված է՝ «Մեր տունը տուն չէ առանց ձեզ», «Հենց հիմա նրանց տուն վերադարձրեք»։
Լուսանկարները և տեսանյութը՝ Թել Ավիվից՝ Արփինե Թամրազյանի։
