Ապրիլին ռուսական հեղինակավոր «Россия в глобальной политике» ամսագրում լույս է տեսել նորվեգացի քաղաքագետ, Հարավ-Արևելյան Նորվեգիայի համալսարանի պրոֆեսոր Գլենն Դիսենի հետ հարցազրույցը, որը նվիրված է ուկրաինական ճգնաժամի պայմաններում Եվրոպայի անվտանգային խնդիրներին և մեծ եվրասիական տարածաշրջանին անվտանգային ապագային։ «Հայկական ալիքը» ներկայացնում է հարցազրույցի հայերեն թարգմանությունը։
Հարցազրույցը վարում է «Россия в глобальной политике» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, պրոֆեսոր Ֆյոդոր Լուկյանովը։
– Գլենն, Մեծ Եվրոպայի և Մեծ Եվրասիայի հայեցակարգերը ծնունդ են առել գլոբալիզացիայի դարաշրջանում` որպես դրա տարածաշրջանային մարմնավորումներ: Այժմ սկսվել է բոլորովին այլ շրջափուլ. աշխարհը բաժանվում է մասերի: Ի՞նչ է դա նշանակում Եվրասիայի համար:
– Մեծ Եվրասիայի հայեցակարգը, որը նաև կոչվում էր «ինտեգրացիաների ինտեգրացիա», ենթադրում է տարածաշրջանային միավորումների ամուր փոխկապակցվածություն: Մեծ եվրասիական գործընկերության վերաբերյալ ռուսական պատկերացումը բազմաբևեռ քաղաքականության և տնտեսության գաղափարի մարմնավորումն է: Ներկայիս կոնֆլիկտը տանում է նրան, որ առաջանում է շատ ավելի պակաս հավասարակշռված Եվրասիա: Իրական ուժը պատկանելու է ԱՄՆ-ին և Չինաստանին, հետևաբար` եվրասիական տարածաշրջանն ինքնին կդառնա ավելի ֆրագմենտացած:
Ռուսաստանի խնդիրն այն էր, որ վերջինս շարունակաբար գտնվել է Արևմուտքի հետ անհամաչափ փոխկախվածության մեջ, ավելի շատ է կախված եղել Արևմուտքից, քան վերջինս Ռուսաստանից: Իսկ դա ազդեցության առումով առավելություն է տվել Արևմուտքին: Ռուսաստանի համար սա իսկապես մեծ խնդիր էր. չէ՞ որ այն անվտանգային ճարտարապետությունը, որ կառուցված է զրոյական հաշվով խաղի սկզբունքի վրա և որը ժառանգված է Սառը պատերազմից, այդպես էլ չի վերացել: Մեծ Եվրասիան փորձ էր վերականգնելու այդ խախտված հավասարակշռությունը:
Լավագույն տարբերակն այն կլիներ, որ Մեծ Եվրասիայում Ռուսաստանը ունենար հավասարապես սերտ հարաբերություններ թե՛ ԵՄ-ի, թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ Չինաստանի և թե՛ Հնդկաստանի հետ, որպեսզի ստիպված չլիներ չափից շատ ինչ-որ մեկին ապավինել: Այժմ դժբախտությունը նրանում է, որ Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև առաջացած ճեղքը, թեկուզ ժամանակավոր, ստիպում է Ռուսաստանին իր խաղադրույքներն ամբողջությամբ կատարել Ասիայի և ամենից առաջ` Չինաստանի վրա: Արդյունքում, մենք կունենանք ավելի չինաստանակենտրոն Եվրասիա, որը, սակայն, միաժամանակ կլինի ավելի մասնատված, քանի որ զուտ տնտեսական հարաբերություններին ավելանում են նաև հարաբերություններն անվտանգության ոլորտում։
– Համաեվրոպական տունը, որը պատկերացնում էր Միխայիլ Գորբաչովը, հրաշալի գաղափար էր: Սակայն ինչու՞ ոչինչ չստացվեց:
– Միանշանակ համաձայն եմ, որ դա հրաշալի գաղափար էր: Գորբաչովի այս գաղափարի հիմքում ընկած էր առանց բաժանարար գծերի եվրոպական անվտանգության ճարտարապետությունը, ինչպես նաև անվտանգության անբաժանելիությունը, ինքնիշխան հավասարությունը: Այն ժամանակ թվում էր, որ դա հնարավոր է. չէ՞ որ հենց նման բանաձևերն էին ընկած 1990 թ.-ի նոր Եվրոպայի համար Փարիզյան խարտիայի և 1994 թ.-ի ԵԱՀԿ հիմնադիր փաստաթղթերի հիմքում:
Ամբողջական նյութը` սկզբնաղբյուր կայքում
