Ծիծեռնակաբերդի Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի համահեղինակ, ճարտարապետ Արթուր Թարխանյանի դուստրը` ճարտարապետ Անահիտ Թարխանյանը, դեռ նախորդ տարվա աշնանն էր ահազանգել ցեղասպանության հուշակոթողիԾիծեռնակաբերդի վերանորոգման անվան տակ իրականացված ավերածության մասին:
Նշել էր, որ անհասկանալի է, թե մի ճարտարապետ, որը չունի համապատասխան մասնագիտական փորձ, որ մի քանի օր առաջ է դարձել գլխավոր ճարտարապետ, ինչպես է նախագծում եւ վերանորոգում Եղեռնի հուշահամալիրը: Նկատի ուներ համալիրի նորոգման գործընթացին մասնակցող Սաշուր Քալաշյանին: «Ընդամենը նուրբ խոզանակներով պետք էր այդ աղը մաքրել, մի հատ լվանալ, չորացնել ֆենով եւ հետագայում՝ հատուկ հիդրոֆոբ նյութեր կան, որոնցով պետք է մշակել այդ հատվածները։
Այդ նյութերը թանկարժեք են, բայց հաստատ մի քանի անգամ ավելի էժան են, քան այն մեթոդաբանությունը, որ ընտրվել է այսօր Եղեռնի հուշարձանի ռեստավրացիայի համար։ Ժամանակի մեջ մենք կծախսեինք, ենթադրենք, 1-2 ամիս ուսումնասիրության վրա, մեկ ամիս կծախսեինք վերանորոգման, մաքրելու վրա, որպեսզի այս սպիտակ աղակալումները քարերի վրայից դուրս բերեինք, եւ եւս մեկ ամիս՝ հիդրոֆոբ նյութերով մշակելու վրա, որոնք թափանցիկ նյութեր են, քարի որակն ու տեսքը չեն փոխում։
Հիմա մենք ծախսել ենք եւ հավելագրել ենք նախագծով հինգ անգամ ավելի մեծ գումար, քան պետք էր այստեղ ծախսել։ Դա ժողովրդի գումարներն են, որը ծախսելու կարիքը չկար։ Մենք ավելի քիչ ժամանակ, ավելի քիչ գումար, ավելի քիչ մարդկանց ներգրավելով՝ կունենայինք ամառային ամիսներին լավ վերականգնված Եղեռնի հուշարձան։
Հիմա սկսվում է անձրեւային սեզոնը, հուշարձանի վերեւը բաց է, ջրերը ներթափանցելու են հիմքի մեջ, որովհետեւ աստիճանները, որոնք որ պոկված են, պոկված են հիմքերից, ամբողջը խոնավանալու է, ո՞նց են չորացնելու։ Ձմեռը գործ չի կարելի անել, կամ շտապ պետք է վերեւը ձեւավորել ժամանակավոր տանիք, որ պաշտպանենք այս ապամոնտաժված մույթերը։
Դա հենց այնպես բետոն չէ։ Սա բռի, կոպիտ ձեւով քարը պոկած բետոն է, եւ թեք երկաթբետոնը մենք բաց ենք թողնում անձրեւների տակ»,- ասել էր նա: Հիմա ՔՊ- ի կարկառունները Անահիտ Թարխանյանի հուզված խոսքը դնում են իրենց էջերում, այն դերասանություն են անվանում և պնդում, որ համալիրը փայլուն վիճակում է` տեսա՞ք, որ ոչ ոք ոչինչ չքանդեց և այլն:
Թեմայի մասին «Հրապարակը» զրուցել է Անահիտ Թարխանյանի հետ:
– Տիկին Թարխանյան, ավանդույթի համաձայն` հայ ժողովուրդը ժամեր անց կայցելի Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր: Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ ամսի 25-ից վերսկսելու են վերանորոգման աշխատանքները: Այժմ ի՞նչ պատկեր է հուշահամալիրում: Գո՞հ եք կատարված աշխատանքից:
– Մեր բողոքներից հետոերեսապատումը 5 սմ քարերից փոխարինվեց 10 սմ քարերով: Իհարկե, դա ավելի լավ էհամեմատության մեջ: Բայց երեսապատումն ընդամենը երեսապատում է, և որևէ կապ չունի նախկինում արված հսկա քարերի հետ, որոնք տեղադրված են եղել: Օրենքի համաձայն Եղեռնի հուշարձանը համարվում է պատմամշակութային արժեք: Ցանկացած ոտնձգություն հուշարձանի նկատմամբխիստ արգելված է բոլոր օրենքներով: Հուշարձան քանդողը չի կարող համարվել օրինական գործունեություն իրականացնող:
Մենք կարող ենք ասել, որ առաջին հայացքից թվում է թե հուշարձանը լավ նորոգել են, բայց կներեք պլպլացրած, սիրունացրած հուշարձանը հուշարձան չէ: Որքանո՞վ գեղեցիկ կլինի, որ գնանք մայր տաճարը, կամ Զվարթնոցի տաճարը պլպլացնենք: Ցանկացած հուշարձան ունի պատմություն, անկախ նրանից, թե այն ունի 20 տարվա, 70 տարվա, թե 1000 տարվա պատմություն: Այդ նորոգված հուշարձանը ընդամենը նորոգված քարերից բաղկացած մի բան է դարձել, որը չունի պատմական ակնարկ: Դրա կողքով չի անցել Վիլյամ Սարոյանը, դրանց չի դիպչել Սիլվա Կապուտիկյանը:
Այս նոր քարերի կողքով չեն անցել միլիոնավոր հայեր, որոնք 70 տարի ամեն անգամ այս օրը գնում են հուշահամալիր, ծաղիկներ են տանում և հարգանքի տուրք մատուցում ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Պատմություն է խեղաթյուրվում: Հուշարձանները կարելի է նորոգել, իհարկե, սակայն դա պետք է անել օրենքին համապատասխան:
– Ինչո՞ւ են ՔՊ-ականները իրար հերթ չտալով Ձեր մասնակցությամբ հայտնի տեսանյութը տարածում: Նրանց ասածն այն է, որ անիմաստ եք հուզվել, որ իրենք ամեն բան ճիշտ են արել, տեղին են արել, չնայած Փաշինյանը օրերս նշեց, որ ապրիլի 24-ից հետո նորոգման պրոցեսը շարունակվելու է:
– Ես չեմ կարող ասել, թե ինչու են այդ տեսանյութը տարածում, հավանաբար փորձում են իրենց վատ աշխատանքն արդարացնել…. հարցն այն է, որ վերանորոգված հուշարձանը կորցրել է իր պատմամշակութային արժեքը: Չի կարելի ասել, որ լավ գործ է արված: Այո, լավ վերանորոգել են, բայց մեծ վնաս են հասցրել հուշահամալիրին: Միասնական, գաղափարական արտաքին տեսքը փչացրել են ցավալիորեն: Ինչ վերաբերում է նորոգման աշխատանքը շարունակելուն, ապա ես մեծ ցավ եմ ապրում դրա համար: Շատ վատ է, շատ:
Աղբյուր՝ «Հրապարակ օրաթերթ»
