Երբեմն հոգնում ես, ցնդում կյանքային, աշխարհային վազվռտուքներից և ամենօրյա ընթերցանության փախուստում սիրելի գիր, սիրելի պատում ես փնտրում։ Ոչ թե պարզապես գեղարվեստական, ոչ թե պարզապես թմրեցնող սյուժե, ոչ թե սոսկ էջեր, որ պիտի երևակայելով թերթես և մոտենաս մահճին։
Մեր այս բռնկուն, հրավտանգ օրերում, երբ գլխիվայր է ամեն ինչ, շուրջը աղմուկ է, թշշացող ու կործանարար ախմախություն, մեզ սփոփող, ընդօրինակելի խոսք է պետք։ Մեզ պետք է գրականություն, որ սովորեցնի հարվածներից չծնկել, ազգային արժեքները գիտակցել, և դողալ հայրենիքի թունդ սիրուց։
Ամեն սերունդ իր հերոսներն ու իդեալական անհատներն ունի։ Իմ սերնդի վառ հերոսներից է Վաչագան Մանուկյանը։
Ինչպես իր կյանքն ու գործն է անօրինակ ու անկրկնելի, այնպես էլ իր գիրը։ Կարդում ես, և իսկույն ցրվում են հուսահատական քուլաները։ Կարդում ես, և արագորեն լիցքավորվում ապրելու, արարելու ահռելի տենչով։ Կարդում ես և հանդիպում մարգարեացած տողերի, ճշտիվ վերլուծությունների, ողջ հայությանը թիկնոցի տակ առնելու, գրկելու առաքելությանը։
ԵՒ՛ Վաչագան Մանուկյանի հրապարակագրությունը, և՛ պատմվածքները և՛ բանաստեղծական առողջ ու թրթռացող տողերը նկարագիր ունեն, իրենց մեջ ամբողջացնում են հեղինակի կերպարը և երիցս ասեմ՝ սփոփում են։
Փոքրիկ անդրադարձ՝ պարանոց թեքելով անցյալին. Րաֆֆու, Մուրացանի գործերը տրամադրեցին մեր ժողովրդին հայրենասիրական շնչով լեռներ մագլցելու և կռվելու, Դաշտենցի, Գալշոյանի գրականությունը վերցրեց այդ ավանդների «պատգարակ»-ը և փոխանցեց նոր սերնդին՝ նույն ոգով ազատագրական շարժման մղելու։ Հիմա ես վստահաբար պնդում եմ, որ Վաչագան Մանուկյանի գիրը կարող է և արդեն իսկ դառնում է չմոռանալու, չթուլանալու, չհանձնվելու, չտրտնջալու, թշնամու հեգնանքն ապտակով կոտրելու և երերացող հողն արմունկներով պահելու ճշմարիտ ու աներկբա առհավատչյա։ Այդ է վկայում նրա գիրը, որ բարձրաձայն կարդալիս միանգամից պատկերվում է Վաչագանը՝ Հայրենիքը գավառ-գավառ փամփշտակալի մեջ դրած, կավացող թաց հողի մեջ հաստատուն կանգնած, հայի հավերժական կռիվը տալիս։
«Ես էս որտե՞ղ եմ,
ո՞վ գիտի,
որտե՞ղ եմ հիմա,
ի՞նչ եմ որոնում
աշխարհի եղած
չեղածի ծիրում:
Ես էս ինչքա՞ն հարբեցի,
որ ինձ կորցրի,
ու
ինչ-որ մռայլ,
անհասցե վայրում
երգեցի երգեր`
կորստի ձայնով,
ինձանից անկախ,
ավեր տաճարի
աղոթավայրում:
Հուշերս վառեցի
դաժան կրակով,
և
ինձ հանդիպած
մի տխուր կարոտ
կանչում էր հեռու՜
ինձ ներած ձայնով,
որ փրկեր կյանքս
ինչ-որ վտանգից…
Այդ մռայլ, սիրուն
կարոտով տարված՝
ես շրջանցեցի
ձայնը փրկության`
կյանքիս անորոշ
խաչմերուկներում,
որ ինձ չգտնի,
որ այս քաոսում
փրկեմ ամենքիդ
ու ինձ մոռանամ…»
ՎԱՉԱԳԱՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ
Հրատարակվել են Վաչագան Մանուկյանի «Մահից յոթ րոպե առաջ կամ ուղղակի Գնդապետը…», «Չկորցնեք լույսը», «Ազգային հերոսը. Վաչագան Մանուկյան» գրքերը։
ՀԱՅԿ ՍԻՐՈՒՆՅԱՆ
