ԻԻՀ արտաքին գործերի նախարարությունը բողոքի նոտա է հանձնել Թեհրանում հավատարմագրված Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության (ՏՀԿ) քարտուղարությանը՝ խստագույնս դատապարտելով Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից Ստեփանակերտում անցկացված ՏՀԿ 17-րդ գագաթնաժողովի ամփոփիչ հռչակագրի հրապարակման կապակցությամբ եւ պահանջել շրջանառության մեջ դրված փաստաթղթում կատարել անհրաժեշտ շտկումներ՝ Հռչակագրի տեքստը համապատասխանեցնելով գագաթնաժողովի իրական բովանդակությանը։
Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից ՏՀԿ գագաթնաժողովը սեփական նպատակներին ծառայեցնելու վարքագիծն է քննադատել իրանցի վերլուծաբան Ահմադ Քազեմին, եւ ԻԻՀ ԱԳՆ-ի հետ փոխկապակցված irdiplomacy կայքում ներկայացրել է իր հետեւյալ նկատառումները՝
«Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը ոչ միայն չի ընդունում հարեւան երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի Հանրապետության կառավարության էթնիկ քաղաքականությունը եւ տարածքային նկրտումները, որոնք ներկայացվում են կեղծ ու մտացածին եզրույթներով (օրինակ, Հայաստանը՝ «Արեւմտյան Ադրբեջան?»), այլեւ խստորեն դատապարտում է նման վարքագիծը։
Թեհրանն ամենաբարձր մակարդակով հայտնել է իր անհամաձայնությունը կեղծ «Զանգեզուրի» միջանցքին (ՆԱՏՕ-ի թյուրքական միջանցք) եւ անգլոսաքսոնյան ճակատի աշխարհաքաղաքական նկրտումների նկատմամբ, որոնց հովանավորներից է Իլհամ Ալիեւը, այնպես էլ դեմ է Հայաստանի նկատմամբ Բաքվի տարածքային պահանջներին՝ այսպես կոչված՝ «հայերի կողմից վտարված» ադրբեջանցիների վերադարձի պահանջներին։
է նշել, որ ինչպես որոշ ադրբեջանցիներ 1988-ից վտարվել են Հայաստանից, այնպես էլ ավելի քան 500,000 հայեր ստիպված են եղել լքել Բաքուն, Գյանջան, Շամախին, Սումգայիթը, Շամքիրը, Բարդան եւ այլ քաղաքներ։
Միայն, ավելի քան 50,000 հայերի բնակարանները Բաքվում հանձնվել են Ուզբեկստանից Ադրբեջան տեղափոխված ազերիներին։
Հայերի սեփականության իրավունքները կոպտորեն խախտվել են։ Ուստի, այս հարցը պետք է լուծվի փոխադարձության սկզբունքից ելնելով՝ խաղաղության պայմանագրի բանակցությունների շրջանակում։
Բաքվի կողմից այս թեմայի շահարկումը վկայում է նրա տարածքների նկատմամբ շարունակական պահանջատիրական քաղաքականության մասին, որը սպառնալիք է ողջ տարածաշրջանի՝ ներառյալ Վրաստանի, Հայաստանի, Ռուսաստանի եւ Իրանի համար։
- Իրանի նախագահի՝ Մասուդ Փեզեշքիանի մասնակցությունը ՏՀԿ գագաթնաժողովին, որը տեղի ունեցավ Բաքու կատարած նրա ոչ արդյունավետ այցից (մայիսի 27-ին) կարճ ժամանակ անց, ոչ մի պարագայում չի նշանակում, որ Թեհրանը ընդունում է Արցախում (Ղարաբաղում) 2023 թվականից իրականացվող էթնիկ զտումները, որի հետեւանքով ավելի քան 120,000 էթնիկ հայեր տեղահանվել են, իսկ տարածքը դարձել է սիոնիստական ռեժիմի չարաշահումների գործիք։
Իրանը՝ հավատարիմ մնալով հեղափոխության առաջնորդի ուղեցույցների նկատմամբ, հարգում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, սակայն միաժամանակ աջակցում է արցախահայերի վերադարձի իրավունքին, նրանց կրոնական, մշակութային ու գույքային իրավունքների պահպանմանը, ինչպես նաեւ միջազգային նախաձեռնություններին՝ այդ թվում Շվեյցարիայի խաղաղ նախաձեռնությանը, Միջազգային քրեական դատարանում Բաքվի դեմ հարուցված գործի քննությանը եւ 2023 թ. հոկտեմբերին Եվրախորհրդարանի կողմից ընդունված բանաձեւին, որը դատապարտում է Ղարաբաղում էթնիկ զտումները։
- Ադրբեջանի կողմից ի նպաստ սիոնիստական ռեժիմի ընդունված ՏՀԿ գագաթնաժողովի աշխատանքներն ամփոփոխղ հայտարարության բովանդակության միտումնավոր խեղաթյուրումը եւս մեկ անգամ ցույց է տալիս, թե ինչպես Բաքուն, Իլհամ Ալիեւի ղեկավարությամբ, կանգնած է սիոնիստական ռեժիմի կողքին՝ վերջերս Իրանի դեմ հրահրված լայնածավալ պատերազմի ընթացքում։ Սա նաեւ հաստատվում է այն իրողությամբ, որ պատերազմի 12 օրերի ընթացքում Բաքուն հրաժարվեց դատապարտել Իրանի դեմ ռազմական ագրեսիան եւ դրա փոխարեն օգտագործեց «ռազմական գործողություն» ձեւակերպումը։
Պատերազմից հետո նույնպես Բաքուն հրաժարվեց Ստեփանակերտում անցկացված ՏՀԿ-ի գագաթնաժողովի Հռչակագրում ներառել Իսրայելի ագրեսիան դատապարտող ձեեւակերպումը։ Սա հստակ ապացույց է, որ Բաքուն իրականում աջակցում է Իսրայելի ռազմական գործողություններին Իրանի դեմ, այդ թվում՝ իր տարածքում ավելի քան հինգ ռազմակայան տրամադրելով իսրայելական անօդաչու սարքերի ու կործանիչների համար, որոնք հարձակվել են Թավրիզի, Թեհրանի եւ Իրանի հյուսիս-արեւմտյան հատվածների վրա։
- Գագաթնաժողովների աշխատանքներն ամփոփող համատեղ հայտարարությունները պետք է ընդունվեն կազմակերպության բոլոր անդամների համաձայնությամբ։ Բաքուն խախտել է նաեւ այս սկզբունքը։
Անհրաժեշտ է հիշել 3+3 ձեւաչափով (Հայաստան, Ադրբեջան, Վրաստան + Իրան, Ռուսաստան, Թուրքիա) նախարարների մակարդակով 2023 թ. հոկտեմբեր ամսին Թեհրանում անցկացված հանդիպումը, որի ժամանակ, հաշվի առնելով միջոցառման բոլոր մասնակիցների ցանկությունը, Իրանն ստիպված եղավ փաստաթղթից հեռացնել Գազայում ցեղասպանությունը դատապարտող հատվածը։
- Ադրբեջանի Հանապետությունը պարտավոր է ՏՀԿ փաստաթղթերում եւ կայքում հրապարակել «Խանքենդիի հռչակագրի» վերաբերյալ Իրանի բողոքը, ինչպես նաեւ այդ մասին տեղեկացնել կազմակերպության բոլոր անդամներին։ Հակառակ դեպքում, Իրանը պետք է օգտագործի ՏՀԿ-ի իրավական մեխանիզմներն ու Բաքվի նկատմամբ նախաձեռնի պատժիչ միջոցառումներ, օրինակ՝ ձայնի իրավունքի կասեցում կամ անդամակցության սառեցում»։
Գրիգոր Առաքելյան
