Այսօր Հայոց ցեղասպանության տարելիցն է
Նորից ջահերով ու թմբուկներով երթ է հավաքվում։ Այրում են Թուրքիայի դրոշը։ Անհասկանալի է, թե ինչու է դա արվում, բայց դե այդպես է ընդունված։ Հնչում են նույն ճառերը։
Այսօր այն անհատները, որոնք առաջարկում էին վերահաշվել Հայոց ցեղասպանության զոհերին, որոնք ասում էին, թե այս հարցն այլևս Հայաստանի օրակարգում չէ, թե հայերն իրենք են ամեն ինչում մեղավոր, ստիպված կլինեն կատարել իրենց դերը Ծիծեռնակաբերդում։ Ծաղկեպսակներ կդնեն։ Առաջարկում եմ տեղադրել ևս մեկ խաչքար՝ Արցախի քաղաքների անուններով, և առաջարկել այդ մարդկանց ծաղկեպսակներ դնել նաև այնտեղ։
Թող ծաղկեպսակներ դնեն Ստեփանակերտ, Մարտակերտ, Հադրութ, Ասկերան անունների տակ։ Կհամարձակվե՞ն։ Չե՛ն համարձակվի։ Ինչպե՞ս կարող են նրանք ծաղկեպսակներ դնել Արցախի քաղաքների անունների տակ, որոնք իրենք իսկ հանձնել են՝ արևմտյան և թուրքական կուրատորների հրամանով։ Իսկ եթե որևէ մեկը գոռա “դավաճաններ”, նրանց նորից կծեծի մեր ժողովրդավարական ոստիկանությունը։
Հայոց ցեղասպանությունը 20-րդ դարի միակ ցեղասպանությունը չէ։
Եղել է եվրոպական հրեաների Հոլոքոստը, որի ընթացքում ոչնչացվել է 6 միլիոն անզեն մարդ, ընդ որում՝ ոչնչացվել է անմարդկային դաժանությամբ՝ վառարաններում և գազախցիկներում։ Ավելին, ֆաշիստներին այդ հարցում օգնել ու սեփական հրեաներին նրանց են հանձնել և՛ ֆրանսիացիները, և՛ շվեյցարացիները, և՛ հոլանդացիները, և՛ բելգիացիները, և՛ արևելաեվրոպական ու մերձբալթյան երկրները։
Եղել է ցեղասպանություն Կամբոջայում, որտեղ Պոլ Պոտը սպանեց ավելի քան մեկուկես միլիոն մարդու՝ ագրարային-մարքսիստական հասարակություն ստեղծելու համար։
Եղել է ցեղասպանություն Ռուանդայում, որին հանգիստ հետևում էին քաղաքակիրթ Եվրոպան ու ԱՄՆ-ը, երբ մեկ ամսվա ընթացքում 900 000 մարդ մաչետեով մորթվեց, իսկ ողջ աշխարհը դրան նայում էր հեռուստացույցով։ Եղել են զանգվածային սպանություններ և էթնիկ զտումներ նախկին Հարավսլավիայում։
Բայց մենք դարձանք և ընդմիշտ կմնանք պատմության մեջ միակ հասարակությունը, որի «առաջնորդն. ու նրա ոհմակը կասկածի տակ դրեցին սեփական ժողովրդի ցեղասպանությունը։ Կոչ արեցին նորից հաշվել զոհերի թիվը։ Ասացին, որ մենք ինքներս ենք ամեն ինչում մեղավոր։ Որ այս հարցը պետք է հանել օրակարգից։ Որ մեր հայրենակիցները մեր թշնամիներն են, պարան են մեր վզին, և որ նրանց պետք էր հանձնել՝ լավ ապրելու համար։
Եվ մենք ընդմիշտ կմնանք պատմության մեջ միակ հասարակությունը, որը երկու անգամ ընտրեց մի “առաջնորդի”, ով տանուլ տվեց երեք պատերազմ, հանձնեց իր հայրենակիցներին և հանգեցրեց մեր 5000 զինվորների մահվան։
Մի ամբողջ հասարակության դեգրադացիայի նման աստիճան, ազգային արժանապատվության, ինքնագիտակցության, բանականության և կրթության նման վակուում ոչ մի տեղ և ոչ մի ժամանակ չի եղել։
Ադրբեջանի հրամանով աղանդի առաջնորդն արգելում է խոսել Արցախի էթնիկ զտման մասին։ Շուտով, Թուրքիայի հրամանով, նա կարգելի խոսել Ցեղասպանության մասին։ Սարսափելին այն չէ, որ մեր մեջ նման մարդ հայտնվեց. դավաճաններ ու անհաջողակներ բոլոր ազգերն էլ ունեն։ Սարսափելին այն է, որ այս ամենից հետո բնակչության դեռ 20-25%-ը հանդիսանում է նրա աղանդի անդամը և երկրպագում է նրան՝ “դու մեր Քրիստոսն ես”, “մենք քեզ հետ թեկուզ դժոխք կգնանք” խոսքերով, ու մատաղ են անում նրա ոտքերի տակ։ Այ սա իսկապես սարսափելի է։
Այս զանգվածային հոգեկան հիվանդությունը հավանաբար պակաս սարսափելի երևույթ չէ, քան ցեղասպանությունը։ Մի դեպքում մարդկանց ոչնչացնում են ֆիզիկապես, իսկ երկրորդ դեպքում՝ ոչնչացնում են նրանց բանականությունն ու վերածում աղանդավորների, իրենց գերագույն քրմապետի ստրուկների։
Եվ այս քրմապետը, ով դավաճանեց իր ժողովրդին, ով նոր էջ գրեց Հայոց ցեղասպանության գրքում, այսօր ծաղկեպսակներ է դնելու։ Նա, ում հաջողվեց այն, ինչ հազարամյակներ շարունակ չէր հաջողվում ոչ մի օտարերկրյա նվաճողի՝ սելջուկներից ու մոնղոլներից մինչև պարսիկներ ու թուրքեր, հաջողվեց այս դավաճանին. հանգեցնել հայերի տեղահանությանը Արցախից։ Իսկ հետո մեղքը բարդել ուրիշների վրա։
Հայոց ցեղասպանության գրքի վերջին գլխի հեղինակն այսօր ծաղկեպսակներ է դնելու Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրում։
Նայե՛ք այս թատրոնին, ովքեր ամուր նյարդեր ունեն։
Արթուր Խաչիկյան, ԱՄՆ Սթենֆորդի համալսարանի քաղաքագիտության դոկտոր
