«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #15, 20-04-2018
Հայոց ցեղասպանության մի նոր հուշարձան` 200 կգ կշռող 1, 5 մետրանոց մետաղյա բուրգը, որի ծայրին խորհրդանշական նուռ է, եւ որի վրա փորագրված «Այս ցավը բոլորինս է», կարդացվում է 4 լեզվովՙ հայերեն, գերմաներեն, թուրքերեն, անգլերեն, կիրակի` ապրիլի 15-ի միջօրեին հայտնվեց Քյոլնի ամենակենտրոնումՙ Հռենոսի ջրերին դիմահար Հայնրիխ Բյոլ հրապարակում, որ Մայր տաճարի, Ֆիլհարմոնիայի, Լյուդվիգ թանգարանի խաչման վայրում է, եւ խորհրդանշական է նաեւ այնքանով, որ Հայոց ցեղասպանության այս հուշակոթողը վեր է հառնում Օսմանյան կայսրության դաշնակից Գերմանիայի Վիլհելմ Երկրորդ կայսեր ձիարձանի հարեւանությամբ: Հայոց ողբերգական պատմության մեջ տխրահռչակ այս գործչի քարե ներկայությունը քաղաքի այս վայրում անհողդողդ է, քաղաքային իշխանությունները թույլ կտա՞ն նրա կողքին հիշատակել իր գիտությամբ, նաեւ իր հրամանով արտոնություն ստացած մի ժողովրդի բնաջնջման փաստը խորհրդանշող հուշարձանը եւս, որ կերտել են գերմանացի արվեստագետներ Շտեֆան Քայզերը եւ Մաքս Շոլցը (Stefan Kaiser und Max Scholz):
Հինգշաբթի` ապրիլի 19-ի հետմիջօրեին առցանց «Ցայթը», afp գործակալությանը հղումով, ծանուցեց դատարանի որոշումըՙ «քաղաքային իշխանությունները կարող են արտոնություն չստացած Քյոլնի Մայր տաճարի հարեւանությամբ տեղադրված հուշարձանը հեռացնել տարածքից»: Սա իհարկե չի նշանակում, թե այն այլ վայրում տեղադրելու արտոնություն չի ստանա: Բայց դեպքերից առաջ չընկնելով, իրազեկենք այն, ինչի ականատեսն արդեն եղել ենք, ինչի մասին կիրակի օրվանից ի վեր գրում են տեղական լրատվամիջոցները:
«Հիշելով ցեղասպանությունը» նախաձեռնության հեղինակները հուշարձանի համար նախնական արտոնություն չէին ստացել, քաղաքային իշխանությունների համար միանգամայն անակնկալ այս քայլը գաղտնի է պահվել նաեւ հայ հանրությունից, համայնքային առանձին գործիչներ անշուշտ նախաձեռնող խմբում են:
Երկուշաբթի քաղաքային իշխանությունները հայտարարել էին, թե ապամոնտաժելու են հուշարձանը, բայց ստիպված եղան հրաժարվել նախօրոք հնչեցրած իրենց մտադրությունից, քանի որ երեքշաբթի օրը` ապրիլի 17- ին կազմակերպիչները վարչական դատարանում բողոքարկման դիմում էին ներկայացրել, ինչը պսակվել էր հաջողությամբ` դիմումն ընդունվել էր` հուշարձանն առժամանակ կմնա նույն վայրում: Ըստ տեղական լրատվամիջոցների, քաղաքապետարանի մամուլի բաժնից իրենց փոխանցել են, թե հուշարձանը կմնա այնքան ժամանակ, քանի դեռ դատարանը վճիռ չի հրապարակել: Պարզաբանում կստանանք ամենայն հավանականությամբ գալիք շաբաթասկզբին, ծանուցում է գերմանական մամուլը: Մեր կարծիքով սակայն, այդ որոշումը կարող էր հետաձգվել նաեւ` ապրիլի 24-յան շաբաթը հագեցած է հույզերով, քաղաքական գործիչները հրավիրված են հիշատակի, ոգեկոչման արարողություններին, համայնքային գործիչները, նախաձեռնող խմբի անդամները կոչ էին անում ապրիլի 24-ին այցելել եւ առատ ծաղիկներ դնել նաեւ ու հենց ա՛յդ հուշարձանին: Դատարանի որոշումը սակայն փոփոխություններ կմտցնի Քյոլնի ապրիլ 24-յան միջոցառումների օրակարգում:
Քաղաքային իշխանությունները նախաձեռնող խմբին հիշեցրել են, թե իրենք ընդառաջել են քյոլնաբնակ հայերի ցանկությանը. 2017- ի մարտի 13- ի նիստում մեծամասնության որոշմամբ արտոնվեց եւ Լեհմբախեր վեգ հասցեում գտնվող գերեզմանոցում նոյեմբերի 18- ին կանգնեցվեց եւ օրհնվեց «1915- 16-ին Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին» մակագրությամբ խաչքարը:
Գերմանահայոց կենտրոնական խորհուրդը (ԳԿԽ) ողջունելով կազմակերպիչների արարքը, իր գրավոր սատարումն է հայտնելՙ նշելով, թե այն բխում է 2016 թվականի հունիսի 2-ի Բունդեսթագիՙ Հայոց եւ օսմանյան կայսրության այլ ժողովուրդների ցեղասպանության որոշման ոգուց: Սա 1915-ի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը ոգեկոչելու, պատմության առերեսմանն ուղղված, հանրության ուշադրությունը հրավիրելու խաղաղ փորձ է, մամլո հաղորդագրության մեջ հիմնավորել է ԳԿԽ-ը: Գերմանիայի օրենսդիր մարմնի որոշման նպատակը առերեսումն ու հաշտեցումն է, հետեւաբարՙ յուրաքանչյուր խաղաղ նախաձեռնություն այս համատեքստում ողջունելի է, գրում է ԳԿԽ-ի ատենապետ Շավարշ Հովասափյանը` հորդորելով քաղաքային իշխանություններին Քյոլնին նվիրաբերված այս խորհրդանշական ժեստն ընդունել, հուշարձանի տեղադրման համար հանրային համապատասխան վայր հատկացնելով:
Հուշարձանի վրա փորագրված տեքստը հուշում է նաեւ առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հայոց ցեղասպանության իրագործման մեջ կայզերական Գերմանիայի համապատասխանատվության մասին, ըստ DPA-ի լրատվության իրազեկում է նախաձեռնող մարմնի խոսնակ Ալբրեխտ Քիիզերը: Գերմանիայում ճանաչված լրագրող Գյունթեր Վալլրաֆն էլ կոչ է արել քաղաքային իշխանություններին ապամոնտաժման նախնական մտադրությունից հրաժարվել` հույս հայտնելով, թե վերջիններս թուրքական լոբբիի ազդեցության տակ չեն ճկվի: Հուշարձանն այդ վայրում տեղադրելու նախաձեռնողներից են գիտնական Միշա Բրումլիքը , քյոլնաբնակ գրող Դողան Աքհանլին: «Այս հուշարձանը շատ կարեւոր է, այդ պատճառով էլ այստեղ պիտի մնա», թուրք գրողի խոսքն են փոխանցում գերմանացի մեր գործընկերները: Նրանցից «Էքսպրեսսի» հոդվածագիրը ընդգծում է նաեւ, թե նախաձեռնող խումբը քաղաքային իշխանություններից պահանջում է` նախ ապամոնտաժել հանրային տարբեր վայրերում ու փողոցներում նախկինում ապօրեն տեղադրված արձաններն ու այլ առարկաներ: Երեկ` ապրիլի 19- ին կաթոլիկական լրատվական ծառայությունը ծանուցեց, թե հուշարձանը տեղադրման վայրում թողնելու կամՙ դրա ոգուն արժանավայել այլ վայրում արտոնելու որոշման համակիրների թիվն ավելանում է: Քյոլնի քաղաքագլուխ Հենրիետտե Ռեքերին բաց նամակով են դիմել Քյոլնի եւ հարակից շրջանների ավետարանական եկեղեցիների միության ղեկավար Ռոլֆ Դոմնինգը եւ Քյոլնի Մելանխթոն ակադեմիայի ղեկավար Մարտին Բոքը:
Հուշարձանի ճակատագրի մասին` մեր առաջիկա հրապարակումներում:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ, Քյոլն, Գերմանիա
«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #15, 20-04-2018
