CivilNet-ի խմբագիր Կարեն Հարությունյանը իր ՖԲ էջում գրում է, –
Ազգությամբ օս Արթուր Ցուցիևի «Կովկասի էթնոքաղաքական պատմության ատլաս» (Артур Цуциев, Атлас этнополитической истории Кавказа) գիրքը շատ կարևոր աղբյուր է Հայաստանի այսօրվա սահմանների հարցը հասկանալու համար։
Ներկայացվածը, օրինակ, 1921-ի Սովետական Կովկասի առաջին վարչատարածքային քարտեզն է։ Դեղինով նշվածը Հայաստանի տարածքն է 1920-ի նոյեմբերի 29-ի դրությամբ, երբ հանրապետությունը հռչակվեց խորհրդային։
Ըստ քարտեզի՝ Սյունիքն ավելի ընդարձակ է եղել և կպած Լեռնային Ղարաբաղին։ Հյուսիս-արևելքում Ղազախի շրջանի հատվածը ևս ներկայացված է դեղին գույնով։ Թեև այդ շրջանը եղել է Ելիզավետպոլի նահանգի մաս, որը ներառել է նաև այսօրվա Նոյեմբերյանը (Բարանա) հարակից գյուղերով, փաստորեն եղել է Հայաստանի վերահսկողության ներքո։
Կարելի է ենթադրել, որ Հայաստանի իշխանությունը տարածվել է մոտավորապես այսօրվա ՀՀ սահմանների վրա և սահմանակից որոշ տեղերում։
Լոռու հատվածը դեղինով նշված չէ, որովհետև 1920-ի նոյեմբերին Վրաստանը, օգտվելով հայ-թուրքական պատերազմում Հայաստանի ծանր վիճակից, Հայաստանի կառավարությունից Լոռու չեզոք գոտի զորք մտցնելու թույլտվություն ստացավ։ Լոռին կրկին Հայաստանին միացավ 1921-ի փետրվարին։
Ինձ համար մեծ հարց է, թե ինչու այս խնդիրները, որ այդքան կարևոր գործնական նշանակություն ունեն, չեն դառնում պատմագիտական հետազոտությունների, ատենախոսությունների թեմա։
Եթե գիրքը հետաքրքրեց, գրե՛ք, ՊԴՖ-ը կուղարկեմ։
