Հայաստանի Թեքեյան մշակութային միության նախաձեռնությամբ «Թեքեյան» կենտրոնում կայացավ Հայաստանի Թեքեյան մշակութային միության անդամ, Արցախյան առաջին պատերազմի մասնակից, ռեժիսոր Կարեն Գեւորգյանի «Երկընտրանք» փաստավավերագրական ֆիլմի դիտումը:
Ֆիլմի ցուցադրությունը բացառիկ է. այն Արցախյան առաջին պատերազմի մասին է եւ հանրությանը ներկայացվում է առաջին անգամ: Հեղինակը ֆիլմն ավարտել է 2000 թվականին: Այն էկրան չի բարձրացվել ռեժիսորի որոշմամբ, քանի որ նրա կարծիքով՝ հաղթանակի ոգեւորությունից հետո ֆիլմում բարձրացված ազգային ինքնագիտակցության եւ պետականության կառուցման խնդիրները լուրջ չէին ընդունվի ո՛չ իշխանության, ո՛չ հասարակության կողմից:
Հայաստանի Թեքեյան մշակութային միության նախագահ Ռուբեն Միրզախանյանը կարեւորեց ֆիլմի ցուցադրումը, ինչը ներկայի վերաբերյալ մի շարք հարցերի պատասխաններ գտնելու տեսանկյունից ուղղորդիչ դեր ունի:
«Այսօր եկել է «ճշմարտության պահը», ե՛ւ եկել է այդ ժամանակը». թեեւ ֆիլմը Արցախյան առաջին պատերազմի մասին է, սակայն դիտողներից յուրաքանչյուրը ֆիլմում փնտրում էր եւ գուցե գտավ 2020 թվականի 44-օրյա եւ առհասարակ՝ բոլոր պատերազմների պատճառներն ու դրանց հետեւանքները:
Ի դեպ, ռեժիսոր Կարեն Գեւորգյանը Արցախի հերոսամարտին եւ ազգային խնդիրներին նվիրված բազմաթիվ ֆիլմեր ունի, որոնցից «Պատերազմ առանց մեկնաբանություններին» 2004 թվականին արժանացել է Հայաստանի Թեքեյան մշակութային միության «Վահան Թեքեյան» մրցանակի:
Ֆիլմում նախ ներկայացվում է հայի՝ որպես ազգի հավաքական կերպարի տարբեր տեսակները՝ խիզախ, անմիաբան, Սասունցի Դավիթ կամ Քաջ Նազար, ծայրահեղություն, որից կարելի է սպասել ամենալավ եւ ամենավատ արարքները:
«Ես հայ եմ եւ հայտարարում եմ՝ ես չեմ սիրում իմ ժողովրդի պատմությունը՝ կորուստների, պարտությունների ու զոհաբերությունների պատմությունը: Ուզում եմ սկսել սկզբից, լինել ուրիշ, ազատվել սեփական պատմության եւ ճակատագրի գերությունից, ազատվել անուղղելի անցյալից. նոր ճակատագրի համար հարկ է առնվազն նորից ծնվել»,-նշում է հեղինակն ու ներկայացնում պատերազմի դաշտից այն բոլոր վավերագրական կադրերը, որոնք նկարահանել է մինչեւ պատերազմի ավարտը:
Դիտողին թվում է, թե Արցախյան առաջին պատերազմի մասին պատմող ֆիլմը յուրատեսակ հիշեցում է հայի պատմական ճակատագրի մասին, եւս մեկ անգամ համոզում, որ երկար դարեր հայը կանգնած եղել է եւ կանգնած է ծանր երկընտրանքի առջեւ:
Հեղինակն այն կարծիքին է, որ բոլոր ժամանակներում ազգը հարմարվել է պարտադրված նվաճողների, ասպատակողների պայմաններին, եւ հենց այդ հարմարվողականությունն է ձեւավորել ազգի դիմագիծը, բնավորությունն ու գիտակցությունը. «Մենք անմեղ չենք եղել, սեփական բեռը բարդել ենք Աստծո ուսերին, սա մեր փոքրոգությունը չէ արդյո՞ք»,- նշում է հեղինակն ու խոստովանում՝ ազգը պարտավոր էր ավելի շրջահայաց լինել, իսկ թշնամիներից՝ ուժեղ: Այստեղ է, որ դիտողը սկսում է համեմատել պատերազմներին նախընթաց դեպքերն ու իրողությունները
Կարեն Գեւորգյանը 8 գեղարվեստական, 60-ից ավելի փաստավավերագրական ֆիլմերի հեղինակ է: Արցախյան պատերազմին միացել է 1992-ի վերջերին եւ մարտի դաշտում եղել մինչեւ ավարտը: «Երկընտրանք»-ը ցուցադրության պատրաստ էր դեռ 1999-ին: Հեղինակը նախ երկրի ղեկավարությանն է ցույց տվել, ապա արձագանքից հասկացել, որ «գերհաղթանակած» հոգեվիճակում ֆիլմը չի ընդունվի:
«Պարտությունից հետո հարեւան երկրի գաղափարախոսությունը դարձավ վրեժը, իսկ մենք պառակտվեցինք ներսում: Չկար գաղափարախոսություն, հասկացա, որ ֆիլմը պետք է պահել, եւ գալու էր դրա ցուցադրության իրական ժամանակը: Չեմ զբաղվել ո՛չ քաղաքականությամբ, ո՛չ բիզնեսով, բայց դարձա «տարօրինակ մարդ» ու հեռացա երկրից»,- նշեց Կարեն Գեւորգյանը:
Վերջինս 1999-ից մինչ օրս ապրում եւ կինոգործունեությունը շարունակում է Ռուսաստանում, սակայն հայրենիքում էլ հաճախ է լինում, քանի որ ինչպես «Երկընտրանք» ֆիլմում է նշում՝ իր ժողովրդի պատմությունը իր կենսագրությունն ու ճակատագիրն է միաժամանակ:
ՔՐԻՍՏԻՆԵ ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
