Հողային պահանջատէ՞ր թէ` պարտական

Խմբագրական

Խմբագրական “Պայքար” շաբաթաթերթի, –

Դար մը ամբողջ հայութիւնը պահանջատէր էր իր հողերուն, իր Արցախին: Սակայն վերջին 44-օրեայ պատերազմէն ետք` դերերը շրջուած կը թուին ըլլալ: Ատրպէյճանը ոչ միայն վերստին տիրացաւ Արցախի հողերուն մեծ մասին այլ նաեւ հայկական տիրապետութեան ներքեւ գտնուող այդ եօթ շրջաններուն: Աւելին` ան կը պահանջէ նաեւ Սիւնիքի շրջանը, ապագային գուցէ նաեւ` ամբողջ Հայաստանը:

Տարիներու ընթացքին երբ հակամարտութիւնը կը շարունակուէր` հայկական կողմին մօտ նման ատրպէյճանական պահանջներ կը մեկնաբանուէին իբրեւ ներքին սպառման յոխորտանքներ: Սակայն, երբ Պաքու ապահովեց Թուրքիոյ եւ Փաքիստանի ռազմական աջակցութիւնը` այդ սպառնալիքները դարձան իրականութիւն:

Ամբողջ պատերազմի տեւողութեան անտարբեր մնացին այն երկիրներն ու միջազգային մարմինները, որոնք իբրեւ թէ մտահոգուած էին Հայաստանի մէջ ժողովրդավարութեան ապագայով: Երկու բռնատիրական պետութիւններ, միացած ահաբեկիչներու օճախ հանդիսացող իսլամապաշտ Փաքիստանի, յարձակեցան Հայաստանի վրայ: Այդ եռապետութեան մղած պատերազմէն աւելի մեծ վտանգ մը չէր կրնար սպառնալ Հայաստանի ժողովրդավարութեան: Սակայն, այդ մայրաքաղաքներէն ոեւէ մէկը իր ենթադրեալ ՙմտահոգութիւնը՚ գործնականի չվերածեց` գալու եւ պաշտպանելու ժողովրդավարութիւնը Հայաստանի մէջ: Իսկ Հայաստանի մէջ կարգ մը վերլուծաբաններ, ինչպէս օրինակ, Ստեփան Գրիգորեանը եւ անոր նմանները, կ’ուզէին հաւատացնել ժողովուրդը թէ Արեւմուտքի մէջ շա՜տ բարձր գնահատուած է Հայաստանի իշխանութեան ՙլեգիդիմութիւնն ու ժողովրդավար՚ բնոյթը` ի հակադրութիւն Ալիեւի իշխանութեան որ ունէր եւ ունի մենատիրական բնոյթը:

Պատերազմի ընթացքին Արեւմուտքի ցուցաբերած անտարբերութիւնը վստահաբար զգաստացուց այդպիսի միամիտները թէ ի՛նչ արժէք ունի Հայաստանի պետութեան ՙլեգիդիմութիւնը՚:

Պատերազմը աւարտեցաւ հայկական կողմին համար աղէտալի հետեւանքներով եւ հրապարակուեցաւ Նոյեմբեր 9, 2020ի յայտարարութիւնը, երեք կողմերու ստորագրութեամբ – Մոսկուա, Երեւան եւ Պաքու: Ռուսաստան երաշխաւորն է այդ յայտարարութեան մէջ նշուած ինը կէտերու գործադրութեան: Նախագահ Փութին զգուշացուց կողմերը թէ այդ յայտարարութեան ինը կէտերէն ոեւէ մէկուն խախտումը կը նշանակէ անձնասպանութիւն: Սակայն, կ’երեւի այդ զգուշացումը կը վերաբերի միայն հայկական կողմին, որովհետեւ Պաքու արդէն քանի անգամ խախտած է այդ յայտարարութեան պայմանները: Այդ պայմաններէն մէկը գերիներու փոխանակումն էր` ՙբոլորը` բոլորի դիմաց՚ սկզբունքով: Հայկական կողմը արդէն յանձնած է Ատրպէյճանի քաղաքացի բոլոր գերիները, ներառեալ երկու ոճրագործներ, որոնք Հայաստանի մէջ դատապարտուած էին մարդասպանութեան պատճառով, պատերազմէն առաջ: Սակայն, մինչեւ այսօր հայ գերիները կը մնան Ատրպէյճանի մօտ եւ նախագահ Ալիեւ, ամէն անգամ քանի մը գերի ազատ արձակելու համար, յաւելուածական զիջումներ կը պահանջէ եւ կը ստանայ Հայաստանի ռազմական դաշնակիցին, Ռուսաստանի միջնորդութեամբ եւ ճնշումով:

Նաեւ, Նոյեմբեր 9ի յայտարարութիւնը կը հաստատէր թէ կողմերու զինեալ ոյժերը պիտի մնան զինադադարին օրը իրենց գտնուած դիրքերուն վրայ: Սակայն, դարձեալ Մոսկուայի կարգադրութեամբ, գիւղերն ու աւանները մէկ առ մէկ կը յանձնուին Ատրպէյճանին եւ հայկական ոյժերուն կը պարտադրուի լքել իրենց դիրքերը:

Այս բոլորէն վերջ, Ալիեւի պալատին մէջ տակաւին ոչ մէկ ՙանձնասպանութիւն՚ տեղի ունեցաւ: Ընդհակառակն, ան աւելի եւ աւելի պահանջկոտ եւ ամբարտաւան դարձած է: Վերջերս, մէկէ աւելի անգամներ նախագահ Ալիեւ պահանջեց որ Հայաստան միջանցք մը զիջի – Սիւնիքի շրջանին մէջ ՙպատմական Ատրպէյճանի հողին վրայ՚: Անցեալին, նման յայտարարութիւններ կատարած էր ան մինչեւ անգամ պահանջելով Սեւանն ու Երեւանը: Այնպէս կը թուի թէ Ալիեւ, այս զիջումներու շարունակումով, պիտի պարտադրէ նաեւ ռուսական կողմին թէ իսկապէս Սիւնիքը ատրպէյճանական պատմական հող է: Ալիեւի ետին կանգնած է նաեւ Թուրքիոյ նախագահը` Էրտողանը, որ ի զուր տեղը չէ որ ոգեկոչեց Էնվեր փաշան Դեկտեմբեր 10ին յաղթանակի զօրահանդէսին ընթացքին իր արտասանած ճառին մէջ: Այդ ակնարկութիւնը խորհրդանշական ըլլալէ շատ աւելի անդին կ’երթար: Որովհետեւ Էնվեր փաշայի ծրագիրը եղած էր Ատրպէյճանով եւ Միջին Ասիայի թրքախօս երկիրներով ստեղծել թուրանական կայսրութիւն մը` ոտքի տակ առնելով Հայաստանը:

Նախագահ Ալիեւի պահանջը բնոյթն ունի պատերազմական յայտարարութեան` տիրանալու համար Հայաստանի ինքնիշխան պետութեան մէկ հողաշերտին: Չէր բաւեր, կարծէք, Ալիեւի սպառնալիքը, ռուսական կողմի լռութիւնն ալ եկաւ այդ տագնապալի մթնոլորտը աւելի ծանրացնելու: Արդարեւ, Մարտ 12ին, Մոսկուայի մէջ կայացած մամլոյ ասուլիսի մը ընթացքին, Հայաստանի հանրային հեռուստատեսութեան թղթակիցը հարց տուաւ Մարիա Զախարովային, որ խօսնակն է Ռուսաստանի արտաքին գործոց նախարարութեան. ՙՉի՞ խորհիր թէ Ալիեւի յայտարարութիւնը Զանգեզուրի մասին կոպիտ խախտում մըն է միջազգային օրէնքին, սպառնալով միջազգայնօրէն ճանչցուած Հայաստանի ինքնիշխան պետութեան հողային ամբողջականութեան. նոյնպէս, ան խախտում մը չէ՞ Նոյեմբեր 9ին ստորագրուած եռակողմ յայտարարութեան, որ կ’ենթադրէր շրջանի բոլոր ճամբաներու ապաշրջափակումը՚:

Մարիա Զախարովա, դիւանագէտներու յատուկ խուսափումով, անուղղակի պատասխան մը տուած է, ըսելով ՙհամաձայնութիւնը ստորագրող երեք կողմերը կը շարունակեն խորհրդակցիլ կառուցողական ոգիով՚: Նման պատասխան մը կ’ենթադրէ որ խօսնակուհին պատրաստ չէր նման հարցումի մը պատասխանելու, եւ կամ, յոռեգոյն պարագային, կ’ուզէր իր լռութեամբ հաստատել Ալիեւի իրաւունքը նման սպառնալիք մը արտայայտելու:

Մինչ Ալիեւ ամէն օր նոր սպառնալիքներ կը բանաձեւէ եւ նոր զիջումներ կը կորզէ հայկական կողմէն` միւս կողմէ Մինսքի խումբը տակաւին կը յամենայ իր խոստացած այցը իրականացնել Կովկասի մէջ: Հայկական կողմը յոյսեր կապած է Մինսքի խումբին եւ անոր կատարելիք փաստահաւաք այցին: Որովհետեւ այդ խումբին երկու համանախագահները` Ֆրանսա եւ Ամերիկա, պաշտօնապէս յայտարարած են թէ իրենք համաձայն չեն Մոսկուայի եւ Անքարայի կողմէ պարտադրուած դրութեան: Եւ թէ` Արցախի իրավիճակը պէտք է ճշդուի կողմերու միջեւ բանակցութիւններով, Մինսքի խումբի հովանաւորութեամբ: Ռուսաստան իր հերթին, նոյնիսկ նախագահ Վլատիմիր Փութինի բերնով, յայտարարած է թէ Արցախի օրինական վիճակը պէտք է քննարկուի եւ համաձայնական եզրակացութեամբ իրականացուի:

Առ այսօր կացութիւնը կ’ընթանայ ի նպաստ Ատրպէյճանի, որ գերիները պատանդ պահելով եւ նոր սպառնալիքներ կատարելով կ’ուզէ աւելի եւս նուաստացնել հայկական կողմը: Անոր լիրբ արտայայտութիւնները հայոց նկատմամբ (ՙմենք շուներու պէս վտարեցինք հայերը՚) նոյնիսկ քննադատութեան արժանացած է թրքական մամուլի կողմէ բայց ոչ` Մոսկուայի:

Արցախը հայկական հող է. սակայն, նոյնիսկ Հայաստանի բարեկամները` Ռուսաստանն ու Իրանը իրենց հերթին զայն կը նկատեն Ատրպէյճանի հողային ամբողջականութեան մաս: Մինչդեռ նոյնիսկ սովետի շրջանին ան ունէր շատ յստակ օրինական կարգավիճակ իբրեւ ինքնավար մարզ: Ատրպէյճան այդ իրաւունքը խլելով խախտած եղաւ միջազգային օրէնք մը. նոյնպէս Արցախի հողը 1989ին իր հողամասին կցելով գործեց նոր օրինախախտում մը: Այս կրկնակ օրինախախտումներով Ատրպէյճան չի կրնար օրինականութիւն հաստատել, որքան ալ տարբեր շրջանակներ քաղաքական նպատակներով Արցախը ընդունին իբրեւ Ատրպէյճանի հողային ամբողջականութեան մաս:

Արցախի շուրջ կատարուած երեսուն տարիներուն ընթացքին կարելի չեղաւ հանգոյցը լուծել հետեւեալ երկու պատճառներով.

Առաջինը` Ատրպէյճան կը խոստանար Արցախին տալ կարելի բարձրագոյն վիճակի ինքնավարութիւն, որուն երաշխիքը չէր ներկայացներ ան: Պատերազմէն վերջ հաստատուեցաւ անոր բուն դիտաւորութիւնը որուն մասին կասկած ունէր հայկական կողմը: Կասկած ունէր նաեւ ամէն անկողմնակալ միջնորդ: Ահաւասիկ այսօր, իր մերկապարանոց սուտը բացայայտելով Ալիեւ կ’ըսէ – ՙոչ մէկ ինքնավարութիւն, եւ ոչ մէկ օրինավիճակի խօսք Արցախի մասին՚:

Երկրորդ հանգոյցը այն էր թէ գրաւեալ եօթ շրջաններու վերադարձը Ատրպէյճանին նախ պիտի տկարացնէր հայկական դիրքերու ամրութիւնը, բայց, աւելին, այդքանը բաւարար պիտի չնկատէր Ատրպէյճանը, պահանջելով աւելին` Հայաստանի իսկ հողամասէն: Եւ այսօր, հանրութիւնը հանդիսատես կ’ըլլայ նաեւ այդ պատկերին:

Ատրպէյճան եւ Թուրքիա սարսափի տակ պահելու համար Հայաստանը շարունակ ռազմափորձեր կը կատարեն, անցեալ ամիս Կարսի մէջ, այսօր` Ատրպէյճանի:

Այս սպառնալից հեռանկարին դիմաց ոեւէ խոհեմ քաղաքացիի բնազդական հակազդեցութիւնը պիտի ըլլար համախմբուիլ, զօրանալ ու միասնական ոյժերով դիմաւորել վերահաս վտանգը: Սակայն, մենք ականատեսը կ’ըլլանք հակառակին: Ղեկավարներ ու խմբաւորումներ իրար կը բզկտեն, աւելի տկարացնելու երկիրը եւ աւելի եւս քաջալերելու թշնամին իր ամբարտաւանութեան ու պահանջներուն մէջ:

Դար մը ամբողջ իբրեւ ազգ, մենք կը հաւատայինք ըլլալ պահանջատէրը մեր գրաւեալ պատմական հողին, մինչդեռ այսօր թշնամին իր արիւնոտ ձեռքերը կ’երկարէ մեր իսկ փրկուած հողամասին:

Ո՞վ է պահանջատէրը այսօր:

Կ’արժէ այս առիթով անգամ մը եւս հնչեցնել սրտցաւ կոչը Երկրապահներու Միութեան նախագահին` Սասուն Միքայէլեանին որ կ’ըսէ – ՙՍթափուել է պէտք, հակառակորդ երկրի ղեկավարն արդէն յոխորտում է եւ սպառնում Զանգեզուրը նուաճելու՚:

Այս կոչին կը հետեւին ութը յորդորներ, բոլորն ալ միութեան եւ միասնականութեան մասին:

Երկրապահին հետ պահենք մեր երկիրը: