Հրադադարի մասին ընդունված որոշումը որքանո՞վ կարող է հույսեր առաջացնել Հայատանի մոտ, որ այլեւս Բաքուն «պղտոր ջրի» հայելու մեջ «Զանգեզուրյան միջանցքի» պատկերը տեսնելու ձգտում չի ունենա
Իրանի շուրջ ծավալվող ռազմական գործողությունները ժամանակավորապես դադարեցնելու մասին պայմանավորվածությունը շատ արագ ուժը կորցրած ճանաչվեց ու Թեհրանը հակամարտության ողջ ընթացքում անցկացրեց ամենատագնապալի գիշերը:
Թեեւ Իրանի դեմ Իսրայելի ու ԱՄՆ-ի սանձազերծած պատերազմը 12-օրյա կոչվելու համար հիմքերը բավարար չէին, եւ Թեհրանի երկնակամարում պարբերաբար որոտացող պայթյունների պայմաններում պատերազմի կրակը շարունակում էր վառ մնալ, սակայն այս պատերազմը վաստակել է պատմության մեջ 12-օրյա կոչվելու իրավունքը:
Առճակատում հրահրած կողմի՝ պատերազմը դադարեցնելու հարցում ցուցաբերած շտապողականությունը պայմանավորված էր ո՛չ միայն նրանով, որ Իրանը որոշել էր փակել Հորմուզի նեղուցը եւ դուրս գալ միջուկային ծրագրի հետ կապված գործունեությունը կաշկանդող NPT-ից: Իսրայելին հասցված հուժկու հարվածներն ու Քաթարում ԱՄՆ ռազմաբազայի նախազգուշական թիրախավորումը նույնպես պատերազմ հրահրող կողմին զսպաշապիկ հագցնելու հարցում վճռորոշ դեր խաղացին:
Հիշեցնենք, որ ի պատասխան Իրանի մի քանի միջուկային օբյեկտների վրա ԱՄՆ-ի կողմից իրականացված հարվածների, Հորմուզի կարեւոր ռազմավարական հանգույցը փակելու մասին առաջարկը ներկայացվեց Իրանի խորհրդարանի ազգային անվտանգության եւ արտաքին քաղաքականության հանձնաժողովի կողմից, որն էլ արժանացավ մեջլիսի հավանությանը:
Հորմուզը փակելու լուրն աշխարհում տագնապ առաջացրեց: ԱՄՆ նախագահ Թրամփն իր մտահոգությունը ձեւակերպեց սոցիալական ցանցերում հրապարակած նախազգուշական հաղորդագրություններով: ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը Հորմուզի նեղուցի հնարավոր փակումն ինքնասպանություն համարեց եւ զգուշացրեց դրա անկանխատեսելի հետեւանքների մասին:
Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Դեյվիդ Լամմին զգուշացրեց Իրանին, որ ԱՄՆ-ի հարվածներին ի պատասխան, Հորմուզի նեղուցի փակումն «աղետալի սխալ» կլինի:
Թեեւ հրադադարի փաստը թղթի վրա ձեւակերպվելու հավանականությունը մեծ է, իրանցիները դեռ չեն շտապում վերջնական խաղաղության հետ հույսեր փայփայել: Բայց կյանքը շարունակելու վճռականությունն իրանցիների մոտ ակնհայտ է, որի ուղղությամբ Իրանի կառավարությունը պատերազմի հետեւանքները վերացնելու եւ երկրի բնականոն կյանքը վերականգնելու ուղղությամբ գործնական քայլեր է ձեռնարկում:
Հրադադարի մասին ընդունված որոշումը որքանո՞վ կարող է հույսեր առաջացնել Հայաստանի մոտ, որ այլեւս Բաքուն «պղտոր ջրի» հայելու մեջ «Զանգեզուրյան միջանցքի» պատկերը տեսնելու ձգտում չի ունենա:
Չիկագոյի համալսարանի իրավունքի դոկտորանտ Սիմուս Դաֆին, որ ներկայումս համագործակցում է ՀՀ միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցչության հետ, իրանական tabriz-emrooz.ir կայքում հրապարակած հոդվածում փորձել է տալ այդ հարցի պատասխանը եւ վաղաժամ է համարել Իրանի ու Իսրայելի միջեւ ձեռք բերված փխրուն հրադադարի պայմաններում այս հակամարտության ռազմաքաղաքական վտանգավոր հետեւանքներից Հայաստանի ապահովագրված լինելու մասին հույսեր փայփայելը:
Նա կասկածներ ունի, որ Թեհրանի վրա պատերազմի վտանգի պահպանման պայմաններում Հայաստանը կարող է զրկվել իր համար կենսական նշանակություն ունեցող առեւտրային ճանապարհից:
Սիմուս Դաֆին նաեւ նշում է, որ մինչ Իրանի եւ Իսրայելի միջեւ հակամարտության սկիզբը (հունիսի 12, 2025 թ.), չնայած մի շարք խոչընդոտների ու սահմանափակումների, Իրանը համարվում էր դեպի արտաքին աշխարհ Հայաստանի միակ վստահելի առեւտրային ուղին:
Հոդվածագիրը նաեւ նշում է, որ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի սահմանները շարունակում են փակ մնալ Հայաստանի առեւտրի համար, իսկ Վրաստանը վերջին ամիսներին քայլեր է ձեռնարկել՝ (ըստ որոշ վերլուծաբանների՝ Կրեմլի հրահանգով) խափանելու դեպի Ռուսաստան արտահանումները:
Սիմուս Դաֆիի կարծիքով, Կրեմլի որոշման պատճառով Հայաստանի առեւտուրն այս տարի լուրջ վնասներ է կրել: Սահմանափակել է թանկարժեք մետաղների եւ գոհարեղենի վերաարտահանումը: Իսկ իրանական ուղիներով արտահանման ցանկացած կրճատում միայն բարդություններ է առաջացնում Հայաստանի առեւտրի համար:
Հոդվածագիրն իրավացիորեն արձանագրում է, որ Իրանը կարեւոր դիվանագիտական աջակցություն է ցուցաբերել Հայաստանին «Զանգեզուրի միջանցքի» շուրջ ընթացող բանակցություններում: Հեղինակը հիշեցնում է, որ Միջանցքի ծրագիրը ենթադրում է Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանը Նախիջեւանի հետ կապելու նախագիծ, ինչը կտրականապես մերժվում է Հայաստանի կողմից:
Իրանցի պաշտոնյաների համոզմամբ, եզրակացնում է հեղինակը, այդ միջանցքի ստեղծումը սպառնալիք է երկու երկրների «ռազմավարական» սահմանի երկայնքով առեւտրային հարաբերությունների համար:
Ըստ Սիմուս Դաֆիի, հարցն այնքան կարեւոր է Իրանի համար, որ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ Թեհրանը ներգրավված էր Իսրայելի հետ հրթիռակոծության մեջ, Իրանի արտգործնախարար Աբբաս Արաղչին հունիսի 16-ին նախազգուշացրեց Ադրբեջանին՝ զերծ մնալ միակողմանի քայլերից եւ հիշել, որ Զանգեզուրի հարցը Իրանի «կարմիր գիծն է»:
Հեղինակը վստահ չէ, որ Իրանի այս հայտարարությունները բավարար կլինեն Բաքվին զսպելու համար, քանի որ Ալիեւի կառավարությունը բոլոր տարբերակները օրակարգում պահելու եւ միաժամանակ Երեւանի վրա ճնշումներն ուժեղացնելու հարցում իր վճռականությունը չի քողարկում:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Իրանագետ
