Ֆրանսիան, թե՞ Իրանը

Որը կարող է փոխարինել ՀԱՊԿ-ին

Անկախ ԻԻՀ նախագահ Էբրահիմ Ռայիսիի կառավարության հռչակած «Հարեւան երկրների հետ հարաբերությունների զարգացման» հայեցակարգից, Իրանի արտաքին քաղաքականության օրակարգում ներկայիս կարեւորագույն ուղղություններից մեկը   Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջեւ հնարավոր էսկալյացիայի կառավարումն է:  

Այս համատեքստում, Իրանը հարավկովկասյան երեք հանրապետությունների հետ հարաբերությունների բնականոն ընթացքն ապահովելու համար ունի հստակ հայեցակարգ՝  հաշվի առնելով  յուրաքանչյուրի առանձնահատկությունը: 

Սահմանակից երկու հանրապետությունների՝ Հայաստանի ու Ադրբեջանի  հետ հարաբերություններում  Թեհրանը հաշվի է առնում  իր  միջպետական սահմանների երկայնքն ու դրանց աշխարհաքաղաքական նշանակությունը, ինչպես նաեւ կրոնադավանական ու քաղաքակրթական առանձնահատկությունները:  

Իսկ Ռուսաստանը Խորհրդային Միության փլուզումից հետո որոշակի զգուշավորությամբ էր հետեւում երկու նորանկախ հանրապետությունների հետ հարաբերություններ հաստատելու միջոցով   իր ազդեցության գոտում ներառելու  Իրանի  ձգտումներին:   Ռուսաստանի համար ընդունելի չէր, առանց իր վերահսկողության,  հայ-իրանական եւ Սդրբեջանա-իրանական  քաղաքական հարաբերությունների լայնամասշտաբ ծրագրերի իրագործումը: Հայաստանն էլ չէր կարող  ամբողջությանբ հրաժարվել Իրանի քաղաքական եւ ռազմական հսկայական ներուժին առնչվելու հնարավորություններից: 

Այսօր իրավիճակը Հարավային Կովկասում փոխվել է: Փոփոխության է ենթարկվում  նաեւ  Իրանի ռազմավարությունը հատկապես Հայաստանի ու Ադրբեջանի նկատմամբ: Հարավկովկասյան հանրապետությունների նկատմամբ Իրանի հայեցակարգային փոփոխությունների մասին են վկայում վերջին շրջանում Իրանի ձեռնարկած միջոցառումները, Կապանում  ԻԻՀ գլխավոր հյուպատոսության գործունեությունն  ու փոխադարձության սկզբունքով՝ Թավրիզում ՀՀ հյուպատոսարանի հիմնադրմանն ուղղված քայլերը, ինչպես նաեւ  Իրանի ու Հայաստանի  միջեւ ընթացող ակտիվ քաղաքական եւ տնտեսական անցուդարձերը: 

Հայեցակարգային փոփոխությունների առնչությամբ իրանական մամուլում լույս տեսնող  վերլուծություններն ու մեկնաբանությունները նույնպես դրա վկայությունն են:

Սակայն քաղաքական ու տնտեսական հարցերի իրանցի փորձագետ Աթա Բահրամիի՝ այս թեմային նվիրված վերլուծությունը տարբերվում է իր ոչ ստանդարտ  լուծումներով: 

Անդրադառնալով France 24-ին տված հարցազրույցում ՀՀ վարչապետ Փաշինյանի՝ ՀԱՊԿ-ին Հայաստանի անդամակցությունը սառեցնելու մասին հայտարարությանը, Բահրամին տեսակետ է հայտնում, որ Հայաստանի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունների նկատմամբ Իրանը  չպիտի լռություն պահպանի:

Ըստ վերլուծաբանի, այս հարցում առկա է մի արատավոր շրջան: Շարունակելով միտքը, Բահրամին նշում է, որ վարչապետ Փաշինյանն ի սկզբանե արեւմտամետ էր ու հակառուսական հայտարարություններով էր հանդես գալիս: Իսկ ռուսներն էլ իրենց հերթին սխալվեցին ու այն պատրվակով, որ Արցախը ինքնիշխան Հայաստանի մաս չի կազմում, հօգուտ Երեւանի  չմիջամտեցին հայ-ադրբեջանական բախումների ժամանակ: Հետագայում էլ ռուսները որեւէ կերպ չփորձեցին ընդդիմանալ անգամ Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ Բաքվի ոտնձգություններին, հակառակը. համագործակցեցին Ալիեւի ու Էրդողանի վարչախմբերի հետ: Բահրամիի խոսքերով, թուրքական աշխարհաքաղաքական անձկության  մեջ հայտնված Մոսկվան այնքան խելամիտ չգտնվեց, որ հանուն Հարավային Կովկասում հավասարակշռությունը պահպանելու,  անտեսել Փաշինյանի արարքներն ու պահպանել Թուրքմենչայի պայմանագրով Ռուսաստանին վերապահված Կովկասի վերահսկողության իրավունքը: Բահրամին ենթադրում  է, որ Ռուսաստանի թերացումների պատճառով, Հարավային Կովկասում Իրանի երբեմնի ազդեցությունը կարող է վերականգնվել:

Աթա Բահրամին  Հայաստանին ցուցաբերվող ֆրանսիայի ներկայիս ռազմական օգնությունը համեմատելով նույն ոլորտում Իրանի հնարավոր   աջակցության ու ռազմական ներկայության հետ,  նշում, որ  հաշվի առնելով  Իրանի ու Հայաստանի սահմանակից լինելու հանգամանքը,  Իրանի ռազմական աջակցությունը Հայաստանին ավելի արդյունավետ կարող է լինել:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ