Նրանք իրենց համար կերտում էին հերոսներ։ Նրանք փնտրում են մեկին, գտնում գուցեեւ լավագույնին ու նրան վերագրում բոլոր այն առավելությունները, ինչը կուզենային ունենալ իրենք, այն պարզ պատճառով, որ իրենք նախ որ օժտված չեն դրանցով, եւ ամենակարեւորը՝ իրենց մեջ չեն ուզում զարգացնել այդպիսի որակներ, որովհետեւ դժվար է ապրել այս կյանքն ուզածի պես՝ սովորական իմաստով ու մնալ առաքինի, արդարամիտ, ազնիվ։ Այսպիսիք որպես կանոն մնում են մենակ, սպիտակ ագռավի կարգավիճակով՝ խախտելով թռչունի՝ սովորական սեւ փետուրի «հեղինակային» իրավունքը, ինչի համար չեն ներվում։ Նրանց կյանքն անցնում է տասնապատիկ կնճռոտ՝ աշխարհիկ առումով, սակայն հանդարտ ու ներդաշնակ՝ հոգեւոր առումով։ Այո, այս երկուսն այնքան էլ հաշտ չեն իրար հետ, որքան էլ՝ կայսրինը՝ կայսեր, Աստծունը՝ Աստծուն։
Նրանք փնտրում են առաջնորդ, նրանք փնտրում են հերոս, նրանք կերտում են արձաններ, կախում են արձանի թեւերից իրենց ցանկությունները, երազանքները, ինչպես հեքիաթներում․ նրանք հավատում են, որ իրենց կերտած մարդ- արձանը չի փոխվելու։ Բայց երբ «արձանը» ծարավ է, ջուր մոռանում են տալ, երբ նա հիվանդ է, չեն այցելում․ արեւը խանձում է մաշկը, քամին ու անձրեւը խամրեցնում են փայլը։ Իսկ նրանք ասում են՝ դու պետք է տոկաս, որովհետեւ դու մեր հերոսն ես։ Նրանք իդեալ փնտրում են ուրիշների մեջ, նրանք ծուլանում են նայելու իրենց ներսը, որովհետեւ անգետ են ու չգիտեն, որ բոլորս նույն կավից ենք սարքված։ Բուդդան՝ թվացյալ սովորական մարդ, թվացյալ, որովհետեւ արդեն երեւելի մարդու նշաններով էր ծնված, թողեց ապարանքներն ու աշխարհիկ բարեկեցությունը, գնաց ջունգլիներ ապաշխարելու, տքնելու, անցավ մեծ ճանապարհ, հանդիպեց Կյանքին, հանդիպեց իր Ես- ին։ Ու դարձավ Արթնացյալ, պայծառացյալ, որի լույսը հազարամյակներ ողողում է ճշմարտության ծարավ սրտերը․․․
Ճակատագրին հանդիպում են մեծերը, որովհետեւ նրանք անցել են կյանքերի բովով ու սերտել բոլոր դասերը։ Երբ դու հոգեւոր կյանքի առաջին քայլերն ես անում, սկզբում խարխափում, բայց համբերությամբ ես տանում փորձությունները՝ Սիզիփոսին հիշեցնող, երբ նա քարը բարձրացնում էր վեր ու այն նորից ցած էր գլորվում, եւ նորից պետք էր լինում բարձրացնել ու նորից ու նորից, եւ այդպես մինչեւ հոգին մաքրվի, հասնի կատարյալին։ Իսկ նա՝ հոգին հեշտ բան չէ, հոգին չի ճկվում, այդ աներեւույթն ու առեղծվածայինը միշտ խնամք է պահանջում, անդադար աշխատանք, նրա ոսկի փայլը արագ է խամրում գայթակղություններով լի այս աշխարհում։ Մենք վատ բան ենք անում, երբ ամենաարժանավորին անգամ հերոսի կամ իդեալի լուսապսակով ենք զարդարում, դա այն հետ գլորվող քարերից է՝ նրա հոգեւոր ճանապարհի խոչընդոտներից, նա սպանում, ոչնչացնում է հերոսին եւ յուրաքանչյուր մեկին՝ այդ գոռոզ մեծամտությունը, ու նա գայթում է, նա՝ մեր սիրելի հերոսը, եւ մենք վայրկյան իսկ չենք վարանում երես դարձնելու, եւ անարգում ենք եւ նույնիսկ անիծում։ (Ես տեսել եմ անեծքաբան մի կնոջ․ նա երբ արթնանում եւ գլուխը դուրս էր հանում բարձրահարկի իր պատուհանից, քաղաքի օդը խեղդվում էր անեծքից, ու կյանքը մեռնում էր…)։ Ահա այսպես մենք շատացնում ենք անարդարությունը, որովհետեւ նրան՝ մեր սարքած հերոսին թողնում ենք մենակ իր տառապանքի ու հոգու ցավի հետ։
Թողնենք մարդկանց հանգիստ ու հերոսներ չփնտրենք՝ ո՛չ բարձրացնենք անհարկի, ո՛չ իջեցնենք նենգաբար, յուրաքանչյուրն իրենից թող պահանջի, իրեն տվածին համապատասխան վերադարձնի։
Ընտրյալին ցույց տվողը մենք չենք, իսկ ամբոխը՝ որպես կանոն, իսկական Ընտրյալին հալածում է։
Հոգեւոր կյանքը՝ այդ խորհրդավոր- անհայտը, ամենաինտիմը, որտեղ ոտք դնելիս դու հանդիպում ես քո ես – ին, եւ եթե պետք եղածի չափ հասուն ես, քեզ տրվում է շնորհը՝ գիտակցելու, թե ինչպես պետք է վարվել այդ ես-ի հետ, աճեցնել, զարգացնել, բարձրացնել։ Մաքրագործվել։ Սա է մարդկային կյանքի գերիմաստը։
Հերոս, իդեալ փնտրելու եւ ամբողջ պատասխանատվությունը նրա վրա բարդելու, իսկ հետո որեւէ սխալի համար նրան քարկոծելու փոխարեն մտածենք մեր հոգեւոր մաքրության, ինչպես հիմա ընդունված է ասել հոգեւոր էկոլոգիայի մասին։ Իսկ դա ինդիվիդուալ ճանապարհ է․ առանձին ենք այստեղ մենք, մենակ, ինքներս մեզ հետ։
Իմաստություն ունենանք՝ հոգեւոր ճանապարհ մտնելու, իմա՝ ինքնաճանաչողության, հանդիպելու մեր ես- ին՝ բարդագույնին․․․
ՄԵԼԱՆՅԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ
