Մենատիրական երկրները առավել խոցելի են

Հայաստանը բացառություն չէ

Իմ ուսուցիչ, խմբագրապետ, Կոլումբիայի համալսարանի պատվո դոկտոր Գերսամ Ահարոնյանը աշխարհաքաղաքական անսպասելի շրջադարձերին հետեւելիս սովորություն ուներ ասելու՝ «Կմնանք պատմության ուսանող»: Նա նույն խոսքը պիտի կրկներ, վստահ եմ, այս օրերին, ի տես Ասադյան 50-ամյա վարչակարգի տապալմանը, նախագահ Բաշար Ասադի 24-ամյա իշխանության փլուզմանը, նրա հանդերձ ընտանյոք փախուստին՝ Մոսկվա:

Արդյոք գիտե՞ր, զգո՞ւմ էր Բաշար Ասադը, որ մի օր վերջ է տրվելու անսասան համարվող իր իշխանությանը, իր ընտանիքի հարստացմանը, եւ ի նախապատրաստումն դրա՝ դեռեւս 5 տարի առաջ, ըստ Financial Times թերթի, Ռուսաստանի մայրաքաղաքում գնել էր 18 շքեղ բնակարան, իսկ ֆինանսական կուտակումները, ըստ 2022-ին ԱՄՆ կոնգրեսին ներկայացված մի զեկուցագրի՝ հասցրել էր 1-2 մլրդ. դոլարի, ինչպես օրերս վկայեց BBC-ն:

Միջազգային մամուլն այս օրերին լեցուն է նման վկայություններով, որոնց մեջ ուշագրավ է նույն՝ 2022 թ.ին պետքարտուղար Մայք Պոմպեոյի զեկուցագիրը Կոնգրեսին, թե Ասադ ընտանիքի ֆինանսատնտեսական գործերի,- փողերի լվացում, օֆշորային մեքենայություններ, պետականի քողի տակ մասնավոր ձեռնարկումներ, դրամահավաք ու կասկածելի ներդրումներ,- համակարգողն ու կառավարիչը Բաշարի կինն է եղել, անգլո-սիրիական ծագումով, Լոնդոնում ծնված ու կրթված տիկին Ասմա Ասադը, որի գլխավոր մրցակիցը եղել է Բաշարի զարմիկ, հայտնի օլիգարխ Ռամի Մախլուֆը, գործակցությամբ բացառապես Ալավի համայնքի գործարարների: Համայնք՝ շիա դավանանքի հետեւորդ փոքրամասնություն,- այլապես շատ բարյացակամ հայերիս նկատմամբ,- որը շուրջ 50 տարի, ի հեճուկս մասնավորաբար սուննի մեծամասնության, միահեծան իշխել է երկրում Ասադ գերդաստանի գլխավորությամբ:

Հաջորդող էջերում մեր հոդվածագիրները ձեռնհասորեն բացատրել են Սիրիա պետության կազմաքանդման պատճառները ու տեսանելի ապագայում դրանց ունենալիք հետեւանքները, հետեւաբար կարիք չկա առավել խորանալու դրանց մեջ: Սակայն կարիք կա եւս մեկ անգամ ընդգծելու, որ Ասադները բնավ չկարողացան մեկ համայնքի՝ ալավիականության ու մեկ կուսակցության՝ բաասականության ճիրաններից դուրս գալ ու դուրս բերել երկիրը, պետությունը: Ընդհակառակը՝ դաժան հաշվեհարդարները այլախոհների, լրագրողների, երեք պատերազմների բովով անցած փորձառու զինվորականների, հմուտ օդաչուների, այլ կուսակցությունների ակտիվիստների, ու սուննի համայնքի կրոնավորների, «Մուսուլման եղբայրների» (Ախուան մուսլիմին) դեմ, ինչպես նաեւ ներքին փտածությունը, կոռուպցիան, նախագահի ու նրա տիկնոջ, նրանց գերդաստանի եւ ընդհանրապես պետական վերնախավի թալանչիությունը, ընչաքաղցությունը, այն էլ՝ 1967 թ.ի պատերազմից ի վեր շարունակ Իսրայելի ռազմական ու լրտեսական-խափանարարական սպառնալիքի տակ գտնվող երկրում, որի բանակը չկարողացավ արդիականացնել Բաշար Ասադը, իսկ 2011-ից հետո՝ թուրքական ներխուժումը եւ բռնակցումը հյուսիսային շրջանների, մեծաթիվ վարձկան զինյալների տեղավորումը այդ տարածքներում, ամերիկացիների շփոթեցուցիչ հետուառաջ քայլերը տեղի ու հարեւան Իրաքի քրդաբնակ շրջաններում, էլ ավելի մաշեցրին, կորովազրկեցին ազգային բանակը, ու եղավ այն՝ ինչը պետք է լիներ, ըստ նախապես մշակված բաժանարար պլանների:

Ուշադիր ընթերցողն անշուշտ նկատեց, գուցեեւ զուգահեռեց,- մասշտաբներն ու հանգամանքները թողնելով մի կողմ,- Սիրիա եւ Հայաստան պետությունների խոցելիության պատճառները արտաքին մեծ ու փոքր խաղացողների համար, նույնիսկ բարեկամ ու դաշնակից երկրների երես թեքելը:

Մեր բարեկամ, բյուրավոր հայերի երկրորդ հայրենիք համարվող Սիրիան իր ողբերգական ներկա վիճակով ու դեռ անորոշ ապագայով բաց գիրք է բոլորիս համար: Կարդացող կա՞: Դեռ կա՞ն «պատմության ուսանողներ»:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ