«Եթէ մենք ուրանանք մեր անցեալը, դաւաճանենք մեզ, ընդունենք քաղաքակրթական շուկայում մեզ վիճակուած փոքրիկ խանութպանի դերը, մենք կը ստորագրենք մեր մահը: Ուժ, աներկիւղութիւն, իմաստութիւն, ազնուականութիւն… Ապոլոնեան, Դիոնիսեան եւ Ֆաուստեան մարդու նոր համադրութիւնը պիտի անհրաժեշտօրէն իրականանայ այստեղ, Արեւմուտքի եւ Արեւելքի ճակատագրական այս կենտրոնում: Պիտի ծնուի Արարատեան Մարդը»: Կոստան Զարյանի այս արտաժամանակյա խոսքերն էին ընտրված մայիսի 23-ին «Առնո Բաբաջանյան» համերգասրահում տեղի ունեցած գրական-համերգային միջոցառման համար՝ նվիրված հայ մեծանուն գրողի եւ մտածողի հիշատակին:
Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի եւ «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի համագործակցությամբ կազմակերպված միջոցառմանը հնչեցին նրա ստեղծագործությունները, ցուցադրվեցին հատվածներ նրան նվիրված վավերագրական ֆիլմից: Արվեստաբան Սեդա Անանյանը, որը Զարյանի քարտուղար-օգնականն է եղել 1966-1967 թթ., ներկայացրեց հուշեր մեծ գրողի մասին: «Հովեր» պետական կամերային երգչախումբը (հիմնադիր եւ գեղարվեստական ղեկավար՝ Սոնա Հովհաննիսյան) կատարեց Զարյանի բանաստեղծությունների հիման վրա Տիգրան Մանսուրյանի գրած երեք խմբերգեր` «Ասացված հոր համար», «Ասացված երգչի համար» եւ «Ասացված աստղի համար»: «Կարին» ավանդական երգի-պարի խումբը (գեղարվեստական ղեկավար՝ Գագիկ Գինոսյան) հանդիսատեսին հիացրեց իր ոգեշունչ պարային կատարումներով՝ հարիր ոգու մեծ ասպետ Կոստան Զարյանին: ՀՀ վաստակավոր արտիստուհի Արմենուհի Սեյրանյանը ձայնագրությամբ ներկայացրեց իտալացի կոմպոզիտոր Օտորինո Ռեսպիգիի՝ Զարյանի խոսքերով գրած վոկալ ստեղծագործությունների իր կատարումները:
Գագիկ Գինոսյանի նախաձեռնությամբ Կոստան Զարյանի հուշամեդալներով եւ պատվոգրերով պարգեւատրվեցին Սեդա Անանյանը, գրականագետ, ԳԱԹ-ի տնօրեն Վահագն Սարգսյանը, գրականագետ, Զարյանի երկերի տասնյակ հատորների կազմող, «Ազգ»ի երկարամյա աշխատակից Երվանդ Տեր-Խաչատրյանը, Եվրոպայի խորհրդի Քաղաքական դասընթացների երեւանյան դպրոցի տնօրեն Արմեն Զաքարյանը, Զարյանի մասին մենագրության հեղինակ գրականագետ Արծրուն Ավագյանը, համերգավար Արսեն Ղազարյանը եւ ուրիշներ: Երեկոյի վերջում հանդիսատեսին անակնկալ էր սպասվում. հնչեց Կոստան Զարյանի ձայնագրությունը, որը պահպանել եւ երեկոյին առաջին անգամ հնչեցնելու նպատակով Իտալիայից ուղարկել էր գրողի թոռը՝ ճարտարապետ Արա Զարյանը:
Նախասրահում ներկայացված էին Սփյուռքում եւ Հայաստանում լույս տեսած Կոստան Զարյանի գրքերի մեծ մասը, նրա ձեռագրերի լուսապատճենների նմուշներ, նաեւ ԱՄՆ-ից ստացված մի անտիպ ծավալուն ընծայագիր: Մինչեւ այսօր էլ երեւան են գալիս անտիպ եւ մամուլի էջերում մնացած մասունքներ Զարյանից, ուստի լիահույս ենք, որ այդ մեծարժեք գրքերի շարքը կամբողջանա մեծ գրողի բազմալեզու նամականիով, նրա գրած օտարալեզու գեղարվեստական երկերի ու հոդվածների ժողովածուներով՝ բնագրերով եւ հայերեն թարգմանություններով (մասնավորապես «Աստղեր եւ արյուն» անգլերեն ժողովածուով), եւ հայ ընթերցողի սեփականությունը կդառնա Կոստան Զարյանի Երկերի լիակատար ծողովածուն:
ԱՇՈՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
