Շնորհանդես. «Բալու-Փարիզ .Հայի անցած ուղին»

Փետրվարի 17-ին, Թեքեյան կենտրոնում կայացավ հասարակական գործիչ, հրապարակախոս Վարուժան Սիրապյանի «Բալու-Փարիզ. Հայի անցած ուղին» գրքի շնորհանդեսը։ Միջոցառումը վերածվեց ոչ միայն գրական իրադարձության, այլեւ մտավոր բովանդակ հարթակի, որտեղ քննարկման առանցքում էին ազգային հիշողությունն ու պատմական ինքնագիտակցությունը։

Գրքում ներկայացվում է կամավոր վտարանդի դարձած Վարդանի կյանքի ճանապարհը՝ Արեւմտյան Հայաստանի հեռավոր Բալուից (Խարբերդ) մինչեւ Փարիզ։ Հեղինակը կերտել է մի ճակատագիր, որն անցնում է անսպասելի, բայց ներքին տրամաբանությամբ պայմանավորված շրջադարձերի, փորձությունների եւ ինքնաճանաչման փուլերի միջով։ Սակայն ստեղծագործությունը չի սահմանափակվում անհատական պատմությամբ․ այն վերածվում է հավաքական հիշողության գեղարվեստական վկայության՝ շոշափելով հայրենազրկման, գաղթի, ինքնության պահպանման, մշակութային ժառանգության փոխանցման եւ սերունդների միջեւ հոգեւոր կապի հիմնահարցերը։

Բացման խոսքում ընդգծվեց, որ գիրքը կարեւոր ներդրում է սփյուռքահայ թեմատիկայի արդի մեկնաբանության մեջ՝ համադրելով պատմական փաստը եւ գեղարվեստական պատումը։

Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԹՄՄ նախագահ Ռուբեն Միրզախանյանը նշեց, որ գիրքը կարդացել է մեկ շնչով, այն ունի  գեղարվեստական մտահղացման պատմական շերտերի ներդաշնակ համադրություն։

ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աելիտա Դոլուխանյանն իր խոսքում ընդգծեց, որ մեծ ոգեւորությամբ է գիրքը կարդացել։ Շնորհակալություն հայտնեց հեղինակին այդպիսի գիրք գրելու համար։

Դոցենտ Քնարիկ Աբրահամյանի խոսքով՝ վեպը ուշագրավ է թե՛ իր թեմատիկ ընտրությամբ, թե՛ կառուցվածքով․ այն ամբողջացնում է պոլսահայ կյանքի գեղարվեստական պատումը՝ միաժամանակ համադրելով պատմականն ու վիպականը։ Հեղինակը, անդրադառնալով Բալուից սկիզբ առնող եւ մինչեւ Ֆրանսիա ու Հայաստան ձգվող ճանապարհին, բացահայտում է ազգային ինքնության որոնման բարդ ընթացքը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է հերոսը վերագտնում իրեն արդեն Հայաստանի հողի վրա։ Վեպը ինտելեկտուալ առումով ծանրաբեռնված է, հարուստ՝ պատմաքաղաքական շերտերով եւ միանում է պոլսահայ գրականության ավանդույթին՝ նոր, ավելի բաց խոսքի հնարավորությամբ։Դոցենտ Քնարիկ Աբրահամյանի խոսքով՝ «Հայաստանը անհավանական հանդիպումների եւ նոր հորիզոնների բացահայտման պարարտ հող է»․ այս միտքը վերաբերում է ոչ միայն հերոսի, այլեւ ընթերցողի փորձառությանը։ Գրքի հետ հանդիպումն իսկապես դառնում է յուրահատուկ եւ անսպասելի բացահայտում, իսկ դրա ամենակարեւոր նվաճումը հարազատության եւ ինքնության վերագտնման զգացումն է։

Երիտասարդ սերնդի անունից հանդես եկավ ՀՊՄՀ բանասիրական ֆակուլտետի մագիստրոսական ծրագրի 1-ին կուրսի ուսանողուհի Նինա Ճուղուրյանը՝ ներկայացնելով իր ընթերցողական ընկալումը։

Թարգմանիչ Նելլի Ստեփանյանը անդրադարձավ ստեղծագործության լեզվաոճական առանձնահատկություններին՝ շեշտելով հուզական շերտերի խորությունը եւ պատմական հոսքի հավասարակշռությունը։

Միջոցառման ավարտին խոսք ասաց հեղինակը՝ Վարուժան Սիրապյանը, որ շնորհակալություն հայտնեց ներկաներին եւ ընդգծեց, որ գիրքը ծնվել է ոչ միայն ուսումնասիրությունների եւ անձնական ապրումների հիման վրա, այլեւ պատմական արդարության եւ հիշողության պահպանման ներքին պահանջից։

Հանդիպման խորհրդանշական եզրափակիչը դարձավ այն պահը, երբ Ռուբեն Միրզախանյանը հեղինակին նվիրեց «Հայաստանի պատմական քարտեզագրության ատլաս»-ը՝ որպես գիտական ժառանգության ու պատմական տարածական հիշողության պահպանման խորհրդանիշ։ Նվերը յուրատեսակ կամուրջ էր գրքում ներկայացված աշխարհագրական ուղիների եւ դրանց գիտական քարտեզագրման միջեւ՝ ընդգծելով պատմության եւ գրականության փոխլրացնող բնույթը։

Շնորհանդեսն անցավ ակտիվ քննարկումների եւ հարցուպատասխանի մթնոլորտում՝ վերահաստատելով, որ «Բալու-Փարիզ. Հայի անցած ուղին»-ը ոչ միայն գրական նոր ստեղծագործություն է, այլեւ կարեւոր մտավոր իրադարձություն՝ ուղղված ազգային ինքնության, պատմական հիշողության եւ սփյուռքյան փորձառության վերաիմաստավորմանը։

 ՀԹՄՄ