Խորվաթերեն լույս է տեսել Միլյենկո Դոմիյանի «Armenia sacra. Ուխտագնացություն դեպի սրբազան ճարտարապետություն» պատկերազարդ հատորը: Ըստ դոկտոր Կատարին Հորվաթ-Լեւայի՝ «Միլյենկո Դոմիյանը հայկական սրբազան ճարտարապետությանը մոտեցել է մի քանի մասնագիտական եւ գիտական առումներով: Հայաստանի ողբերգական պատմությանը, որը երբեմնի հզոր պետություն էր, բայց այսօր, դժվարությամբ ձեռք բերված անկախությունից հետո, մնացորդների վերածված, նա վերաբերվում է գերազանց պատմաբանի ճշգրտությամբ: Ճարտարապետական առանձնահատկությունները մեկնաբանվում են նույնքան հմտորեն՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով եկեղեցիների տիպաբանությանը եւ շինարարությանը:
Բացի բազմակողմանի արվեստի պատմաբանից՝ այս գրքի տողերից խոսում է նաեւ Խորվաթիայի Հանրապետության հուշարձանների երկարամյա գլխավոր պահպանողը: Գրքի առանձնահատուկ հարստությունն են հեղինակի հոյակապ լուսանկարները՝ իսկական արվեստի գործեր: Արհեստավարժությունը, նվիրումը եւ ներգրավվածությունը, որ ճառագում են այս գրքի յուրաքանչյուր էջից, արտացոլում են Դոմիյանի հիացմունքը հայկական սրբազան ճարտարապետության նկատմամբ իր հետազոտական աշխատանքի հենց սկզբից Հայաստանում, որտեղ նա այցելել է ընդամենը տասը տարի առաջ: Հետեւաբար, ներածությունը, եւ կարելի է ասել, փոխաբերական իմաստով ամբողջ գիրքը վերնագրված է «Երազանք, որն իրականանում է»:
Ինքը՝ Դոմիյանը, գրքի առաջաբանում գրում է. «Հայկական եկեղեցիներն ու հայկական սրբազան ճարտարապետությունն ավելին են, քան ճարտարապետությունը: Այն անապատում գտնվող անջնջելի մի հետք է, որ տարածվում է Արարատից (որը պատկերված է ազգային զինանշանում, իսկ սարկազմն է՛լ ավելի մեծացնելու համար՝ այսօր գտնվում է Թուրքիայում, Երեւանի քթի տակ) մինչեւ Կովկասի լանջերը. հազարամյա քարացած քրիստոնեություն կամ ինչպես Ռաֆայել Արամյանն է ասել՝ «Մեր հոգին բացատրող բանալին՝ մեր ճարտարապետության մեջ»:
Միլենկո Դոմիյանը (ծնված 1946-ին) ուսանել է արվեստի պատմություն եւ փիլիսոփայություն, մասնագիտացել է ճարտարապետական ժառանգության պահպանման մեջ: 1968-ից աշխատում է Զադարի Մշակույթի հուշարձանների պահպանության ինստիտուտում, 1976-ին դարձել է դրա տնօրենը: 1990-ականների սկզբին նշանակվել է մշակույթի նախարարության գլխավոր արխիվարիուս, ապա՝ փոխնախարար: Ներկայումս Դոմիյանը Խորվաթիայի մշակութային ժառանգության խորհրդի նախագահն է եւ մշակույթի նախարարի խորհրդականը մշակութային ժառանգության պահպանման ոլորտում: Դոմիյանը ղեկավարել է ճարտարապետական ժառանգության եւ անշարժ հուշարձանների գույքագրման բազմաթիվ հետազոտական, վերանորոգման եւ պաշտպանական ծրագրեր Խորվաթիայում եւ այլուր: Հրատարակել է մեծ թվով մասնագիտական աշխատություններ Խորվաթիայի գեղարվեստական ժառանգության վերաբերյալ: Դասավանդել է Զադարի մշակույթի եւ զբոսաշրջության դպրոցում եւ այլուր: Որպես հրավիրյալ դասախոս դասավանդել է Իտալիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Սլովենիայում: Դոմիյանը ստեղծել է նաեւ պատմական հուշարձանների հարուստ լուսանկարչական ժառանգություն, որոնք ներկայացվել են ութ մեծ ցուցահանդեսներում: Բազմիցս պարգեւատրվել է իր գիտական եւ կազմակերպչական գործունեության համար:
Ա. Բ.
