ԻԻՀ նախագահ Փեզեշքիանի Հայաստան նախատեսված այցի շուրջ

ԻԻՀ նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի՝ Հայաստան նախատեսված պաշտոնական այցելության  մասին տեղեկատվությունը  տարածել է «Երեւանյան երկխոսություն-2025»-ի շրջանակներում միջոցառմանը մասնակցող ԻԻՀ ԱԳ նախարարի տեղակալ Սաիդ Խաթիբզադեն:

Ըստ փոխնախարարի, իրանական կողմը պլանավորում է երկրի ղեկավարի այցը Երեւան, ընդգծելով, որ  երկու մայրաքաղաքների միջեւ իրականացվում են քաղաքական խորհրդակցություններ:

Խաթիբզադեն հույս է հայտնել, որ մի շարք խոչընդոտների հաղթահարումից, հատկապես   Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումից հետո, հնարավոր կլինի իրականացնել մինչ այս պահը կյանքի չկոչված  բազմաթիվ նախագծեր ու ծրագրեր: Սակայն ԻԻՀ ԱԳ նախարարի տեղակալը չի հստակեցրել, թե «խաղաղության համաձայնագրի» բացակայությունն ի՞նչպես կարող է   խոչընդոտել   Իրան-Հայաստան երկկողմ ծրագրերի իրականացմանը:

Փեզեշքիանի այցը Հայաստան, հատկապես վերջին շրջանում երկու երկրների միջեւ տեղի ունեցող բարձր մակարդակի բազմաթիվ փոխայցելությունների ու շփումների պայմաններում,  միանգամայն տեղավորվում է երկու երկրների հարաբերությունների ներկայիս մակարդակի տրամաբանության մեջ:    

Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը կարմիր գիծ հռչակած Իրանի համար կարեւոր է ամենատարբեր մակարդակներով շփումների ընթացքում հստակեցնել   պաշտոնական Երեւանի  մոտեցումներն ու «խաղաղության  համաձայնագրով» նախատեսված հայկական կողմի հնարավոր զիջումների՝ Իրանին վերաբերող  խոցելիության աստիճանը:

Իրանին նաեւ մտահոգում է «Աբրահամի համաձայնագրին» Հայաստանի մաս կազմելու մասին ԱՄՆ նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Սթիվ Ուիթքոֆի՝ վերջերս հնչեցրած հայտարարությունն ու դրա վերաբերյալ  ՀՀ ԱԳՆ արձագանքն առ այն, որ ամերիկյան կողմի հետ երկխոսության շրջանակներում Երեւանը քննարկում է տարբեր թեմաներ, հավանաբար նկատի ունենալով, որ հակաիրանական այդ նախաձեռնությանը միանալու հարցը նույնպես ՀՀ-ԱՄՆ երկխոսության շրջանակներում կարող է քննարկման առարկա դառնալ:

«Աբրահամի համաձայնագրին» միանալու հարցում Ադրբեջանի քայլերն ավելի շոշափելի են: The Times of Israel-ը  նույնիսկ ենթադրում էր, որ Փեզեշքիանի Բաքու այցելությունից անմիջապես  հետո Նեթանյահուի Ադրբեջան նախատեսված, սակայն տարբեր հանգամանքների բերումով հետաձգված այցելության ընթացքում կողմերը  պիտի քննարկեին ընդգծված հակաիրանական ուղղվածություն ունեցող «Աբրահամի համաձայնագրին» եւ տարբեր նախաձեռնություններին Ադրբեջանին պաշտոնապես ներգրավելու ծրագրերը:  

Հայտնի է, որ Իսրայելը մեծ ջանքեր է գործադրում դիվանագիտական ուղիներով Իրան-ԱՄՆ  տարաձայնությունները  կարգավորելու այլընտրանքը ռազմականով փոխարինելու ուղղությամբ,  որից ելնելով էլ վերջին օրերին  Իսրայելում  Ադրբեջանին եւ Հայաստանին «Աբրահամի համաձայնագրին» մասնակից դարձնելու աշխատանքներն ավելի են ակտիվացել:  

Եթե հաշվի առնենք նաեւ ԻԻՀ նախագահի արտասահմանյան այցելությունների ցանկն ու ժամանակացույցը, նույնիսկ կարելի է Փեզեշքիանի Հայաստան նախատեսված այցելությունը  փոքր ինչ ուշացած համարել:

Փեզեշքիանն արդեն Բաքու այցելել է: Հաշվի առնելով  Թեհրան-Բաքու եւ Թեհրան-Երեւան հարաբերությունների բալանսավորման հարցում  Իրանում ավանդույթի ուժ ստացած քաղաքականությունը, ինչպես նաեւ հարեւան երկրների հետ հարաբերությունների առաջնահերթության մասին Փեզեշքիանի հռչակած քաղաքականությունը, Հայաստանը կարող էր  ԻԻՀ նախագահին ավելի վաղ ժամկետներում Երեւանում հյուրընկալելու ակնկալիքներ ունենալ:

Նշենք, որ Փեզեշքիանի արտասահմանյան ուղեւորությունների ցանկում  Իրաքը եղել է  առաջինը, որից հետո նա հերթաբար այցելել է  Նյու  Յորք, Դոհա, Աշխաբադ,  Կազան, Կահիրե, Դուշամբե, Մոսկվա, Բաքու եւ վերջապես՝ Մասկաթ:

Փեզեշքիանի հայաստանյան այցը, եթե այն տեղի ունենա ԻԻՀ ԱԳ նախարարի տեղակալի հայտարարած  ժամկետների շրջանակներում, կզբաղեցնի ԻԻՀ նախագահի    արտասահմանյան ուղեւորությունների ցանկում 11-րդ տեղը:

Նաեւ արձանագրենք, որ Հայաստանը 1991 թվականին  իր անկախության  հռչակումից ի վեր  հյուրընկալել է Իրանի բոլոր նախագահներին, բացառությամբ՝ Հաշեմի Ռաֆսանջանիի, որը Ղարաբաղյան հակամարտության հարցում Երեւանի ու Բաքվի  միջեւ ստանձնած միջոնորդական առաքելությունը «ձախողելուց» հետո, իր նեղսրտվածությունն արտահայտելու համար Հայաստան այցը բոյկոտելու եղանակն էր ընտրել:  

Կարծում ենք, այս պահին Փեզեշքիանը Հայաստան չայցելելու ոչ մի առիթ չունի:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ