Առաջ, դեպի… աղքատությո՞ւն

Օրեր առաջ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարը, որի ղեկավարությանն է հանձնված նաեւ երկրի գյուղոլորտը, հերթական անգամ խոսեց ՀՀ պարենային խնդրից, այս անգամ՝ մեր պարենային անվտանգությունից: Սույն բարձրաստիճան պաշտոնյայի խնդրի հանդեպ մոտեցումը մասամբ թե որոշակի առումով տարօրինակ էր այն գնահատականի տեսակետից, որ նա հնչեցրել էր շաբաթներ առաջ, հայտարարելով, որ Հայաստանի Հանրապետության գյուղոլորտում հիմնական մշակաբույս հացահատիկ ցորենի մշակումը նպատակահարմար չէ հեկտարի հաշվով ծախսերի ու վերջնարդյունքի տնտեսական աննպատակահարմարության հետեւանքով: ՀՀ պարենային անվտանգության թիվ 1 պատասխանատու պաշտոնյայի նման գնահատականը, մեղմ ասենք, տարօրինակ էր, քանզի նախարարը քաջատեղյակ է, որ երկրի տարբեր մարզերում բազմաթիվ ֆերմերային տնտեսություններ տասնյակ տարիներ շարունակ զբաղվում են հացահատիկային բույսերի, հիմնականում ցորենի ու գարու մշակությամբ, իրենց գործունեությունը լուսաբանող լրագրողներին էլ մշտապես են հավաստել աշխատանքների նպատակահարմարությունից: Ի վերջո՝ ՀՀ կառավարությունը, որի կազմավորման ակտիվ մասնակիցներից է սույն նախարարը, յուրաքանչյուր տարի հարյուրավոր միլիոն դրամների հատկացումներ է իրականացնում խնդրո առարկա մշակաբույսերի ցանքատարածությունների խթանման նպատակով, այդօրինակ ծրագրերը դիտարկում որպես ռազմավարական առաջնահերթություն: Թե ի՞նչ փոխվեց այս մի քանի օրերի ընթացքում, դժվար է գուշակել, որը խոսում է ոլորտի հանդեպ իրոք տարօրինակ վերաբերմունքի մասին:

Հացահատիկային մշակաբույսերի հնարավորինս բավարար ծավալների արտադրությունը առաջնահերթություն է որեւէ երկրի համար: Ընդունված է, որ ասենք Չինաստանը հիմնականում բրինձ սպառող երկիր է: Երկրի գյուղոլորտի վիճակագրությունը այլ պատկեր է ներկայացնում: 2000-2021 թվականներին Չինաստանում ցորենի արտադրությունը 100 մլն տոննայից հասել է 137 մլն տոննայի, աշխարհում ամենաբարձր արդյունքը: 110 մլն տոննա ցորենի արտադրություն է իրականացրել 1.4 մլրդ բնակչությամբ Հնդկաստանը, 3-րդ տեղում Ռուսաստանի Դաշնությունն է 76 մլն տոննայով, եւ միայն 4-ում ԱՄՆ-ը՝ 45 մլն տոննա: Եվ սա այն պարագայում, երբ առաջին երկուսը սահմանափակ վարելահողային կարողունակություն ունեն, 1 բնակչի հաշվով հազիվ 700 քմ: Նման պարագայում մեր մտահոգ քաղաքացիների առաջին հարցն այն է լինում, թե արդյոք ՀՀ տարածքում ունե՞նք այն վարելահողային հատվածը, որտեղ հնարավոր է աճեցնել առայժմ 3 մլն բնակչությանն անհրաժեշտ մոտ 600 հազար տոննա ցորենը:

Ծանոթանանք մեր երկրի հողային կարողունակությանը: 3 մլն հեկտար տարածքից առավել արդյունավետ գյուղգործունեություն ծավալելու նպատակով վարելահողերը մոտ 500 հազար հեկտար են, որոնցից ընդամենը 100 հազար հեկտարն է պահանջվում արդեն հիշատակված 600 հազար տոննա ցորենի արտադրության նպատակով: Մեկ հեկտարից 6 տոննա ցորենի արտադրությունը իրողություն է ՀՀ  գյուղոլորտի շատ ֆերմերների համար, որը ցավոք հասանելի չէ նրանց այլ գործընկերների համար: Այստեղ է, որ պահանջվում է գյուղոլորտի մասնագիտական ներուժի ոչ բարդ ցուցադրումը, ընդամենը սերմը հողին պահ տալուց հետո անհրաժեշտ ագրոտեխնիկական պայմանների ապահովումը: Այս ոչ բարդ հայտարարված խնդիրը պարզ քայլերի օգնությամբ լուծել են Երկիր մոլորակի չորս կողմերում ապրող գրեթե բոլոր ժողովուրդները, սկսած հեռավոր Ավստրալիայից ու Արգենտինայից մինչեւ մեր հարեւան Իրանը, ուր ցորենի արտադրությունը վերջին տարիներին 8 մլն տոննայից անցել է 10 մլն տոննան:

ՀՀ-ում թերեւս առավելագույն ցուցանիշը 2004-ին արձանագրված 430 հազար տոննան է, որը արձանագրվել է մոտ 200 հազար հեկտարի վրա ցանքն իրականացնելու արդյունքում: Նման վերաբերմունքը հողի հանդեպ, մեղմ ասենք, արդարացված չէ, որը գյուղոլորտի պատասխանատուների համար պատվո հարց է: Թե ինչքանով կարդարացնեն նրանք այն, սա՛ է հարցը: Այլ պարագայում վիճակը դեպի հարցը խնդրից վերածելն է, իր անորոշությամբ ու հետեւանքներով, թերեւս աղքատության հերթական դրսեւորումով: Ապացո՞ւյց եք ուզում, խնդրեմ: 500 գրամ կշռող կաղապարային տարեկանի հացը ամիսներ առաջ գնում էի 300 դրամով. այն նախ դարձավ 320 դրամ, օրեր առաջ էլ՝ 345 դրամ: Ո՞ւր է թե գնաճը միայն այս հարցին վերաբերեր:

Հետեւությունը՝ պարզից էլ պարզ է:

ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ

01.07.2025թ.