Իսլամիստական վտանգի եւ Մոսկվա-Բաքու շփումների մասին
Արցախի քառօրյա պատերազմից հետո Ադրբեջանի բնակչության մեջ խորանում են հակառուսական տրամադրությունները եւ ուժեղանում է արեւմտամետ կողմնորոշումը: Տվյալ հանգամանքը խիստ մտահոգում է Կրեմլին, որը Բաքվից պահանջում է հստակեցնել իր արտաքին քաղաքական գերակայությունները: Լեռնային Ղարաբաղի խնդրահարույց թեման մայիսի վերջերին քննարկվել է Գրոզնիումՙ տարածաշրջանային եւ միջազգային անվտանգության հարցերին նվիրված 7-րդ միջազգային համաժողովում: «Գազետա.ռու» էլեկտրոնային հրատարակությունը հաղորդում է, որ միջոցառմանը մասնակցել են անվտանգության խորհուրդների քարտուղարներ, նախարարներ, նախագահների եւ վարչապետների ազգային անվտանգության գծով օգնականներ, հատուկ ծառայությունների ղեկավարներ: ՌԴ պատվիրակության ղեկավարը Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Նիկոլայ Պատրուշեւն էր: Ադրբեջանը ներկայացնում էին նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ռամիզ Մեհտիեւը եւ վարչակազմում իրավապահ մարմինների հետ աշխատանքի բաժնի վարիչ Ֆուադ Ալեսկերովը, որին համարում են Մեհտիեւի հավանական իրավահաջորդը: Մեհտիեւը բանակցել է Չեչնիայի ղեկավար Ռամզան Կադիրովի հետ:
Մոսկվան մեծ կարեւորություն է տալիս Ալեկեսրովին, որն Ադրբեջանում համակարգում է բոլոր իրավապահ մարմինների գործունեությունը եւ հակաահաբեկչական պայքարը:
Սիրիայում իսլամիստների պարտություններին զուգընթաց մեծանում է ահաբեկչությունների վտանգը, ուստի բանակցություններում թեմաներից մեկը Ռուսաստանի եւ Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունների համատեղ գործողությունների հարցն էր եւ ենթադրյալ ահաբեկիչների վերաբերյալ տեղեկությունների փոխանակումը:
Ռուսաստանին անհանգստացնում է իսլամիստ գրոհայինների ազդեցությունը Հյուսիսային Կովկասում: Խնդիրը սրությամբ ծառացած է նաեւ Ադրբեջանի առջեւ: Մասնավորապես մայիսի 27-ին գրոհայինները համացանցում տեղադրել են տեսաերիզ, որտեղ սպառնալիքներ են հնչում Ադրբեջանի կրոնական գործիչների հասցեին: Ոմն Աբդուլլահ Կավկազսկի իր ռուսերեն խոսքում պնդում է, թե ինքը արդեն երեք տարի Սիրիայում է, սկզբում կռվել է «Ան-Նուսրա ճակատի», ապա «Իսլամական պետության» համար:
2014 թվականից Ադրբեջանի բազմաթիվ քաղաքացիներ միացել են իսլամիստ գրոհայիններին: Այդ երկրի աշխարհիկ կացութաձեւը զայրացնում է «Իսլամական պետության» պարագլուխներին, որոնք 2015 թ. սկզբներին հայտարարեցին մարտական գործողությունները Ադրբեջան «տեղափոխելու» մասին: Այդուհանդերձ Բաքվի իշխանություններին հաջողվում է վերահսկել բնակչության վրա գրոհայինների ազդեցության ուժեղացման պրոցեսը: Որոշված է քրեական պատասխանատվության ենթարկել այն քաղաքացիներին, որոնք արտերկրում մասնակցել են ներքին ռազմական հակամարտությունների:
Առանձնահատուկ վտանգի գոտում են Ադրբեջանի հյուսիսը (Զաքաթալայի, Կախիի, Շաքիի շրջաններ) եւ հյուսիս-արեւելքը (Խաչմասի, Շաբրանի շրջաններ):
Առաջին տեղում Սումգայիթն է, որտեղից վերջին հինգ տարում Պակիստան, Աֆղանստան եւ Սիրիա պատերազմելու է գնացել առնվազն 40 մարդ: Մեծ մասը սպանվել է: Հաշվառման մեջ է մոտ 230 մարդ:
Բնակչության արմատականացման պատճառներից մեկը սոցիալ-տնտեսական ծանր կացություն է, որը խորացավ նաթվի գների անկման հետեւանքով: Վերլուծաբան Արիֆ Մամեդովի խոսքերովՙ Սումգայիթում առաջվա պես մեծ թիվ են կազմում վահաբիստները, եւ մարդիկ պատրաստ են մեկնելու ուր պատահի, քանի որ երկրի տնտեսական վիճակը շատ բարդ է:
Նիկոլայ Պատրուշեւի հետ ադրբեջանական պատվիրակության հանդիպման ժամանակ մեծ տեղ է հատկացվել ահաբեկչությանը հակազդելու թեմային: Փիլիսոփայության դոկտոր, կրոնական կազմավորումների հետ կատարվող աշխատանքի պետկոմիտեի նախկին ղեկավար Ռաֆիկ Ալիեւը նշում է, որ Ադրբեջանի հյուսիսում իրավիճակի լարվածությունը պահպանվում է: Մարդկանց հավաքագրելու փորձեր է անում ոչ միայն «Իսլամական պետությունը», այլեւ «Ան-Նուսրա ճակատը»: Երկուսն էլ գործում են զգուշությամբ, քանի որ 2015-ի վերջերին լուծարված Ազգային անվտանգության նախարարության փոխարեն այժմ ձեւավորվել են երկու նոր կառույցներՙ Պետական անվտանգության ծառայությունը եւ Արտաքին հետախուզության ծառայությունը:
Ազգային անվտանգության նախկին փոխնախարար, ներկայումս «Ժողովրդավարական նախաձեռնություն» կուսակցության նախագահ Սուլհադդին Աքպերը բացասաբար է վերաբերվում Ռուսաստանի եւ Ադրբեջանի ուժային կառույցների հնարավոր փոխգործողությանը: «Գազետա.ռու»-ին տված հարցազրույցում նա ասել է, որ անվտանգության ոլորտում եւ մանավանդ հատուկ ծառայությունների գծով ռուս-ադրբեջանական համագործակցությունը պահանջում է զգուշավորություն: «Ադրբեջանն իր անկախությունը ստացավ Ռուսաստանից, սակայն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությանը եւ ինքնիշխանությանը սպառնացող գլխավոր վտանգները բխում են «հյուսիսային հարեւանից»: Երկու երկրների հատուկ ծառայությունների համագործակցությունը (այդ թվում Դաղստանում) վտանգավոր է հենց Ադրբեջանի համար: Ռուսաստանն ուզում է խաղաղարարներ բերել Ղարաբաղ, եւ դա շատ վտանգավոր է մեր հանրապետության համար: Բացի դրանից, այդ փոխգործողությունը հազիվ թե դրական բան տա Ադրբեջանին», ընդգծել է նա:
Ինչ վերաբերում է ղարաբաղյան թեմային, փորձագետներից շատերի կարծիքովՙ ապրիլյան քառօրյա պատերազմը ցույց տվեց, որ հակամարտությունը կարող է վերաճել լայնամասշտաբ պատերազմի: Ադրբեջանը եւ Հայաստանը սպասում են նոր բախումներ: Հակամարտության գոտում տեղի են ունենում ռազմական ուժերի տեղաշարժեր:
Այս կապակցությամբ Գրոզնիի բանակցությունները առանձնահատուկ բնույթ են ստանում: Քանզի եթե առճակատումը վերաճի Լեռնային Ղարաբաղի սահմաններից դուրս եկող լիամասշտաբ ռազմական գործողությունների, ապա կարող է գործի դրվել Հավաքական անվտանգության պայմանագիրը: Ռուսաստանը (ներառյալ Չեչնիան) կարող է դառնալ Հայաստանին օգնող կողմ:
Արիֆ Մամեդովը հնարավոր է համարում Արցախում բախումների հերթական ծավալումը, բայց դրա հետ կապված հիմնական բանակցությունները Բաքուն առայժմ վարում է ուրիշ մակարդակով, այդ թվումՙ Դմիտրի Ռոգոզինի միջոցով:
«Կան պատերազմով շահագրգռված խաղացողներ. հենց այդ պատճառով դժվար է խուսափել դրանից: Մասնավորապես Թուրքիան այն երկիրն է, որին անհրաժեշտ է ճնշման թուլացում իր սահմանների վրա: Եվ այդ պատերազմի արդյունքներից կախված կլինի տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական փոքր դասավորությունը եւ հավանաբար Կենտրոնական Ասիայի ապագան», նշում է Մամեդովը: «Ղարաբաղյան պատերազմի վերսկսումը մեծ ռիսկ է Մոսկվայի համար, քանի որ իրավիճակը կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից, ինչը կարող է խիստ բացասաբար անդրադառնալ Հյուսիսային Կովկասի վրա»:
Ռուսաստանը կուզենար միանշանակ պատասխան ստանալ, թե ում հետ կլինի Ադրբեջանը ապագա դիմակայության մեջ:
«Ադրբեջանը շատ խոցելի էՙ հյուսիսից: Այնտեղ կան լեզգիներ, որոնք հիմնականում վահաբական գաղափարախոսության հետեւորդներ են: Եվ Ռուսաստանը հեշտությամբ կարող է մեզ համար բարդություններ ստեղծել այդ ուղղությամբ», ասում է Մամեդովը:
«Գազետա.ռու»-ի մի անանուն աղբյուր ընդգծում է. «Ռուսաստանը խիստ մտահոգ է եւ վերջերս չի հասկանում Ադրբեջանի քաղաքականությունը. ապրիլի սկզբին հակամարտության գոտում տեղի ունեցած իրադարձություններ, Վրաստանի, Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի պաշտպանության նախարարների հանդիպում, արեւմուտքցի դիվանագետների այցելություններ Բաքու, Ղարաբաղի հարցի լուծման նկատմամբ պահանջների փոփոխություն: Մոսկվան ուզում է իմանալ, թե որքան հեռու կգնա Բաքուն այդ հարցերում»:
Նույն աղբյուրի կարծիքովՙ այդ ամենի պատասխանը կարող է տալ Ռամիզ Մեհտիեւը: Կրեմլը սպասում է, որ Ադրբեջանն անցնի «ում դեմ ենք բարեկամանում» ձեւաչափին: «Բաքվի համար դժվար կլինի, քանի որ ապրիլյան դեպքերից հետո հանրապետության նախագահի վարկանիշը կտրուկ աճեց, ըստ որում բնակչության մեջ խորանում են հակառուսական տրամադրությունները, ամրապնդվում է արեւմտամետ կողմնորոշումը», ասում է աղբյուրը:
