Կահիրեի ՌԱԿ պաշտոնաթերթ «Արեւի» նախկին երկարամյա խմբագիր, այժմ արդեն ավելի քան 20 տարի Ավստրալիայում հաստատված, ՀԲԸՄ-ի «Միութիւն» ամսաթերթի հայերեն բաժնի խմբագիր դոկտ. Ավետիս Յափուճյանն իր կյանքի երեք կարեւոր փուլերը ամփոփել է մի գրքույկում, որին տվել է «Կեանքէս ճակատագրական երեք հանգրուաններ» խորագիրը (մատենաշար «Արեգ»-3, Սիդնի, 2012):
Վաթսունութ էջից բաղկացած պրակը բացվում է իր կյանքի ընկերուհուՙ Անժել Միրզայանի հետ նախ նշանադրության (23 օգոստոս, 1959) եւ ապա ամուսնության (29 նոյեմբեր, 1959) ծանուցումներով: Այնուհետեւ այդ զույգ առիթներով տարբեր հաստատություններին կատարված նվիրատվություններն ու ընկերական շրջանակի շնորհավորագրերն են ներկայացված: Վերջում առաջին հանգրվանի ամփոփիչ տողերով դոկտ. Յափուճյանի խոսքն է, որտեղ խոստովանում է. «Կեանքի ընկերուհիի մը փնտռտուքի ընթացքին, կեանքն ու ժամանակը հաստատեցին, թե սխալած չէի իմ ընտրութեանս մէջ, քանի որ իմ կեանքի թանկագին ընկերուհիիս սահմանազանց համբերատարութեան, անհուն զոհաբերութեան, խոր հասկացողութեան շնորհիւ էր, որ ես կարողացայ բարձրանալ կեանքի սանդուխն ի վեր»:
Երկար տարիների կրթական փորձառություն ունեցող կողակիցըՙ Անժել Միրզայանը Կահիրեի Մերճանյան եւ Գալուստյան ազգային վարժարանների սիրված ուսուցչուհիներից է եղել եւ Ավստրալիա տեղափոխվելուց հետո շարունակել է պաշտոնավարել ՀԲԸՄ-ի «Ալեք Մանուկեան» շաբաթօրյա վարժարանում մինչեւ թոշակի անցնելը: Ավետիս եւ Անժել Յափուճյանները բախտավորվել են երկուՙ Արեգ եւ Մարո զավակներով, որոնք իրենց հերթին ծնողներին պարգեւել են հինգ թոռնիկներ:
Յափուճյանի կյանքի երկրորդ հանգրվանը պատմական գիտությունների թեկնածուի (արտասահմանումՙ դոկտորի) գիտական աստիճան ստանալն է մայր հայրենիքում: Գրքի այս բաժինը հագեցած է երախտագիտական անկեղծ զգացումներով հանդեպ ի թիվս ուրիշների, ինչպես ինքն է բնութագրում «մեծ մարդուն եւ մեծ հայուն»ՙ ակադեմիկոս Ռուբեն Զարյանին եւ նրա ընտանիքին: Այստեղ Յափուճյանը ներկայացնում է պատմագիտությամբ զբաղվելու առաջին մղումներից մինչեւ Երեւանում 1973-74 թվերին պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան ստանալու դժվարություններով առլեցուն ժամանակաշրջանը, իր խոսքերովՙ ոդիսականը: Ընտրված թեման է եղել (ղեկավարՙ դոկտ. պրոֆ. Վարդան Պարսամյան) «Թրքական արշավանքը Հայաստան եւ Բաթումի պայմանագիրը»:
Հայտնի մտավորականի կյանքի երրորդ հանգրվանը Ավստրալիա տեղափոխությունն է 1990 թվին, որտեղ սկզբնական շրջանի հոգեկան ընկճվածության ապրումներից հետո, իր իսկ խոստովանությամբ «գրելու իմ անյագ տենչանքս յագուրդ գտած ըլլալովՙ «Միութիւն» ամսաթերթին սիւնակներուն մէջ, հոգեկան բաւարարուածութեամբ կ՛ապրիմ… ծերութեանս օրերը կ՛անցընեմ երիտասարդական հոգիով ու աւիւնովՙ տեւապես գրելով եւ կարդալով»:
Գրքույկի վերջին էջերում Ավստրալիա մեկնումի առթիվ Կահիրեում տարբեր մշակութային հաստատությունների իրեն ի պատիվ տրված ողջերթի ընդունելությունների նկարագրականներն են եւ բարեկամների նրան ուղղված խոսքերը:
Ինչպես ճշմարիտ փաստերն են գերակայում Յափուճյանի երկու տասնյակից ավելի գիտական աշխատություններում («Հայ ժողովուրդի մեծ գոյամարտը եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը ստրկացնողները», «Արեւմտահայաստանի կորուստը եւ անոր պատասխանատուները», «Եւ վերածնաւ հայ ժողովուրդը հուրէն ու սուրէն» եւայլն), այնպես էլ այս գրքույկում գերիշխում են ճշմարտախոսությունն ու շիտակությունը:
Յափուճյանը անկեղծ է ե՛ւ իր գովասանքներում, ե՛ւ իր պարսավանքներում: Մաղձ չկա նույնիսկ իրեն հալածողների հասցեին: Նա իր խոսքերն ավարտում է շնորհակալական խոսքերով ուղղված բոլոր նրանց, ովքեր սատար են կանգնել իրեն իր կյանքի ողջ ընթացքում:
Երկար կյանք եւ քաջառողջություն նրան:
