Այսօր՝ ուրբաթ երեկոյան Ռոշ Հա Շանայով( նաեւ Ռոշ Խա Շանա, որ նշանակում է տարվա գլուխ) սկսվում են հրեական գլխավոր տոները, որ տեւում են մինչեւ կիրակի ՝ սեպտեմբերի 17-ի արեւամուտ: Ռոշ Հա Շանան նշում է Ադամի եւ Եվայի արարման տարեթիվը, հաշվում 5784-ը, սրա շուրջ իհարկե վեճն Իսրայելում եւ հրեական աշխարհում շարունակվում է, քանի որ հրեաների մի մասի պնդմամբ՝ Ռոշ Հա Շանան նշում է աշխարհի արարման տարեթիվը:
Հրեական ավանդույթի համաձայն, այդ օրերին շատ են աղոթում, հավատում, որ դրանով ազդում են Արարչի որոշման վրա: Տոնի երկրպագությունում գերակշռում են ինքնաքննադատական եւ զղջման աղոթքները: Սրա վերաբերյալ հրեական մամուլում աչքի է զարնում երգիծանկարների առատությունը:
Այդ օրերին հրեա հավատացյալն ինքնիրեն եւ Արարչին հոգեւոր հաշվետվություն է տալիս՝ անցնող տարվա բոլոր արարքների, խոսքերի եւ մտքերի համար: Նա որոշում է կայացնում, թե ինչպես ուղղել թերությունները եւ զանցանքները, ինչպես վերադառնալ Աստծու մոտ:
Միգուցե հենց այսօր Եվրոպայի ռաբբիների կենտրոնի կայքում հրապարակված բաց նամակը ստորագրած եվրոպական 20 երկրների 50 ռաբբիները զղջան, որ սեպտեմբերի 6-ին նամակ են հղել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին եւ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանին՝ դատապարտելով եւ «իրազեկելով» Հայաստանի պաշտոնյաներին, թե վերջիններս իրավունք չունեն գործածելու «ցեղասպանություն» բառեզրը, երբ խոսքն Ադրբեջանի՝ 2022 թվականի դեկտեմբերից Բերձորի միջանցքի շրջափակումը նկարագրելու մասին է, ինչը 120 հազար արցախցիների սովահարության պատճառ է դարձել: Ադրբեջանն ամեն օր աշխատում է կեղծիք եւ սուտ տարածելով, իսկ ռաբբինները թերեւս լավ տեղեկացված չեն, որ իրենց ծայրահեղ քայլով վնասում են հենց իրենց պատմությանը եւ ինքնությանը: Չէ՞ որ վերջին ամիսներին իսրայելական մամուլն անընդհատ գրում է, թե գոյաբանական վտանգի դեմ հանդիման են, իսկ առաջիկա տոնական օրերին զգուշացնում հրեաներին աչալուրջ լինել ահաբեկչական սպառնացող արհավիրքից: Մասնավորապես նշելով, թե հրեաների դեմ նման գործողություններ կարող են կատարվել Ադրբեջանում, Վրաստանում, Թուրքիայում, Լատինական Ամերիկայի, Աֆրիկայի երկրներում: Մեր երկրի անունը բարեբախտաբար չկա: Սակայն հարկ է անդրադառնալ, որ երբ նման անարդար նամակ ես գրում, ավելացնում ես քեզ չհամակրողների թիվը, Աստծուց հեռանում ես: Ռաբբիները այդ նամակով փորձել են հավաստիացնել, թե «ցեղասպանություն» եզրույթը պետք է կիրառվի միայն հրեական Հոլոքոստը նկարագրելու համար: Այս նամակի տակ իրենց ստորագրությունն են դրել նաեւ Գերմանիայի տարբեր քաղաքներում պաշտոնավարող 6 ռաբբիներ՝ առիթ տալով Գերմանահայոց կենտրոնական խորհրդի վրդովմունքին:
Կաթոլիկական «Դոմռադիոն» սեպտեմբերի 13-ին անդրադարձել է թեմային, մեջբերելով ԳԿԽ ատենապետ Յոնաթան Շպանգենբերգի հետեւյալ մեկնաբանությունը. «ԼՂ-ին ցեղասպանություն է սպառնում, մեզ իրենց համերշխությունը հայտնելու փոխարեն Ադրբեջանի դիկտատուրան են պաշտպանում»: Գերմանահայոց կենտրոնական խորհուրդը դատական հայց է ներկայացրել 6 ռաբբիների դեմ: Գերմանահայ համայնքում բոլորը չէ, որ ողջունում են Գերմանահայոց կենտրոնական խորհրդի պայքարի սույն տարբերակը:
Ըստ Գերմանիայում հրեաների կենտրոնական խորհրդի տվյալների, ռաբբիների թիվը երկրում 71 է: 6-ին շեղել են երեւույթները տեսնելու եւ գնահատելու ճիշտ ճանապարհից, նրանց պիտի նախ բացատրել, որ սխալվել են եւ հրամցնել 2015-16-ին շրջանառվող նմանատիպ մի պատմություն: ԳԴՀ կառավարության որոշ անդամներ, մասնավորապես արտգործնախարար Ֆրանկ Վալտեր Շթայնմայերը ժամանակին հենց այդպիսի «պատճառաբանությամբ», թե Շոան հարաբերականացվում է, նվազեցվում դրա բացառիկությունն ու եզակիությունը, հորդորում էր քաղաքական գործիչներին «ցեղասպանություն» աստիճանակարգումից զերծ մնալ, երբ Բունդեսթագում շրջանառվում էր Հայոց ցեղասպանության մասին բանաձեւը: Այժմ էլ Գերմանիայի նախագահ դարձած Շթայնմայերը նույն կարծիքին է, թեեւ 2016-ին Հրեաների կենտրոնական խորհուրդը հրապարակեց, որ դեմ չէ Մեծ եղեռնի «ցեղասպանություն» որակմանը, եւ դա որեւէ կերպ չի նվազեցնում Շոան:
Ռաբբիները երեւի ծանոթ չեն այդ հրապարակմանը, ուստի խելամիտ կլինի նրանց հետ զրուցել, աշխատել: Հրեաների համար տոնական այս օրերին տեղին է հիշեցնել եղելության իրենց տարբերակը՝ Ռոշ Հա Շանային Նոյը ջրհեղեղից հետո դուրս եկավ տապանից:
Բոլորը գիտեն, որ աշխարհի շատ վայրերում հայերն ու հրեաներն ապրել են կողք-կողքի, նման ենք ու տարբեր: Երբ մենք չենք խոսում, ուրիշն իր սուտն է ոռնում: Հին բարեկամ ժողովուրդները պիտի պահպանած լինեն միմյանց հասկանալու բանալին՝ մենք պատմենք մեր պատմությունը, քանի դեռ լեզու կա մեր բերանում:
Իսկ թե միջնորդ ենք որոնում, հեռու չգնանք՝ Հայաստանում հրեական համայնքը լավագույն դեսպանն է:
Ուրեմն սրտանց շնորհավորենք հենց նրանց Նոր տարին՝ Շանա թովա:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
