Ռուսաստանի Գերագույն դատարանը պաշտոնապես մերժել է 1921 թվականի Մոսկվայի եւ Կարսի պայմանագրերը վիճարկվող օրինականության վերաբերյալ Կեմերովոյի շրջանի հայերի միության կողմից հարուցված գործը:
Առաջին հայացքից ոմանք կարող են այս մերժումը համարել հետընթաց, բայց իրականում դա ռազմավարական հաղթանակ է: Ռուսական դատարանը բացահայտորեն ընդունել է, որ այս հարցը դուրս է իրենց իրավասությունից, ինչը նշանակում է, որ թեեւ Ռուսաստանը եղել է այդ պայմանագրերի սկզբնական ստորագրողներից մեկը, սակայն իր իրավական համակարգը այժմ հրաժարվում է վերանայել դրանք: Սա հիմնարար հակասություն է. Ռուսաստանը 100 տարի առաջ իրավասու էր ստորագրել այդ պայմանագրերը, բայց այսօր պնդում է, որ իրավասու չէ դատելու դրանց վավերականությունը:
Սա պարզապես մերժում չէ, այլ՝ խոստովանություն, որ այս գործը պատկանում է միջազգային հարթակին: Մերժելով գործը, ռուսական դատարանն իրեն հեռացրեց քննարկումից՝ հնարավորություն տալով Հայաստանին այս գործն ուղղակիորեն տեղափոխել միջազգային ատյաններ, որտեղ պատմական արդարության եւ ազգային ինքնիշխանության սկզբունքները շատ ավելի մեծ կշիռ ունեն:
Ավելի քան մեկ դար Մոսկվայի եւ Կարսի պայմանագրերը եղել են որպես անօրինական համաձայնագրեր, որոնք պարտադրվել են Հայաստանին հարկադրաբար, առանց հայ ժողովրդի ազատ եւ արդար համաձայնության: Այդ պայմանագրերը հանգեցրին նախնիների հայկական հողերի անարդարացի զիջմանը եւ այսօր էլ շարունակում են օգտագործվել որպես տարածքային վեճերի իրավական պատրվակ:
Քանի որ ռուսական դատարանը պաշտոնապես հաստատում է իր անկարողությունը այս հարցում, այլեւս կասկած չկա. արդարության համար պայքարը պետք է տեղափոխվի միջազգային հարթակ: Վճիռը բացահայտում է Ռուսաստանի կառավարության դիրքորոշման հիմնական թուլությունը. եթե նրանց սեփական իրավական համակարգը հրաժարվում է դատավճիռ կայացնել, ապա նրանք չեն կարող հավակնել այս պայմանագրերի միանձնյա լիազորություններին:
Հաջորդ քայլերը.
1. Իրավական գործողություն միջազգային դատարաններում `գործն այժմ պետք է ներկայացվի միջազգային դատական մարմինների, ինչպիսիք են Արդարադատության միջազգային դատարանը (ICJ), Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ), կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության տրիբունալները:
2. Հայկական իրավաբանական եւ դիվանագիտական համայնքի մոբիլիզացիա. աշխարհասփյուռ հայ իրավաբաններն ու պատմաբանները պետք է միավորվեն միջազգային իրավական գործը կառուցելու համար:
3. Համաշխարհային շահերի պաշտպանություն եւ իրազեկում. աշխարհասփյուռ հայությունը պետք է ընդլայնի այս որոշումը եւ ընդգծի, որ Մոսկվայի եւ Կարսի պայմանագրերը մնում են անօրինական եւ անվավեր միջազգային իրավունքի աչքում:
Սա առանցքային պահ է: Ռուսական դատարանի որոշումը խոչընդոտ չէ, այն բեկումնային է: Հիմա ժամանակն է վճռական քայլեր ձեռնարկելու:
Եկեք միասին շարժվենք առաջ՝ վճռական ու համախմբված՝ փնտրելու այն արդարությունը, որին արժանի է մեր ժողովուրդը:
Հանուն Հայաստանի, հանուն ճշմարտության եւ հանուն արդարության:
ՀԱԿՈԲ ԱԳԱՆՅԱՆ
