ԵՐԵՎԱՆ-ՄՈՍԿՎԱ – Խաչատուր Բադալյանը (ծնվ. 1982, Օրջոնիկիձե, այժմ՝ Վլադիկավկազ) ռուսաստանյան օպերային երգիչ է (տենոր): 1996-ին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Դոնի Ռոստով: Սովորել է տնտեսագիտական լիցեյում, ապա՝ Դոնի պետական տեխնիկական համալսարանում: Համալսարանը չավարտած՝ ընդունվել է Ռոստովի Ռախմանինովի անվան պետական կոնսերվատորիա: 2004-2006 թթ. եղել է Ռոստովի մարզային ֆիլհարմոնիայի մեներգիչ: 2007-2012 թթ. եւ 2016-ից Մոսկվայի «Նովայա օպերա» թատրոնի մեներգիչն է: 2008 թվականին հրավիրվել է Մեծ թատրոն՝ կատարելու Ռուդոլֆի դերերգը («Բոհեմ»), իսկ հաջորդ տարի նույն բեմում երգել է Վոդեմոնի պարտիան («Իոլանտա»): 2008 թվականին դափնեկիր է դարձել Սանկտ Պետերբուրգում Լուչանո Պավարոտտիի հիշատակին նվիրված տենորների միջազգային մրցույթում, իսկ 2010-ին դարձել է Գալինա Վիշնեւսկայայի անվան օպերային արտիստների III միջազգային մրցույթի հաղթող: 2012-ից Մարիինյան թատրոնի հրավիրյալ մեներգիչ է: Երգչի խաղացանկում են Ալֆրեդի («Տրավիատա»), Խոսեի («Կարմեն»), Ֆաուստի («Ֆաուստ»), Ֆորեստոյի («Աթիլլա»), Շառլ VII-ի («Օռլեանի կույսը»), Վլադիմիր Իգորեւիչ («Իգոր իշխան») եւ այլ դերերգեր:
– Հարգելի՛ Խաչատուր, դժվար չէ՞ր ոչ ռուսական անունով երիտասարդ երգչի համար ու ազգանունով ինքնահաստատվել Ռուսաստանի մայրաքաղաքի մշակութային կյանքում:
Ես նման խնդիրներ չեմ ունեցել: Ռուսաստանում հայերին սիրում եւ գնահատում են: Ռուսաստանում մեծաթիվ հայ համայնք կա, հայերը միշտ հայտնի են եղել որպես տաղանդավոր եւ աշխատասեր ժողովուրդ: Դեռեւս 18-րդ դարի վերջից Եկատերինա Բ կայսրուհին նպաստել է հայերի վերաբնակեցմանը Ռուսաստանի հարավում՝ արհեստների զարգացման նպատակով: Հայերը հիմնադրել են Նոր Նախիջեւան քաղաքը (այժմ՝ Դոնի Ռոստովի մի մասը) եւ մի շարք գյուղեր: Ռոստովում են ապրում մայրս եւ քույրս՝ ընտանիքով: Երաժիշտների մասին խոսելիս բավական է հիշել տաղանդավոր Լիսիցյանների ընտանիքը, ինչպես նաեւ իմ աշխարհահռչակ գործընկերներ Քրիստինա Մխիթարյանին, Աննա Ագլատովային եւ այլոց:
– 2013-ին մի քննադատ գրել էր, որ դուք ավելի կամերային, քան օպերային երգիչ եք: Հավանաբար նրա վրա մեծ ազդեցություն էր թողել ձեր ելույթը Պավարոտտիի հիշատակին նվիրված տենորների միջազգային մրցույթում, որտեղ հատուկ մրցանակ եք ստացել նեապոլիտանական երգերի լավագույն կատարման համար: Սակայն կյանքը ցույց տվեց, որ դուք հաջողությամբ հաստատվեցիք հենց օպերայում: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում նման կարծիքին:
– Քննադատությունը միշտ շատ սուբյեկտիվ է: Իմ օպերային դեբյուտը եղել է Լոենգրինի դերով Վագների համանուն օպերայում, երբ 25 տարեկան էի: Հանդես եմ եկել բազմաթիվ այլ պարտիաներով աշխարհի խոշորագույն բեմերում: Երգչի ձայնը մշտապես զարգանում է, տարիքի հետ դառնում է ավելի ծավալուն, ավելի ամուր: Նույնիսկ կասեմ, որ ափսոսում եմ, որ իմ խաղացանկում քիչ են կամերային գործերը, որովհետեւ ինձ առավելապես հրավիրում են մեծակտավ ստեղծագործությունների մասնակցելու:
– Ի՞նչ դեր ունի լեզուների իմացությունը դասական երգչի ստեղծագործական գործունեության մեջ:
– Այն չափազանց կարեւոր է օպերային երգիչների համար: Ես ազատորեն խոսում եմ անգլերեն եւ իտալերեն, պակաս չափով՝ ֆրանսերեն: Գերմաներենին տիրապետում եմ հիմնականում վոկալիստի մակարդակով՝ որքան որ անհրաժեշտ է երգելիս հնչյունաբանության օրենքները հասկանալու համար: Օպերայի համար ամենահարմար լեզուն իտալերենն է: Այն ունի լուսավոր, հստակ ձայնավորներ: Դա կարեւոր է երգեցողության համար: Ձայնի խորացումից խուսափելու համար: Այդպիսի ձայնավորներն են ստեղծում երգչի ամենապայծառ ու գեղեցիկ տեմբրը: Իտալերենի բաղաձայնները փափուկ են, եւ ձայնավորների ու բաղաձայնների ճիշտ միավորումը ստեղծում է իտալական լեգատոն՝ «կապակցված», հարթ ու հավասարահունչ ձայնարտադրությունը:
Հաջորդը, թերեւս, ֆրանսերենն է: Այն ունի ռնգային ձայնավորներ, որոնք պետք է սովորել ճիշտ երգել: Գերմաներենը երգելու համար ավելի բարդ է: Գերմանական լեգատոն տարբերվում է իտալական դասական դպրոցից: Գերմաներենում մեծ դեր ունեն հենց բաղաձայները: Ես կասեի՝ դա արդեն ձայնի տիրապետման հաջորդ աստիճանն է, երբ գիտես՝ ինչպես երգել ձայնավորները եւ կարողանում ես նույնիսկ կոշտ բաղաձայների միջով պահպանել նույն լեգատոն: Ռուսերենի ձայնավորներն ավելի խոր են հնչում: Սակայն քանի որ մանկուց խոսում եմ ռուսերեն, ինձ համար դա տեղի է ունենում որոշակի օրգանական ձեւով:
– Բացի դասական խաղացանկից, դուք մասնակցել եք նաեւ ժամանակակից օպերային բեմադրությունների: Որքանո՞վ է ձեզ հոգեհարազատ ժամանակակից օպերան՝ ստեղծագործական հետաքրքրությո՞ւն է, թե՞ ավելի շուտ՝ մասնագիտական անհրաժեշտություն:
– Այո՛, մասնակցել եմ ժամանակակից բազմաթիվ օպերաների բեմադրությունների: Նույնիսկ գուցե հիմա դրանք ավելի շատ են, քան դասականները: Կարծում եմ՝ դա պայմանավորված է այն իրողությամբ, որ մարդիկ գնում են կինո, համացանցում շատ հետաքրքրական նյութ կա, ամենուր արդեն ներգրավված է արհեստական բանականությունը: Սովորական դասական բեմադրությամբ հանդիսատեսին գրավել կարող են միայն շատ հարուստ, բարձրակարգ թատրոնները, որոնք ունակ են ստեղծելու շքեղ, գունեղ ներկայացումներ՝ ասեղնագործված զգեստներով, թանկարժեք մեծ բեմազարդերով եւ հրավիրել համաշխարհային մեծության երգիչների: Ավելի քիչ ֆինանսական հնարավորություններ ունեցող թատրոնները հաճախ հանդիսատեսին գրավում են ժամանակակից, անսովոր բեմադրություններով՝ առաջարկելով նորություն: Ինձ համար անձամբ կարեւոր է, որ ամեն ինչ հարմար լինի երգելու համար, չլինի գռեհիկ կամ անհամապատասխան, եւ բեմադրությունը չհակասի օպերայի դիպաշարին ու կոմպոզիտորի մտահղացմանը:
– Շատ տարիներ առաջ, երբ ինքս որպես տենոր երգում էի կամերային երգչախմբում, բազմաթիվ անեկդոտներ եմ լսել հենց տենորների մասին: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում դրանց: Եվ եթե դրական՝ կարո՞ղ եք մի անեկդոտ պատմել:
– Կարծիք կա, թե տենորների համար իրենց ձայնից կարեւոր ոչինչ չկա, եւ որ նրանք սովորաբար այնքան էլ խորը մարդիկ չեն: Կարծում եմ՝ դա գալիս է այն ճշմարտությունից, որ մյուս ձայների համեմատ՝ տենորի համար երգել սովորելն ավելի բարդ է: Տենորներն ունեն շատ դժվար երգամասեր, ու հաճախ հենց նրա՛նք են կատարում գլխավոր դերերը: Պարտիաներում շատ են վերին նոտաները եւ մեծ պատասխանատվությունը: Իմ փորձից կարող եմ ասել, որ տեխնիկապես ամենապատրաստված վոկալիստները հենց տենորներն են: Որովհետեւ եթե դու դառնում ես հաջողակ տենոր, ապա արդեն անպայման տիրապետում ես վոկալ տեխնիկայի նրբություններին:
Հիշեցի մի անեկդոտ: Իտալական մի գյուղում ծնվում է մի տղա, որը լաց լինելու փոխարեն ծննդյան իսկ պահից սկսում է երկարաձիգ արտասանել մեկ բառ՝ «Una, uuuuna!»: Ծնողները երեխային տանում են գյուղի բժշկի մոտ եւ խնդրում նրա ուղեղից մի հատված կտրել, որովհետեւ հասարակ գյուղական ընտանիքին այդպիսի ինտելեկտուալ պետք չէ: Վիրահատությունից հետո տղան արթնանում է եւ կրկին ծոր տալով ասում է՝ «Una, uuuna!»: Բժիշկը նորից է կտրում ուղեղի մի մասը՝ այս անգամ թողնելով միայն փոքրիկ մի կտոր: Ամբողջ գյուղը հավաքվում է՝ տեսնելու, թե ինչ կլինի: Տղան արթնանում է, շուրջը նայում, սկսում է բացականչել՝ «Una, «uuuuuna!», եւ հանկարծ երգում է՝ «Una furtiva lagrima!»* (ծիծաղում ենք):
Ի դեպ, նվագախմբի երաժիշտներն էլ նույնքան անեկդոտներ են պատմում ալտահարների մասին…
– Այո, գիտեմ… Խաչատո՛ւր, դուք, կարծես միշտ գերազանց ֆիզիկական վիճակում եք, մինչդեռ տենորի կերպարը սովորաբար զուգորդվում է թմբլիկ կերպարի հետ: Որքա՞ն կարեւոր են ֆիզիկական վարժությունները դասական երգչի համար:
– Օպերային երգիչների համար ֆիզիկական պատրաստվածությունը չափազանց կարեւոր է: Բեմում միայն չես երգում. կատարվում են բազմաթիվ շարժումներ: Երբեմն պետք է երգել վազքից անմիջապես հետո, պատահում է նաեւ, որ հարկավոր է խաղընկերուհուդ կրել ձեռքերիդ վրա՝ միաժամանակ չխախտելով շնչառությունդ: Ես երկար տարիներ զբաղվել եմ թեքվանդոյով, այկիդոյով, ապա՝ բոդիբիլդինգով: Սպորտը միշտ եղել եւ մնում է իմ կյանքի մի մասը: Այժմ մեծ հաճույքով զբաղվում եմ բռնցքամարտով: Վոկալիստների համար գլխավորը որովայնի մկանները չափից ավելի չլարելն է: Իսկ սպորտը միշտ օգտակար է:
– Ձեր կամերային խաղացանկում կա՞ն հայկական երգեր:
– Երբ ապրում եւ սովորում էի Դոնի Ռոստովում, երգում էի Կոմիտասի ստեղծագործությունների փոքրիկ շարքեր: Շատ եմ սիրում նրա գործերը եւ փորձում եմ որոշ երգեր ներառել իմ մենահամերգներում:
– Հյուսիսային Օսեթիայում բազմաթիվ հայեր բնակվում են հնուց ի վեր: Ձեր ընտանիքը վաղո՞ւց է ապրում այնտեղ, եւ պահպանվո՞ւմ են հայկական ավանդույթներ:
– Պապս՝ նույնպես Խաչատուր Բադալյան, ծնունդով Գեմուր գյուղից էր՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ Շահբուզի շրջանից: Հայրենական մեծ պատերազմից հետո սովորել է Մոսկվայում՝ Ֆրունզեի անվան ակադեմիայում, հասել է գնդապետի կոչման: Հետագայում, Գերմանիայում ծառայությունից հետո ընտանիքով տեղափոխվել է Օրջոնիկիձե, որտեղ էլ ծանոթացել են ծնողներս: Մորս ընտանիքն այնտեղ ապրել է երկար տարիներ: Մինչ օրս այնտեղ շատ հարազատներ ունեմ: Հայկական ավանդույթներն, իհարկե, պահպանվում են: Ինձ մկրտել են Վլադիկավկազի հայ առաքելական եկեղեցում: Միշտ նշում ենք բոլոր հայկական տոները եւ հանդիսությունները:
– Զգո՞ւմ եք (կամ ուրիշները զգո՞ւմ են) հայկական խառնվածք ձեր երգեցողության մեջ:
– Իհա՛րկե: Իմ խառնվածքն օգնում է այնպիսի դերերգերում, ինչպիսիք են Խոսեն՝ «Կարմեն»-ում, Տուրիդդուն՝ «Գեղջկական ասպետություն»-ում եւ այլն: Սակայն պետք է նաեւ կարողանաս տիրապետել ինքդ քեզ, չափից ավելի չտարվես, պահպանես սառնասրտությունը եւ չվնասես ձայնդ:
– Եթե չեմ սխալվում, անցյալ տարի հանդես եկաք Երեւանում…
– Այո, երջանկություն ունեմ ամեն տարի ելույթ ունենալու Երեւանում: Ամեն ինչ սկսվեց հայ մեծ տենոր Գեղամ Գրիգորյանի հոբելյանից, որին ինձ հրավիրեցին երգելու: Այդ ժամանակից ի վեր Երեւանում բեմ եմ բարձրացել մի շարք օպերաներում՝ «Տրավիատա», «Կարմեն», «Տուրանդոտ»… Միշտ ուրախ եմ լինել պատմական հայրենիքում եւ հատկապես սիրում եմ արեւոտ Երեւանը: Եվ աշխարհի որ երկրում էլ հանդես եմ գալիս, միշտ հաճելի է, երբ դահլիճում ներկա հայերը ելույթից հետո մոտենում են ու երախտագիտությամբ շնորհավորում:
Վերջում կցանկանայի ավելացնել, որ երաժշտությունը լավագույն դիվանագետն է: Եվ, անկախ քաղաքական որեւէ տարաձայնությունից, երաժիշտները միշտ եղել են եւ կլինեն աշխարհի ժողովուրդներին միավորող օղակը: Ցավոք, վերջին տարիներին ռուս երգիչների համար (այդ թվում՝ հայկական արմատներ ունեցող) արտերկրում հանդես գալը բարդացել է պատժամիջոցների պատճառով: Հույս ունեմ, որ շուտով ամեն ինչ կբարելավվի:
– Շնորհակալություն պատասխանների համար, Խաչատո՛ւր, եւ հույս ունեմ կրկին տեսնել ձեզ երեւանյան բեմում:
ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ
* «Una furtiva lagrima!» (իտալերեն՝ թաքուն մի արցունք) – տենորի նշանավոր մեներգ Դոնիձետիի «Սիրո ըմպելիքը» օպերայից:
