Իմաստաբանական բառարան

Գիրության պերճանքը

Ժամանակին առողջ լինելու արտաքին ցուցիչը   գիրությունն էր, իսկ արագաշարժության ցուցանիշը՝  ճարպակալված լինելը: Հակառակ դեպքում, ի՞նչ գործ ուներ  «ճարպ» արմատը «ճարպիկ» բառի մեջ: Կամ՝  հայերեն ԺԻՐ (աշխույժ) եւ ռուսերեն  ՋՌՐ (ճարպ) բառերի միջեւ ի՞նչ կապ կարող էր գոյություն ունենալ:

Մի ժամանակ երեխան այն դեպքում  էր առողջ համարվում, երբ փորը կլորիկ էր ու թշերը կարմիր:  Եթե չեք հավատում,   դիմեք  այլ լեզուներին ու կտեսնեք,  օրինակ,  ռուսերեն ջՊՏՐՏՉօռ բառի   երկու տարբեր իմաստները՝   առողջ եւ կազմվածքով խոշոր, գեր:

Պարսկերենի ամենահեղինակավոր  բառարաններն էլ  chagh  բառը ներկայացնում են թե՛ որպես    «պարարտ»  ու «մսեղ»,  եւ թե՛   առողջ մարդ`  (farbeh  եւ  tan-dorost): Տես՝ Dehkhoda բառարանը:  Հենց դրա համար էլ իրանցիներն իրենց   ամենամոտ ու հարազատ ընկերոջ   որպիսությունը հարցնելիս, նախ տեղեկանում են նրա չաղության ու առողջության մասին՝   (chagh-salamati):

Ծիծաղի դրական հատկանիշների մասին մի թեւավոր  արտահայտություն է շրջում շատ լեզուներում,  համաձայն որի՝ «ծիծաղը  գիրացնում է մարդուն,  ինչպես հակաթույնը   բուժում մելամաղձությունը»: (Laugh and be fat., An antidote against melancholy):

Մի՞թե այստեղ էլ  գիրությունը  առողջության ցուցանիշ չի համարվում:

«Չաղ» իմաստով անգլերեն fat բառը ինչ-որ ժամանակ նաեւ արտահայտել  է  «բարեկեցիկ» իմաստը,  վկան՝ etymonline.com անգլերեն ստուգաբանական բառարանը:   Ստացվում է, որ բարեկեցիկ լինելու համար մարդու քաշը մեծ նշանակություն չի ունեցել:

Մեծանուն աշուղ   Սայաթ-Նովան բառախաղերի՝ թեջնիս կոչված  ոճական հնարքի միջոցով իր երգերից մեկում  երկու անգամ օգտագործել է  ՉԱՂ բառը, առաջինը՝ «կրակը թեժացնել» նշանակությամբ,  երկրորդը  «առույգ» եւ  «կայտառ» իմաստով.

Գընա՛, հիդըն խաղ մի՛ անի,

Ցարի սիրտըն դաղ մի՛ անի,

էտ կըրակըն ՉԱՂ մի՛ անի,

ՉԱՂ շուռ արի

Այո, չաղությունը  դատավճիռ չէ, ու կարելի է գիրության բեռը կրելով, լինել կայտառ, ժիր, ճարպիկ, առույգ, բարեկեցիկ, առողջ, ինչու չէ՝ նաեւ՝ գեղեցիկ: Վկան՝  մարդկային մարմին պատկերող ամենավաղ քանդակներում կնոջ մարմնի ընդգծված բարեմասնությունները:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ