Դուռը
Երբ Աստված մի դուռը փակում է, մեկ ուրիշն է բացում: Նշանակում է՝ մեկ ուրիշն է հայտնվում ու բացում այդ փակված դուռը:
Դուռը հնդեվրոպական նախալեզվի dhur ձեւից է առաջացել, որի ցեղակիցներն են ռուսերենի, անգլերենի, պարսկերենի եւ մյուս հնդեվրոպական լեզուների գրեթե նույնահնչյուն հոմանիշները:
Դուռը բնիկ հայկական է, այնքան հայկական ու այնքան բնիկ, որ մեր մտքի ամենանրբին ելեւէջները հայավարի արտահայտելու համար, հաճախ դիմում ենք հենց այդ բառին:
Օրինակ, երբ դաշնակցիդ օգնությանն ես ապավինում ու ոչինչ չես ստանում, կարող ես նաեւ ասել, որ բարեկամիս դուռը բախեցի, բայց չբացեց:
Կամ, երբ լավության կարգով հարեւանիդ լայն հնարավորություններ ես տալիս, ասում ես՝ հարեւանիս համար դռները լայն բացեցի:
Անցանակլի մարդու այլեւս չտեսնելու ակնկալիքով հեռացնելու (վռնդելու) պահին ասում ես՝ «դուռը դրսից փակիր»:
Բայց, ինչպես հնդեվրոպական շատ լեզուներում, հայերենում էլ ԴՈՒՌ բառն արտահայտում է ԴՈՒՐՍ իմաստը:
Խելագարված Կոմիտասը, նայելով իր շուրջը, հիմա էլ պիտի խելագարվեր ու նույն ողբանվագ երգը շշնջար՝
Մեր դռանը խնկի ծառ,
Նախշուն բլբուլ վրեն թառ…
ԴՈՒՌ բառից է կազմված նաեւ ԴՐԱՑԻ գոյական-ածականը, որից էլ ունենք ավելի բարդ կազմությամբ «բարիդրացիական» բառն ու «բարիդրացիական հարաբերություններ» կոչված բարդագույն բառակապակցությունը:
Դուռը միայն մարդկային ելումուտն ապահովելու համար չէ: Օրինակ, Համո Սահյանը ամեն տարի, ձմեռը դեռ ավարտին չհասած, հայցում էր՝
Դռները բացեք, գարուն է գալիս…
Բայց այս անգամ գարնան փոխարեն աշունը վրա հասավ ու մենք, միեւնույն է, լայն բացեցինք դռներն ու հետն էլ մեր սրտերը:
Չարենցն էլ գիտեր, որ դռները միայն մարդկանց անցուդարձի համար չեն, ու երբեմն թափառող քամին էլ է դուռդ թակում՝
Կես գիշերին ո՞վ կբանա իր դռները քամու դեմ.
Դու գրկաբաց ինձ կընդունես, դու կընդունես, ես գիտեմ…
Հովհաննես Շիրազի համար էլ «մայր» եւ «հույսի դուռ» բառերը հոմանիշներ էին.
Մեր հույսի դուռն է մայրս,
Մեր տան մատուռն է մայրս…
Բայց այս հոգեկան ծանր ապրումների մեջ եկեք միանանք Մետաքսեի խոսքերին ու կրկնենք՝
Թե աշխարհում փակ դռներ կան,
Թող որ բացվեն…
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
