Երդում ուտե՞լ, թե… խմել
Մի՞թե երդումն ուտելու բան է, որ նույնիսկ պատգամավորներն են ուտում, այն էլ խորհրդարանի բարձր ամբիոնից: Բայց որպեսզի այդ անհասկանալի «ուտելիքը» ազգընտիրների քիմքին մի քիչ ախորժելի թվա, դրան «պատառ» բառն էլ են ավելացնում ու, պատգամավորական խոստումն ու իրենց ասածի ճշմարտացիությունը հավաստելու համար, նաեւ «երդում-պատառ» են ուտում:
Հաճախ հեշտ չէ բացահայտել հեռավոր անցյալից մեզ ժառանգված արտահայտությունների ակունքները: «Ուխտել» իմաստով «ԵՐԴՈՒՄ ՈՒՏԵԼ» դարձվածքը հենց այդ արտահայտությունների շարքից է: Ճիշտ է նկատել անվանի լեզվաբան Լ. Հովհաննիսյանը՝ այն համարելով ժողովրդական մտածողության արգասիք, որը պատճենվել է նոր պարսկերեն «SOGAND XORDAN»` բառացի «երդում ուտել» բառակապակցությունից:
Բայց XORDAN բայը պարսկերենում միայն «ուտել» չի նշանակում: Այն «խմել» իմաստով էլ է օգտագործվում: Հենց դրա համար էլ պարսկերեն «SOGAND XORDAN» դարձվածքը թյուրքերենով պատճենվել է «AND(T) IիMEK», որը նշանակում է «երդում խմել»:
Իսկ ի՞նչ է նշանակում SOGAND: Այն ուտելի՞ք է, թե՞ խմելիք:
Ըստ իրանցի բառարանագետների, զրադաշտականների սուրբ գրքի լեզվով՝ ավեստերեն, SOGAND նշանակում է «ծծումբ», իսկ «ծծումբ խմել» նշանակում է «անմեղությունն ապացուցելու համար փորձության ենթարկվել»: Քանի որ զրադաշտականների դատական օրենսգրքի համաձայն՝ դատավորը մեղադրյալին ծծմբաջուր խմելու հրահանգ էր տալիս: Այսպիսով, այդ քիմիական տարրն օգտագործելուց հետո, եթե մեղադրյալը ողջ էր մնում, ապացուցվում էր նրա անմեղությունը:
Սասանյանների շրջանից մեզ ավանդված պահլավերեն «երդմնագիր» կոչվող գրքում նշված է. «Երդման մի քանի տեսակ գոյություն ունի: Մի դեպքում, երդմնավորը կրակի միջով էր անցնում, մեկ այլ դեպքում՝ լեզվին շիկացած երկաթ դնում»:
Թերեւս «երդում-կրակ ուտել» հայերեն արտահայտությունն էլ մեզանում նման ավանդույթների առկայության մասին է վկայում:
Իսկ «երդում խմելու» փոխարեն «երդում ուտել» ասելը, կարծում եմ, մեծ սխալ չէ, քանի որ մենք հայերենում «հալալ կաթնախում» արտահայտության փոխարեն առանց վարանելու օգտագործում ենք «հալալ կաթնակեր» դարձվածքը՝ հաստատ իմանալով, որ կաթը խմում են, այլ ոչ թե ուտում:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
