Իրանում թեժ քննարկումներ միջանցքի թեմայով
Այս օրերին Իրանում ամենաքննարկվող թեմաները Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջեւ հասունացող պատերազմական վտանգին ու «թուրանական միջանցքին» վերաբերող հարցերն են, որոնց հաճախակի անդրադառնում են թե՛ ԻԻՀ բարձր ղեկավարության ներկայացուցիչները, եւ թե՛ Իրանի վերլուծական հանրույթն ու ուղեղային կենտրոնները:
ԻԻՀ բարձր ղեկավարությունը Թուրքիայի ու Ադրբեջանի՝ ամենատարբեր մակարդակներով պաշտոնատար անձանց հետ հանդիպումների ժամանակ, խոսելով ԻԻՀ ազգային անվտանգության շահերի մասին, բազմիցս է հայտարարել, որ Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունն Իրանի կարմիր գիծն է:
Սակայն, պարբերաբար «կարմիր գծերի» թեման արծարծող Իրանի պաշտոնյաներն ու ուղեղային կենտրոնները մինչեւ վերջերս չէին խոսում այդ «գծերից» անցումն անհնարին դարձնելուն ուղղված իրանական կողմի հնարավոր քայլերի մասին:
Բայց վերջերս վերլուծական հանրույթը խախտել է այդ լռությունն ու իրանցի քաղաքական մեկնաբանները շռայլորեն սկսել են խոսել նաեւ այդ թեմայով ու երկրի ղեկավարությանը ցույց տալ հազարամյա վաղեմության Իրանի ու Հայաստանի սահմանն անձեռնմխելի դարձնելու հնարավոր ուղիները:
Քաղաքագիտության դոկտոր Ալի Մանսուրին «Iranian Diplomacy» կայքում հրապարակած «Սաուդյան Արաբիան ու Եգիպտոսը կարող են օրինակ ծառայել Իրանին ու Հայաստանին» հոդվածում, օրինակ, ներկայացնում է մի արտասովոր առաջարկություն՝ «Զանգեզուրի» միջանցքը թուրանական աշխարհին չզիջելու հեռանկարի հաշվառմամբ:
Նշենք, որ եգիպտական Սինաի նահանգի հարավային հատվածում Տիրան կոչվող 80 քառակուսի կիլոմետր տարածքով մի փոքրիկ կղզի կա, որը գրեթե անմարդաբնակ է եւ հարակից նույնանուն՝ Տիրան նեղուցին: Իսկ այդ նեղուցը Ասիական ու Աֆրիկյան մայրցամաքներն իրար կապող ռազմավարական նշանակության հանգույց է: Սաուդյան Արաբիան մշտապես հավակնություններ է ունեցել Տիրան եւ դրա մոտակայքում գտնվող Սանաֆիր կղզիների նկատմամբ: Սակայն, այդ տարածքային վեճը վերջնականապես հարթվել է 2017 թվականի հունիսի 24-ին, երբ Եգիպտոսն իր համաձայնությունը հայտնեց նշված երկու կղզիները պաշտոնապես Սաուդյան Արաբիայի մաս ճանաչելու վերաբերյալ:
Իսկ ի՞նչ է ակնարկում հոդվածագիրը: Ալի Մանսուրիի կարծիքով, քանի դեռ Բաքուն ռազմական ճանապարհով Հայաստանի տարածքում միջանցք չի բացել, Թեհրանն ու Երեւանը, հետեւելով Սաուդյան Արաբիայի ու Եգիպտոսի օրինակին, կարող են միմյանց հետ համաձայնության գալ: Ըստ հոդվածագրի, Թեհրանը պետք է պատմական որոշում կայացնի, ու Երեւանի հետ ավելի սերտ ռազմաքաղաքական հարաբերություններ հաստատելով՝ գործարք առաջարկի Հայաստանին: Հոդվածագրի պատկերացմամբ, հաշվի առնելով նշված հատվածի՝ Իրանի հետ պատմականորեն փախկապակցված լինելու հանգամանքը, ազգային շահերից ելնելով, կարելի է փոփոխության ենթարկել դրա պատկանելությունը: Հոդվածագիրը հիշեցնում է, որ Սաուդյան Արաբիան Տիրան եւ Սանաֆիր կղզիները Եգիպտոսից գնելով, կցել է իր տարածքին:
Հեղինակի կարծիքով, Ռուսաստանի եւ Իրանի կողմից լուրջ աջակցություն չստանալու պատճառով, Երեւանն ստիպված է ճարահատ քայլեր կատարել: Հոդվածի հեղինակը Հայաստանում ԱՄՆ-ի հետ ձեւական բնույթի զորավարժությունների անցկացումն այդ կարգի հուսահատ քայլերի շարքին է դասում:
Ալի Մանսուրին համոզված է, որ Երեւանին ռազմական օգնություն ցուցաբերելով ու Սիրիայի օրինակով Հայաստանի հարավում իրանցի զինվորական- խորհրդատուների մասնակցությամբ ռազմական հենակետ ստեղծելով, կարելի է հասնել ցանկալի արդյունքի: Իսկ դրա դիմաց, վերլուծաբանի համոզմամբ, ցամաքի մեջ պարփակված Հայաստանին կարելի է հասանելիություն ապահովել դեպի Պարսից ծոց:
Իրանական «Faraz» ինտերնետային պարբերականի՝ «Արցախի երրորդ պատերազմն ու Սյունիքում Իրանի խաղաղապահ ուժերի ներկայության անհրաժեշտությունը» խորագրով հոդվածում կա Իրանի իշխանություններին ուղղված զգուշացում, որ հայ-իրանական սահմանի վերացումը հավասար է Իրանին աշխարհաքաղաքական շրջափակումն ամբողջացնելուն: Հոդվածի հեղինակ Մազիար Խոսրավիի կարծիքով, պետք է Արաքս գետն անցնել ու ստանձնել Սյունիքի խաղաղության ապահովման պատասխանատվությունը, որից հրաժարվելը, Մազիար Խոսրավիի տեսակետով, աններելի է:
Իսկ «Զանգեզուրի» փոխարեն Իրանի տարածքով Ադրբեջանը Նախիջեւանին կապող միջանցքի մասին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի՝ օրերս Նախիջեւանում հնչեցրած մանիպուլյատիվ հայտարարությունը, որ «եթե Հայաստանը կանխի «Զանգեզուրի միջանցքի» բացումը, այն կարող է անցնել Իրանով», իրանցի որոշ վերլուծաբանների մոտ տարակուսանք է առաջացրել: ԻԻՀ քաղաքական փորձագետների մոտ ավելի մեծ անհանգստության պատճառ է դարձել «Anadolu» լրատվական գործակալության փոխանցած Թուրքիայի նախագահի խոսքերի այն հատվածը, թե «Իրանի տարածքով միջանցքի հարցում դրական ազդանշաններ կան Թեհրանից»:
«Shargh» լրատվական կայքին տված հարցազրույցի ժամանակ իրանցի վերլուծաբան Մահմուդ Ռահիմին թերահավատ մոտեցում ունի Էրդողանի ասածների նկատմամբ, համոզված լինելով, որ եթե «Զանգեզուրի» փոխարեն Թեհրանը համաձայնվի միջանցք տրամադրել թուրանական աշխարհին, իրադարձությունները կզարգանան ճիշտ այնպես, ինչպես ժամանակին տեղի է ունեցել Իրանի Սիստան-Բելուջիստան նահանգում Աֆղանստանի հետ կառուցված համատեղ անվտանգային պատի ետեւում մնացած եւ Իրանին պատկանող մի քանի հեկտար տարածքի հետ: Այդ դեպքում, հավելում է վերլուծաբանը, Իրանն ստիպված կլինի հօգուտ Ադրբեջանի հրաժարվել իր տարածքի որոշակի հատվածից:
«Թուրանական միջանցքն» Իրանի տարածքով անցկացնելու Էրդողանի գաղափարի մասին տրամաբանական եզրակացության է հանգել քաղաքագետ Գագիկ Համբարյանը, այն համարելով մանիպուլյատիվ հայտարարություն: Քանի որ, ինչպես քաղաքագետն է նշում, Իրանը թույլ չի տա առանց ստուգումների բեռներ անցկացնել ենթադրյալ միջանցքով, իսկ Իրանի դեմ պատերազմով միջանցք ստանալն ուղղակի անիրատեսական է:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Իրանագետ
