Պատմաբան Վահե Պողոսյանը ծնվել եւ մեծացել է Լոնդոնում: Մայրը սուդանահայ է: «Սուդան ալ կան, եղած են հայեր, հետեւաբար` հայ մշակույթ: Մեծ մասամբ ցեղասպանութենեն վերապրածներ են, որ ոչ միայն ապրած են, այլ կրցած են իրենց հայկական ինքնությունը պահել եւ նոր մշակույթ ստեղծել», ասում է Վահեն:
2023-ի ապրիլին Սուդանի պատերազմի սկսելեն ետք, Պողոսյանը որոշում մը կը կայացնե: Տեսնելով պատերազմի դառն հետեւանքները, հուսալքության ճանապարհը չընտրեր, այլ կսկսի մուլթիմեդիա առաջին արխիվը բանալ սուդանահայերու եւ նրանց պատմության մասին՝ պահպանելով, նաեւ փրկելով պատերազմի անդառնալի կորուստ մը դառնալե:
Վահեն արխիվի աշխատանքները սկսած է 2025 թվականի հունվարին՝ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնարկության հովանավորությամբ:
Պողոսյանը այժմ կը բնակի Հայաստան: Ուսուսումնասիրություններու ընթացքին կը գտնէ նաեւ ինքզինք՝ սփիւռքահայու կապը Հայաստանի հետ: Անոր ծրագիրին կարելի է հետեւիլ՝ այցելելով Instagram-ի @sudanahye էջը կամ www.sudanahye.com կայքի միջոցով:
Արխիվին աշխատանքները Վահեն նաեւ ցուցադրած է տարբեր քաղաքներու մեջ. օգոստոս 9- ին` Ամստերդամ եւ օգոստոս 16- ին՝ Լոնդոն, այդպիսով սուդանահայերու մշակույթը աշխարհի տարբեր երկիրներ հասցնելով:
Վահե Պողոսյանին հետ մեկ խոսակցությունն ալ բավական է հասկնալու, թե ի՛նչն է իսկապես ամենեն կարեւորը: Լքելով իր կորպորատիվ գործը եւ ամբողջովին նվիրվելով արխիվի ծրագիրին՝ ան վճռակամ է փրկելու հայոց պատմության մեկ առանձին հատվածը, որ ուրիշ պարագային պիտի կործանվեր տագնապալի օրերուն, ինչպես բազմաթիվ այլ արժեքներ:
Ճիշտ այս մտածելակերպն է դարերով առաջ մղած մեր ժողովուրդը՝ գնահատել եւ այդպիսով պահպանել մեր մշակութային ժառանգությունը՝ որպես գոյատեւման միջոց հազարավոր տարիներ հալածանքներու, պատերազմներու եւ ցեղասպանություններու ընթացքին:
Ո՞վ ենք մենք՝ առանց մեր պատմության, մեր մշակույթի եւ մեր լեզվի: Ի՞նչ կբնորշե ազգ մը, եթե ոչ` նման արժեքները: Օտարին առաջին հարցումը միշտ մեկն է. «Ո՞վ ես դուն: Ի՞նչ է անունդ: Ի՞նչ կրոնք ունիս»…
Պատմությունը պահպանելն ու հիշելն ամենեւին չի նշանակեր ապրիլ անցյալին մեջ կամ սառչիլ անոր մեջ: Ընդհակառակն՝ այդ է միակ ճամբան դեպի ուժեղ եւ ինքնահարգանք ունեցող ապագա:
Այս օրերուն, երբ մարդիկ կը փորձեն հարցականի տակ դնել մեր պատմությունը, կամ թույլ տալ, որ ան մոռացության մատնվի, ընթերցողը պէտք է սկսի խորհիլ ավելի լայն պատկերին մասին. ի՞նչ կընեմ հիմա, որպեսզի ապագա սերունդները կարենան ապրիլ եւ փոխանցել մեր հայկական ինքնությունը:
ՍԱԹԵՆԻԿ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ
Գերմանիա
