Թուրքիան Արաքսի վրա կառուցում է 14 ջրամբարտակ եւ հիդրոկայան
Թուրքիան, իր հարեւան երկրների հետ համատեղ գետերի հիդրոէներգետիկ ռեսուրսների անխնա օգտագործմամբ եւ ջրամբարտակների լայնածավալ շինարարությամբ, հարեւանների նկատմամբ խախտել ու խախտում է իր պարտավորությունները։
Նախկինում էլ Թուրքիան հիդրոէներգետիկ խոշորածավալ ծրագրեր է իրականացրել Իրաքի ու Սիրիայի հետ համատեղ ջրային ռեսուրսների միակողմանի օգտագործման միջոցով։ Իսկ այժմ Թուրքիայի թիրախում են հայտնվել նաեւ Իրանն ու Հայաստանը, ինչը կարող է տնտեսական, բնապահպանական եւ անվտանգային խնդիրների առաջ կանգնեցնել թիրախավորված երկրներին։
ԻԻՀ արտգործնախարար Ամիր-Աբդոլլահիանը մայիսի 10-ին Իրանի մեջլիսում ունեցած ելույթի ժամանակ, Թուրքիայի կողմից իրականացվող ամբարտակաշինության լայնածավալ ծրարգրերի իրականացումն անընդունելի է համարել՝ պատճառաբանելով, որ դրանք բացասաբար են անդրադառնում երկրի բնապահպանական իրավիճակի վրա։ Նա նշել է, որ Թեհրանն այդ խնդրին հետամուտ է լինելու երկխոսության եւ բանակցությունների միջոցով։ Նախարարը նաև հավելել է՝ «չպետք է Թուրքիայի նման երկրներին թույլատրել, օգտվելով այդ ոլորտին վերաբերող միջազգային գործիքակազմերի բացակայությունից, փոփոխության ենթարկել թե՛ Իրանի, եւ թե՛ Իրաքի կենսոլոտը»։
Իրանի արտաքին գործերի նախարարն իր ելույթում նաեւ նշել է, որ անցնող ամիսների ընթացքում առնվազն երեք անգամ իր թուրք պաշտոնակցի հետ խոսել է այդ խնդրի շուրջ եւ առաջարկել համատեղ հանձնաժողով ստեղծել։
ԻԻՀ ԱԳ նախարար Ամիր-Աբդուլլահիանի՝ Թուրքիային ուղղված քննադատական ելույթի հաջորդ օրը՝ մայիսի 11-ին, Իրանի էներգետիկայի նախարար, հայ-իրանական միջկառավարական հանձնաժողովի իրանական կողմի համանախագահ Ալի Աքբար Մեհրաբիանը, հայ-իրանական միջկառավարական հանձնաժողովի Երեւանում անցկացված 17-րդ համատեղ նիստի շրջանակներում մտքերի փոխանակման ժամանակ անընդունելի է որակել, առանց սահմանային գետի ավազանի երկրների հետ համաձայնեցնելու, Թուրքիայի կողմից Արաքս գետի վրա ամբարտակների կառուցումը։
Թուրքիային ուղղված նման մեղադրանքներ նախկինում էլ հնչել են Սիրիայի ու Իրաքի կողմից՝ կապված Եփրատի ու Տիգրիսի ջրային ռեսուրսների անխնա օգտագործման հետ, ինչի հետեւանքով օդում տարածվող ավազափոշիները լուրջ բնապահպանական խնդիրներ են առաջացնում նշված երկրների համար։ Անդրսահմանային գետերի վրա հիդրոկառույցների շինարարությամբ, Թուրքիան ձեռք է բերել լուրջ լծակներ իր հարեւան երկրների նկատմամբ, որի պատճառով էլ մեղադրվում է ջուրը հարեւանների հետ հարաբերություններում որպես գործոն օգտագործելու մեջ։
Ջրային ռեսուրսների մեծ դեֆիցիտ ունեցող Միջին Արեւելքի հարեւանությամբ գտնվող Թուրքիան, ջրի պաշարների առումով, թերեւս, լավագույն վիճակում է, սակայն այն ծառայեցնում է իբրեւ ճնշման լծակ ո՛չ միայն արտաքին, այլեւ ներքին քաղաքականության նպատակների՝ քրդաբնակ տարածքները էթնիկ զտման ենթարկելու համար։ Այդ նպատակով դեռեւս անցյալ դարի 90-ականներին Թուրքիան մշակել էր երկու խոշոր նախագիծ։ Առաջինը GAP անվանումն ստացած Անատոլիայի մեծ նախագիծն էր (Great Anatolian Project), որով նախատեսվում էր Եփրատ եւ Տիգրիս գետերի վրա քրդաբնակ 9 վիլայեթներում կառուցել 22 ջրամբարտակ եւ 19 ՀԷԿ:
Իրանի արտաքին գործերի եւ էներգետիկայի նախարարների արտահայտած մտահոգությունը ներկայումս առնչվում է մյուս գերծրագրի՝ DAP կոչվող Արեւելյան Անատոլիայի (Արեւմտյան Հայաստան) նախագծին, որով նախատեսվում է Արաքս գետի վրա կառուցել 14 ջրամբարտակ ու հիդրոկայան։
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Իրանագետ
