Իրանի Անվտանգության Գերագույն Խորհրդի քարտուղարի այցը Բաքու

«Իլհամ Ալիեւի հակաիրանական կեցվածքի մեջ առկա են նաեւ hակահայկական տարրեր»

Իրան-Ադրբեջան հարաբերությունների պերմանենտ ցնցումների հերթական փուլը հաղթահարելու համար այս անգամ Բաքու էր այցելել ԻԻՀ Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար Ահմադիանը:

Կասկածից վեր է, որ Ահմադիանն իր այցելության ընթացքում, Իրանից նեղսրտելու մասին Ալիեւի խոսքերին ականջալուր լինելուց բացի, հնարավորություն է ունեցել նաեւ ներկայացնելու «զանգեզուրյան» միջանցքի վերաբերյալ պաշտոնական Թեհրանի մոտեցումները:

Սակայն մինչ այդ, Ահմադիանը ուշադիր լսել է Ալիեւի գնահատանքի խոսքերը ՝ 44-օրյա պատերազմից հետո Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը «վերականգնվելու» առիթով Իրանի հնչեցրած շնորհավորանքի կապակցությամբ, ինչպես նաեւ ունկնդրել Արցախում հայերի կողմից «պատմական ու կրոնական հուշարձանների ոչնչացման» մասին Բաքվի բռնապետի բարբաջանքները:

Ալիեւը նաեւ ԻԻՀ անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարին պատմել է Հյուսիս-հարավ միջանցքի կարեւորության եւ Աղբանդի երթուղով Պարսից ծոցի հնարավորություններից օգտվելու առավելությունների մասին:  

Ինչ վերաբերում է երկկողմ հարաբերությունների լարվածության ներկա փուլում Թեհրանից դժգոհելու պատճառների հիմնավորմանը, ապա Բաքվի ներկայացրած փաստարկներն, իրենց պատկերացմամբ,  այս անգամ ավելի «լուրջ» էին թվում, քան նախորդ փուլերինը:

Բաքվի սրտնեղության առիթն այս անգամ Սեֆյան Պարսկաստանի ու Օսմանյան կայսրության միջեւ 1514 թվականին տեղի ունեցած Չալդրանի ճակատամարտի ժամանակ զոհվածների հիշատակին նվիրված՝ իրանական Արդեբիլ քաղաքում անցկացված  սգո արարողությունն էր: Իրանցիների հիշողությունը թարմացնող ճակատամարտի հետեւանքներին նվիրված այս սգո արարողության ժամանակ  մի իրանցի սգակիր հանդգնել էր Ալիեւին ու իր ավագ եղբորը «պիղծ ճանապարհով հաց ուտողներ» անվանել: Միաժամանակ նա  համոզմունք էր հայտնել, որ Շահ Իսմայիլի հետնորդներին ի վերջո կհաջողվի Բաքվում ու Նախիջեւանում իսլամի դրոշ բարձրացնել:

Սգո արարողությանը հանդես եկած Արդեբիլ նահանգի ուրբաթօրյա քարոզապետ Ամելին էլ քննադատել է Ռեզա Փեհլեվիին, որ հանուն Աթաթուրքի հետ բարեկամական կապերի, Իրանից տարածքներ է զիջել Թուրքիային:

Այս հայտարարություններին հետեւել էին Ադրբեջանի՝ դիվանագիտական խողովակներով բողոքի ակցիաներն ու Իլհամ Ալիեւի կոշտ ու դիվանագիտական էթիկային չհամապատասխանող արձագանքները:

Իրան-Ադրբեջան հեղհեղուկ հարաբերությունների ու նույն համատեքստում Բաքվի բռնապետի հակահայկական ու հակաիրանական տրամադրությունների մասին Iranian diplomacy կայքում իր տեսակետներն է արտացոլել իրանցի վերլուծաբան Էհսան Մովահեդիանը: Վերլուծաբանի կարծիքով, Ալիեւի հակաիրանական կեցվածքի մեջ առկա են նաեւ հակահայկական տարրեր: Այդ առիթով հրապարակած հոդվածում նա անդրադարձել է Իրանին ու Հայաստանին ուղղված Ալիեւի հոխորտանքներին ու նշել, որ Բաքվի տիրակալի հայտարարությունները նախեւառաջ հասցեագրված էին ՀՀ իշխանություններին, որոնք տոգորված էին ռազմական սպառնալիքով ու Հայաստանի անվտանգությանն ուղղված անսքող արտահայտություններով: Ըստ հոդվածագրի, Ալիեւն իր խոսքերով կարծես Հայաստանի ոչնչացման ծրագիրն էր ուրվագծում եւ արտահայտում «թուրանական միջանցքին» տիրանալու իր անհետաձգելի ձգտումը:

Հոդվածագրի համոզմամբ, խոսելով «զանգեզուրյան» միջանցքի մասին, Ալիեւն ապացուցում է, որ Իրանի տարածքով Ադրբեջանը Նախիջեւանին կապող ճանապարհն իրեն չի հետաքրքրում, եւ այդ ճանապարհի շուրջ նախկինում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների մասին իր հավաստիացումներն անլուրջ էին: 

Այնուհետեւ Մովահեդիանն անդրադառնում է «զանգեզուրյան» միջանցքի գործարկմանն ընդդիմանալու հարցում Իրանին հասցեագրված Ալիեւի զգուշացումներին:

Մովահեդիանն իր հրապարակած հոդվածում փորձում է բացահայտել Ալիեւի հանդգնության պատճառներն ու նշում, որ Ադրբեջանի նախագահի ինքնավստահությանը կարող էին նպաստել  Սիրիայում ծավալված դեպքերն ու ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում Թրամփի հաղթանակը: Ալիեւին թվում է, որ այս ժամանակահատվածը տարածաշրջանում իր հավակնոտ ու փառասիրական նկրտումները կյանքի կոչելու լավագույն շրջանն է: Ալիեւը թյուրիմացաբար կարծում է, որ քանի դեռ Սիրիայում «դիմադրության առանցքը» նախկինի պես կայուն չէ, նա կարող է «զանգեզուրյան» միջանցքի հարցում ճնշում գործադրել Իրանի վրա:

Մյուս կողմից, ըստ հոդվածագրի, հակաիրանական կեցվածք ընդունելով Ալիեւը ցանկանում է, որ Թրամփը գերագնահատի Ադրբեջանի դերն ու նշանակությունը, ցույց տալով, որ Բաքուն կարող է ապահովել էներգակիրների նկատմամբ Արեւմուտքի պահանջարկը:

Սակայն, հոդվածագիրը հիասթափեցնում է Ալիեւին ու նշում, որ վերջինիս հաշվարկները սխալ են, քանի որ Իրանի դիրքերը բնավ էլ թուլացած չեն, եւ Իրանը շարունակելու է նախկինի պես վճռականորեն պաշտպանել իր իրավունքներն ու շահերը: Մովահեդիանի համոզմամբ, Թրամփը շահագրգռված չէ, որ Ադրբեջանը էներգակիրներից մեծ շահույթ ստանա, ճիշտ այնպես, ինչպես չի ցանկանում, որ էներգակիրների եկամուտներից օգտվի Ռուսաստանը: Այլ կերպ ասած` Վաշինգտոնը դեմ կլինի, որ պատժամիջոցների ենթարկվող ռուսական գազը Ադրբեջանի միջոցով վաճառքի հանվի միջազգային շուկայում:

Իրանցի վերլուծաբանը նաեւ անհիմն է համարում Բաքվի այն սպասելիքները, որ կկարողանա իրանաբնակ ազերիների շրջանում ազգամիջյան բախումներ հրահրել ու դրանով շեղել Իրանի ուշադրությունը կովկասյան անցուդարձերից:

Կարծում ենք, Բաքու մեկնած ԻԻՀ Անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարը մինչեւ Երեւան ժամանելն ու բոլոր բնագավառներում, այդ թվում՝ պաշտպանական ոլորտում հայկական կողմին համագործակցության առաջարկ ներկայացնելը, Բաքվի սխալ հաշվարկների ու դրանց հետեւանքների մասին Իլհամ Ալիեւին զգուշացնելու առիթներ ունեցել է:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ