Իմաստաբանական բառարան

38

ՄՌՆԻՄ  ՔԸԶԻ

Ինչպես մեր օրհներգն է «բացահայտում»՝ «մարդ մի անգամ պիտ մեռնի», բայց մենք անընդհատ մեռնում ենք ու մեռնում: Անքան ենք մեռնելու մասին խոսում, որ արժեզրկում ենք մեր կյանքի կարեւորագույն դրվագներից մեկը (եւ լավ ենք անում, որ արժեզրկում ենք): Օրինակ, մեր նախանձախառն հրճվանքն արտահայտելիս, խոսքին հեգնական երանգ տալով, օգտագործում ենք «մեռած» փաղաքշական խոսքը: Մեր հոգնածության աստիճանը չափազանցված ներկայացնելու համար, տրտնջում ենք, ասելով՝ «մեռած եմ, թաղած չեմ»: Մեր ծով գիտելիքների պաշարը այլոց երեսին շպրտելու համար, օգտագործում ենք «Ես մենակ իմ մեռնելու օրը չգիտեմ» հավակնոտ արտահայտությունը:

Գեղեցկության չափանիշներին անգամ չհամապատասխանելու դեպքում, մեր վերաբերմունքը սիրած յարի բոյ ու բուսաթի նկատմամբ արտահայտելիս, ձայնակցում ենք հայտնի հայկական ժողովրդական երգի մեկնաբաններին, եւ շշնջում՝ «սարերի հովին մեռնեմ, իմ յարի բոյին մեռնեմ, եւ անգամ՝ յարին տեսնողի աչքին մեռնեմ»  լիրիկական խոսքերը:

Երբեմն էլ մեզ համար ոչ ցանկալի մարդկանց հետ պատահած անհարմարությունների պատճառով մեր ծիծաղը կանխելու համար, արտասանում ենք «վախ մամա ջան, ես կմեռնեմ» բազմիմաստ արտահայտությունը:

Հայերը նաեւ մեռնելով են իրենց կարոտն արտահայտում: Հովհաննես Շիրազը սրտի խորքում անհագ կարոտ ուներ՝ «տեսնել Անին ու նոր մեռնել»: Թե ովքեր են մեր կորուսյալ հայրենիքի   մյուս հատվածների կարոտից բորբոքված նոր երգեր հորինելու, չգիտեմ: 

Վահան Տերյանի համար  էլ  մեռնելն ավելի քաղցր էր թվում, քան առանց սիրեցյալի ապրելը:  Դրա համար էլ  բանաստեղծը   խոստովանել է՝    «Ապրելուց  քաղցր է մեռնել  քեզ համար»…

Հայերը նույնիսկ հունարենից  փոխառված «Մյուռոն»ը, որ իբրեւ անուշահոտ յուղ   մկրտությունների ու օծումների ժամանակ  է եկեղեցիներում օգտագործվում,  խեղաթյուրաբար  կապակցել են «մեռնել»  բայի հետ  ու դարձրել    «մեռոն»,  եւ մահը պատկերացրել մեռնողի  երեսի մեռոնը մաքրվելու, կամ ինչպես թուրքախոս հայերն են ասում՝ «մեռոնսըզ» դառնալու մեջ:

Եվ վերջապես, վերը շարադրված խոսքերիս  հավաստիությունը փաստելու համար, ուզում եմ երդվել՝ «մեռնեմ, թե սուտ եմ ասում»:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

10.06.2022