Երկչոտ… միլիոնատերեր

Հայաստանի հանրապետության իշխանությունները, հանձին բարձրագույն մարմնի, որն է երկրի կառավարությունը, ամենատարբեր առիթներով ու միջոցներով են հայտարարում իրենց գերագույն ձեռքբերումների մասին: Տպավորություն է ստեղծվում, որ այդ ամենի նպատակը շարքային քաղաքացիների կյանքի ու առօրյայի բարեփոխումն է, մեր մարդկանց հոգսերի նվազեցումն ու թերեւս վերացումը, խնդիրները սովորական հարցերի պես լուծելը, նաեւ` դրանք նախականխելն ու բացառելը: Երբեմն թե դեպքից դեպք փորձ է արվում ընդգծել, որ իշխանությունն այնքան արդյունավետ է գործում, որ նպատակների իրականացման հարցում անգամ ամենազոր ֆինանսական միջոցների խնդիր էլ չունեն, հարկերն ու տուրքերը հավաքագրվում են գերակատարումով, նույնիսկ գործարար միջավայրն է այն պատրաստակամությամբ ու սիրով տրամադրում:

Ավաղ, այսօրինակ փորձերը հայաստանյան առօրյայի հիմնական հատվածի ու դրա մասնակիցների հետ նվազագույն առնչություն ունեն, լավատեսությունն ու իրատեսությունը միմյանց հետ չեն առնչվում, դարձել են հանրահայտ սեւի ու սպիտակի պես մի բան: Ասենք, ինչի է նման, երբ պետական միջին օղակի պաշտոնյաներից մինչեւ նախարարներ ու փոխվարչապետեր ու անդին նշում են երկրում՝ այլոց համեմատ ցածր գնաճի մասին, իսկ հարյուր հազարավոր կենսաթոշակառուները պարտադրված են իրենց կենսական անհրաժեշտ դեղերի համար լրացուցիչ գումարներ վճարել: Այն հավաստիացումը, թե կենսաթոշակները սեպտեմբերից միջինը ութ հազար դրամով բարձրացել են, որից 3000 դրամն ուղղակի եւ 5000 դրամն անկանխիկ առեւտրից հետվճարի տեսքով, ընդամենը լավագույն ցանկությունների ոլորտից են, քանզի կենսաթոշակառուների բացարձակ մեծամասնությունը կվկայի, որ իրենց շրջապատում չգիտեն անգամ մեկին, ով օգտվել է այդ գործընթացից: Մեր մարդիկ սա հարց ու խնդիր չեն էլ դիտարկում, այլ ընդամենը` իրենց սիրաշահելու թե յուրօրինակ մոլորեցնելու փորձ, քանզի գործընթացում ընդգրկված 18 բանկերից ընդամենը 4-ում հայտնվելու համար հարկավոր է սոցծառայության տարածքային մարմին այցելել, որոշակի գրագրության եւ աշխատակիցների հետ առնչվել ու նման վիճակներում հայտնվել: Անշուշտ հետեւողներ էլ կան, ինչ-որ թվերի աճ կա, միայն պարզ չէ, թե երբ հետվճար ստացողների քանակը կկազմի, ասենք, կենսաթոշակառուների 20 տոկոսը, մի 100 հազար մարդ: Թե ուր կհասնեն այդ ընթացքում մեզանում գները, պարզ  չէ ոչ մեկին, ոչ ՀՀ ԿԲ-ին, ոչ էկոնոմիկայի ու սոցիալական ոլորտների նախարարներին: Իսկ որ դրանք կաճեն, անգամ աննախադեպ, երկմտելու հարկ չկա:

Մարդիկ իրոք աննախադեպ քայլերի են դիմում, ասենք` քանդում-ավերում են տասնամյակներով իրենց փայփայած… խաղողի այգիները: Եթե ինչ-որ մեկն այն բանավոր խոսքի տեսքով ասեր, թերեւս չհավատայինք, քանզի գործընթացը, ամենայն դաժանությամբ, պատկերվում է հեռուստաէկրանին: Արմավիրցի մարզային պաշտոնյան էլ գլխահակ նշում է, որ այգին անհատի սեփականությունն է, որեւէ մեկի միջամտություն հնարավոր չէ ակնկալել: Կարծես արդեն մոռացել են, որ տարիներ առաջ խաղողագործությունից հրաժարվել էին ոսկեվազցիները, գրեթե վերացրել այս պտղի մշակումը, այն փոխարինել էին  ելակով, բավարարելու արաբ շեյխերի պահանջը: Տարօրինակն այստեղ հատկապես այն է, որ չնկատելու տալով մի ամբողջ ոլորտում տիրող այսօրինակ գործընթացները, ՀՀ կառավարությունը շարունակում էր խաղողագործության անվարան աջակցությունը, ոչ հարուստ բյուջետային միջոցներից ոլորտի համաֆինանսավորումը: Նկատենք նաեւ , որ Ղրիմի տարածքը Ռուսաստանի դաշնությանը միավորելուց հետո, ուր խաղողի զգալի այգիներ ու բերք կա, մասամբ նվազեց երկիր գինու ներմուծման խնդիրը: Եվ հարցը` ինչո՞ւ համանման գործընթացները լրջագույնս չեն քննարկվում, հնչում է ինքնաբերաբար:

Պատճառը թերեւս պարզ է. ՀՀ առաջնահերթությունները ստորադասվում են բիզնեսի շահերին: Այն ամենը, ինչ կարելի է մշակել-արտադրել հայոց հողերում, բերվում է դրսից, պաշտոնյա պատասխանատուների այն արդարացումներով, թե այլոց մոտ ամեն ինչ առավել մատչելի է, չխոսելով դրանց որակի խնդրից: Հիմա նաեւ ակտիվ քննարկման նյութ է դարձել հողերի շուրջ 50 տոկոսի չմշակումը: Նշենք, որ 1 բնակչի հաշվով ՀՀ-ում վարելահողը 1400 քառակուսի մետր է, կայացած գյուղոլորտ ունեցող երկրներից շատերում 600-700 քմ, եվրոպական որոշ երկրներում` վերջինիս անգամ կեսը: Դրանցում պարզապես զանազանում են իրենց բնակչության առաջնահեթությունները, հետո միայն մտածում այլոց հաճույքները բավարարելու մասին: Մեծ թե փոքր բոլոր պետություններում նախապատվությունը տալիս են հացազգիներին, դրանց զգալիից էական ծավալներն օգտագործվում են անասնակերի նպատակով: Արդյունքում` կովերը առավելագույն կաթնատվություն են ապահովում, խոզերը` մսատվություն: Տեսեք ինչ գին են միսն ու կաթը Ավստրիայում, որը վերցրել ենք երկրի սուպերմակետների գովազդային թերթիկներից:

Այցելեցի բնակությանս մոտակա սուպերմակետներից մեկը, ծանոթացա գներին. կաթի լիտրի գինը սկսվում է 480 դրամից, որը 1.2 եվրոյին է համարժեք, այն հասնում է մինչեւ 1000 դրամի, 2.5 եվրոյի: Խոզի մսի գինը էապես բարձր է նկարում պատկերվածից, այն մեծանում է պարբերաբար, քանզի վիճակագիրները նշում են երկրում մսի արտադրության նվազման մասին: Բնական է, այս պայմաններում չի հիշվում ու խոսվում խելացի անասնագոմերից ու սպանդանոցային մորթից, աճող գների վրա ինչ-որ ձեւով թե միջոցներով ազդելու քայլերից ու հնարավորություններից. շուկայական հարաբերություններն անձեռնմխելի են, դրանց կողքով անգամ անցնել չի կարելի, հայաստանցիները դա պարտավոր են հասկանալ ու լռելյայն համակերպվել, այլապես այլք մեզ չեն ների:

Ի՞նչ հետեւություն անել այսօրինակ գործընթացներից: ՀՀ տնտեսության կայացմամբ մտահոգ որոշ այրեր պահանջում են վերականգնել գյուղատնտեսության նախարարությունը, կան ՀՀ առաջնահերթությունները հիմնավորելու ջատագովներ, երրորդները բարձրացնում են ոլորտային պաշտոնյաների պատասխանատվության հարցը, կան նաեւ այլ առաջարկներ: Տարօրինակորեն թե ցավալիորեն չկա դրանք գոնե քննարկման ենթարկելու ցանկություն, որը խնդիրներից խուսափելու արտահայտություն է, գլխացավանք չստեղծելու միջոց: Մինչեւ ե՞րբ, պարոնայք միլիոնատերեր՝ աշխատավարձերի առումով:

Հույսի տրվենք: 

ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ