Արցախը հայաթափելուց, կապիտուլացնելուց առաջ Ադրբեջանը նախ սանրել էր հայկական երկրորդ պետության զինանոցը: «Ադրբեջանի տարածքում գտնվող ահաբեկչական խմբավորումները վերացնելու եւ երկրի անվտանգությանը սպառնացող անջատողականների զինյալներին զինաթափելու» պատրվակով Արցախում երկօրյա պատերազմ սկսած Բաքվին հաջողվեց ոչ միայն կազմաքանդել պաշտպանական բանակը, այլեւ մինչեւ վերջին փամփուշտը զինաթափել այն:
1992-ին Շուշի մտած հայկական առաջին տանկի կմախքն օրեր շարունակ չէր իջնում ադրբեջանական հեռուստաընկերությունների էկրաներից, տպագիր կամ էլեկտրոնային թերթերի էջերից: Ալիեւի վարչակազմը սպասարկող լրագրողները հայերից իրենց անցած եւ, այսպես ասած, «ռազմավարի պուրակում» տեղ գտած տանկի մասին ռեպորտաժներ, ֆիլմեր ու լեգենդներ պատմեցին եւ հրամցրին:
Ռազմագիտության կանոններով՝ հակառակորդից անցած ռազմավարի մի մասի հետ հենց այդպես էլ անում է թշնամական երկիրը: «Հակառակորդ երկրից իրենց անցած վնասված, շարքից դուրս եկած կամ արդեն արդիականությունը կորցրած զենք-զինամթերքը հաղթած երկիրը ցուցադրում է ինչ-որ պուրակում, բնակավայրի սկզբնամասում կամ հենց ներսում եւ այլն: Սա միայն Ադրբեջանին չէ բնորոշ, բոլոր տեսակի հակամարտություններից հետո էլ կողմերը ցանկանում են ընդգծել իրենց առավելությունն ու դա ոչ միայն սեփական հասարակությանը, այլեւ աշխարհին ցույց տալու համար տարբեր մեթոդներ են ընտրում»,- «Ազգ»-ի հետ զրույցում ասում է ռազմական փորձագետ Հրաչյա Պետրոսյանցը:
Ռազմավարի մի մասն էլ, մեր զրուցակցի համոզմամբ, Ադրբեջանը զենք-զինամթերքի շուկայում կիրացնի: Բացատրում է՝ հակամարտություններից հետո ընդունված պրակտիկայի համաձայն՝ հակառակորդի՝ իրենց համար ոչ պետքական զենքերը բեռ չեն դարձնում: «Դրա վաճառքով զբաղվող տարբեր մարդիկ, շուկաներ կան…Կարճ ասած՝ զենքի պահանջարկ միշտ կա, եւ այն կվաճառվի,- ներկայացնում է ոլորտի մասնագետն ու ընդգծում,- դրա մի մասն էլ կարող է մեր իսկ դեմ օգտագործվել: Այո, Արցախի բանակի՝ այժմ Ադրբեջանին անցած զենքը ռազմական ագրեսիայի դեպքում կարող է հենց մեզ վրա կրակել: Դա եւս ռազմի դաշտի՝ գուցե չգրված օրենք է»:
Թեեւ ինֆորմացիան ամբողջական չէ ու դժվար է ընդհանուր գնահատական տալ, թե թշնամուն ինչ քանակի ու տեսակի զենքեր են անցել, բայց տարածվող տեսանյութերից կարելի է ենթադրել՝ Ադրբեջանի զինանոցները հարստացել են մոտորահրաձգային զենքերով ու ոչ մեծ քանակի զրահատեխնիկայով. «Հիմնականում ավելի շատ հրաձգային զենքեր են՝ տարբեր տեսակի ավտոմատներ, գնդացիրներ եւ այլն: Զինամթերքի բավական մեծ պաշարներ են ցուցադրում: Չնայած՝ դժվար է ասել, թե այդ զինամթերքի պաշարներն արդյո՞ք պաշտպանության բանակինն են եղել, թե՞ ադրբեջանցիները բերել, ինչ-որ արկղեր են դրել, հայատառ նշումներ արել վրան ու դա որպես ՊԲ-ապատկան ներկայացրել»:
«Ազգ»-ի հետ զրույցում ռազմական փորձագետը տեսակետ հայտնեց, որ սեպտեմբերի 19-ի երկօրյա պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանն առաջնորդվել է 44-օրյա պատերազմի մարտավարությամբ՝ առաջնահերթ կիրառելով, ըստ երեւույթին, իսրայելական ու թուրքական ԱՍԹ-ներ: «Երկու օրվա ընթացքում նրանք միանգամից հաջողության չեն հասել: Նախեւառաջ հարվածներով փորձել են ճնշել մեր հակաօդային պաշտպանության եւ հրետանային համակարգերն ու այնուհետեւ հատուկ նշանակության ստորաբաժանումներով առաջանալ դեպի մարտական դիրքերն ու գրավել: Բայց չկարողանալով լուծել իրենց առջեւ դրված մարտավարական խնդիրը, այն է՝ ցամաքային գրոհով առաջանալ, հետ են քաշվել, ինչից հետո թշնամու բանակը գործի է դրել հեռահար հրետանին ու ավիացիան: Այդ կերպ են միայն կարողացել հողին հավասարեցնել մարտական դիրքերն ու գրավել դրանք»,- ներկայացնում է Պետրոսյանցը:
ՍԵՎԱԿ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ
