Արշակ Սարգսյանի հրեշտակներն ու դեւերը

126

Հուլիսի 29-ից նոյեմբերի 6-ը Աոստայի (Իտալիա) «Սեն-Բենին» կենտրոնում ընթանում է հայ երիտասարդ արվեստագետ Արշակ Սարգսյանի «Հրեշտակներ եւ դեւեր» խորագրով ցուցահանդեսը: Այն արժանացել է իտալական լրատվամիջոցների ուշադրությանը: Ներկայացնում ենք Իտալիայի կենտրոնական պարբերականներից մեկի՝ «Ռեպուբլիկայի» օգոստոսի 1-ի համարում լույս տեսած հոդվածն այդ ցուցահանդեսի մասին:

«Հրեշտակներ եւ դեւեր». Աոստայի Սեն-Բենին կենտրոնում հայ Արշակ Սարգսյանի ցուցահանդեսը. Նկարիչը համատեղում է դասական աշխարհի ոգին ժամանակակից տարրերին՝ ստեղծելով սյուրռեալիստական կերպարներ:

Արշակ Սարգսյանը, ծնված 1981 թվականին, հայ նկարիչ, ժամանակակից արվեստի նորաստեղծ գործիչ է: Ապրում եւ աշխատում է Երեւանում եւ Լոնդոնում: Իր գեղարվեստական գործունեությունը սկսել է շատ երիտասարդ տարիքում՝ դասական աշխարհի ոգին համադրելով արդի տարրերին եւ կերտելով սյուրռեալիստական կերպարներ՝ իրականության եւ երեւակայության միջեւ՝ արվեստի պատմության եւ հայ ժողովրդական ավանդույթի վարպետներից կրած ոգեշնչումներով:

Այս շաբաթվանից Իտալիայում Սարգսյանը կլինի գլխավոր հերոսը մի ցուցահանդեսի, որը ներկայացնում է նկարների, գծանկարների, փորագրանկարների եւ ինստալացիաների հարուստ ընտրանի: Ցուցահանդեսը, որը վարում է Դոմինիկ Լորան, հյուրընկալվում է Աոստայի Սեն-Բենին կենտրոնում: Վերնագիրն է՝ «Արշակ Սարգսյան. հրեշտակներ եւ դեւեր»:

«Նկարիչն իր ժամանակի խորհրդանշական զավակն է, քանի որ նա զգացել է խորհրդային կայսրության ավարտը եւ դրա հետեւանքը հանդիսացող բարդ անցումային շրջանը,- ասում է համադրող Դոմինիկ Լորան:- Որպես պոլիֆոնիկ հետազոտող, որը դուրս է գալիս իր ստեղծագործության սահմաններից, նա փորձեր է կատարում եւ հերթագայում է արտահայտչամիջոցները, ինչպիսիք են գեղանկարչությունը, գծանկարը, քանդակը եւ ինստալացիան, խաղալով նշանների, խորհրդանիշների եւ նյութերի հետ, որոնք, ինչպես բաբելոնյան արտահայտությունները, միաձուլվում են, համընկնում եւ վերակազմակերպվում: Աշխարհի նրա տեսլականը սկսվում եւ մարմնավորվում է հիշողությամբ, գույներով, հնագույն եւ ժամանակակից ստեղծագործությունների ձեւերով՝ ներծծված հումորով եւ լի հավաքական դրամատուրգիայով»:

Սարգսյանի ստեղծագործությունները կենդանացնում են տարօրինակ կերպարներ, ակրոբատներ, հասարակ մարդիկ, հեքիաթասացներ, խելագարներ, ձկնորսներ, կապիկներ, տարօրինակ մարդակերպ կենդանիներ կամ նույնիսկ արտառոց արարածներ ու զարհուրելի երեւույթներ, որոնց շոյում է կենտրոնացված եւ ներթափանցված լույսը: Նկարիչը պատկերում է արտասովոր առարկաներ, որոնք հաճախ դառնում են խորհրդանիշ, կարեւոր արտահայտչամիջոց՝ տալով դրանց օտարոտի գեղեցկություն: Դասական դիրքերում արտահայտիչ դեմքերով գրոտեսկային կերպարները բացահայտում են մարդկության դրաման, որը դյութում է: Նրա պատկերագրությունը ոգեշնչված է առօրյա կյանքով եւ ծանոթ աշխարհով, օժտված է մելամաղձոտ խորթացմամբ, որն իր հպատակներին տալիս է կախարդական, խուսափողական, անիրական աուրա:

«Արշակի նկարչությունը,- կատալոգում գրում է Դարիա Յորիոզը,- սնվել է այնպիսի անհանգիստ վարպետների դասերով, ինչպիսիք են Հիերոնիմուս Բոսխը, Ֆրանսիսկո դե Գոյան եւ Էռնստ Լյուդվիգ Քիրխները, այն նայում է սյուրռեալիզմի երազային հարթությանը եւ մասնավորապես Մաքս Էռնստին: Այն ոգեշնչվել է արվեստի ողջ պատմությունից, հավանաբար նաեւ Դայան Արբուսի սադրիչ լուսանկարներից եւ Մեթյու Բարնիի տարօրինակ տեսիլքներից՝ հասնելու մի անհատական եւ շատ արդյունավետ ձուլման, որը մեզ տրամադրում է մի համալիր տեսլական, բայց որը նաեւ ամուր արմատավորված է անցյալում, որտեղից քաղվում եւ վերամշակվում են շատ տարբեր գեղարվեստական տեսակետներ՝ առանց որեւէ կանխարգելման»:

Աոստայի Սեն-Բենին կենտրոնում ցուցադրված գծանկարները եւ փորագրությունները ոգեշնչված են «ճիվաղների շոուի» թեմայից եւ Ֆրանսիսկո դե Գոյայի «Կապրիչոս» օֆորտների շարքից: Աշխատանքների այս շարքում Սարգսյանը հեռանում է իրեն բնորոշ ուրախ հորինվածքներից՝ փորձարկելով մի նոր կառուցվածքային որակ: Ստեղծագործության մտավոր տարածությունը դառնում է երեւակայական քարտեզ, որտեղ նկարիչը վերակազմավորում եւ գծում է իր երազանքները, իր աշխարհագրությունները, իր ճարտարապետությունները: Նրա աշխատանքի հիմքում ընկած են կատարող արտիստների արխիվային լուսանկարները՝ այսպես կոչված ճիվաղները, որոնք լայն հանրությանը հայտնի դարձան Թոդ Բրաունինգի՝ 1932 թվականի համանուն ֆիլմից: Ոգեշնչված 19-րդ դարի սեւ-սպիտակ լուսանկարներից՝ Արշակն ուսումնասիրում է ժամանակակից մարմնի կերպարի ծագումը՝ վկայակոչելով մարդու կազմախոսական մարմնի պատկերները եւ ձեւերը:

Վերջապես, ցուցահանդեսը հարստացնում է «Երեւակայական հոգիներ» ինստալացիան, թատերական մի բեմագրություն՝ կազմված առեղծվածային, անհանգստացնող, բայց նաեւ կախարդական եւ ազատագրող դիմակներից ու զգեստներից, որոնք «բեմադրում են» հանդիպումներ մարդկության եւ բնության, գեղեցկության եւ տգեղության հետ: Ինստալացիան ծնում է ստեղծագործական երեւակայություն, շատ նման է անցյալի այնպիսի վարպետների գործերին, ինչպիսիք են Արչիմբոլդոն, Գուստավ Մորոն եւ ավելի նոր՝ կինեմատոգրաֆիկ ստեղծագործություններ, ինչպիսին է Սթենլի Կուբրիկի «Լայն փակված աչքերը»: Յուրաքանչյուր կերպար արտահայտում է երկիմաստության վիճակ գեղարվեստականության եւ իրականության, սիրո եւ մահվան միջեւ՝ նրբագեղությամբ շարժվելով տարածության մեջ, ներդաշնակ երկխոսության մեջ մտնելով Աոստայի Սեն-Բենին կենտրոնի ճարտարապետության հետ:

Ցուցահանդեսն ուղեկցվում է «Սաջեպ» հրատարակչության տպագրած երկլեզու (իտալերեն-ֆրանսերեն) կատալոգով ՝ Դոմինիկ Լորայի եւ Դարիա Յորիոզի տեքստերով: Հռոմի «Glocal Project Consulting» մշակութային միության կազմակերպած ցուցահանդեսը հովանավորել է Իտալիայում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունը:

Իտալերենից թարգմանեց ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆԸ