Արաբական երկրների ամոթը՝ հոշոտվող Լիբանան

Փոքր եւ անպաշտպան երկրների ցուցակի էտալոնը աշխարհում՝ Լիբանանն է անկասկած. հազիվ 10,500 քկ տարածությամբ, 3,5 միլիոն բնակչությամբ, միջերկրածովյան երկար ցամաքաշերտով, որից անմիջապես վեր են խոյանում անտառապատ սարերը՝ ձեւավորելու համար երկրագնդի ամենահմայիչ մայրիների պուրակը, եւ մի ազգաբնակչությամբ, որը մանրակերտ խճանկարն է ծագումով տարբեր ազգությունների, կրոնների եւ ավանդությունների, որոնք միանում են իրար նավահանգստային մայրաքաղաք Բեյրութում, որը արաբական աշխարհում ծանոթ է Արուս ալ-բահր (ծովահարս) անունով: Բոլոր կայսրությունների,- հռոմեական, արաբական, օսմանյան, նույնիսկ ֆրանսիական,- «գայթակղության քարը» հանդիսացած այս երկիրը, որը Հին աշխարհում կոչվել է Փյունիկե, միշտ հպարտ է եղել հին քաղաքակրթությունների օրրան, աշխարհում առաջին այբուբենը հնարողը, նաեւ ծովագնացության ու վաճառաշահության կենտրոն լինելու իր առավելությամբ:

Այդ գայթակղությանը չի դիմացել նաեւ մեր Տիգրան Մեծը, որը կարճ ժամանակով նվաճել է բանանի ու նարնջաստանների այդ երկիրը, մինչեւ Հռոմի բանակներից պարտվելը:

Հպարտ ու դժբախտ երկիր, որի նոր դժբախտությունների պատճառն ու հրահրիչը դարձավ 1948-ին պետություն դարձած Իսրայելը, որի դրոշի վրա, Դավթի աստղանիշի երկու կողմերում, ջրային կապույտ գծեր կան՝ Նեղոսն ու Եփրատը: (Չեմ լսել բնավ, որ Եգիպտոսն ու Սիրիան երբեւիցե Իսրայելից պահանջած լինեն իր դրոշից հեռացնել այդ զույգ գծերը, որոնք խորհրդանշում են իրենց երկրները, ինչպես Ադրբեջանն է պահանջում փոխել մեր Սահմանադրությունն ու Հռչակագիրը…): Այդ թվականից սկսվեց իր տարածքը մեծացնելու, տեղաբնակ ժողովուրդներին, այդ թվում նաեւ Ցեղասպանությունից մազապուրծ՝ Պաղեստին հասած հայությանը, քոչեցնելու եբրայական պետության նվաճողական քաղաքականությունը, ինչպես Թուրքիան՝ 1974-ից Կիպրոսի ու 2011 թ.ից՝ Սիրիայի նկատմամբ:

Կար ժամանակ, երբ Լիբանանի պետական ղեկավարներից ոմանք հայտարարում էին, որ իրենց երկրի ուժը իր… անուժ լինելու մեջ է: (Նկատեցի՞ք առնմանությունը այդ խոսքի եւ մեր երկրում հնչած ու հնչող «Մեր ուժը մեր բառադիության մեջ է» եւ/կամ «Մեր պաշտպանությունը անպաշտպանության մեջ է» խոսքերին): Այդպես են երկրները կորցնում իրենց անկախությունը:

Եվ այդ անուժ ու անպաշտպան երկիրը՝ Լիբանանը, դիմանալով հանդերձ արաբ-իսրայելյան երկու մեծ՝ 1967-ի եւ 1973-ի պատերազմների ցնցումներին, համա-արաբականության՝ իրականության մեջ գոյություն չունեցող կարգախոսի տակ թույլ տվեց նախ պաղեստինյան գաղթական հոծ բազմության տեղավորումը երկրում, ապա թույլատրեց նրանց զինյալ խմբավորումների ներգրավումը հակաիսրայելական պայքարում, որը ի վերջո հանգեցրեց ներլիբանանյան՝ այսպես կոչված 15 տարվա պատերազմին, որը իրականում ոչ թե քաղաքացիական, այլ՝ արաբական որոշ երկրների կռիվն էր Իսրայելի դեմ՝ Արաբական լիգայի հիմնադիր անդամ այդ փոքրիկ պետության հողի վրա: Ո՛չ արաբական խոշորագույն երկիր Եգիպտոսը, ո՛չ Հորդանանը, եւ ոչ անգամ Սիրիան իրենց հողատարածքից չեն կռվում Իսրայելի դեմ: Մանավանդ Սիրիան, որը, իսկապես ծանր ժամանակներ է ապրում տարածաշրջանի մյուս գիշատչի՝ Թուրքիայի պատճառով, 1967-ի պատերազմին կորցրած իր Գոլանի բարձունքների վրա տեղավորված Ցահալի դիրքերը հրթիռակոծել է տալիս Լիբանանի՛ց, «Հըզբոլլահի» հրանոթներից:

Վերջին շրջանում լիբանանյան հողն ու դիրքերը օգտագործողների վրա ավելացել է մեր հարեւան ու բարեկամ Իրանը նաեւ, որի կրկնակ (proxy) ուժը հանդիսացող «Հըզբոլլահը», ճիշտ է, Լիբանանի ամենախոշոր՝ շիա համայնքի զինյալներից է բաղկացած, սակայն նրան ուղղորդողն ու զինողը ո՛չ թե այդ երկրի կառավարությունն է, այլ՝ Թեհրանը, այն էլ մի պատերազմում, որը Լիբանանինը չէ: Լիբանանցի ժողովրդի մեծամասնությունը, գրեթե բոլո համայնքները իրականում դեմ են իսրայելական գերարդիական բանակի դեմ միայնակ կռվելուն, ներառյալ հայկական համայնքը, որը 1975-1990 թթ. ներքին պատերազմին իր թվաքանակն ու ազգային ներուժը կորցնելուց հետո, այժմ պայքարում է իր գոյությունը պահպանելու համար:
Փոքրիկ, անուժ, արաբական հարուստ երկրների եւ գերտերությունների կողմից լքված, արտաքին ուժերի համար կռվադաշտի վերածված երկիր Լիբանանը, պատմական Փյունիկեն, որը շուրջ մեկ շաբաթ էլեկտրոնային հարձակման ենթարկվելուց հետո, այժմ Ցահալի կողմից հոշոտվում է օդից, ծովից ու ցամաքից արձակվող ռումբերով, նաեւ ենթակա՝ Հարավային Լիբանանը կորցնելու վտանգին՝ Նաբաթիյե, Սուր, Սայդա ծովափնյա քաղաքներով հանդերձ:

Առասպելական թռչունը՝ փյունիկը, այս անգամ էլ մոխիրներից կհառնի՞: Ինշա-ալլահ (Աստծու ողորմածությամբ), ինչպես ասում են լիբանանցիք:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ