Ցուկցվանգային իրավիճակ է հայ-ռուսական հարաբերություններում, փոխադարձ ու խաչաձեւ քննադատություններ միմյանց դեմ, մեղադրանք եւ ամբաստանություն: «Ռուսը ինչո՞ւ չօգնեց մեզ» հարցադրումը տիրապետող է մեր հանրային մտածողության մակարդակում: «Դո՛ւք ձեզ չուզեցիք օգնել» խոսույթը՝ ռուսական ճամբարում: Պաշտոնական Երեւանը, մանկական անբուժելի հիվանդությամբ տառապող անձի գլխավորությամբ, 44-օրյա պատերազմի օրերից սկսած՝ առիթը բաց չի թողնում քլնգելու, նույնիսկ ծաղրելու Մոսկվային, մինչ վերեջինս բնավ չի թաքցնում իր արհամարհանքը Երեւանի հասցեին: Նույնիսկ եղավ մի պահ,- միջազգային հարաբերություններում չլսված ու չտեսնված,- երբ Նիկոլ Փաշինյանն սկսեց «ականջիդ օղ արա» խրատախոսությամբ դիմել արտգործնախարար Լավրովի… քարտուղարուհուն:
Ստեփանակերտի անկման այս օրերին Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերությունների լարվածությունը հասել է գագաթնակետին, ավելի ճիշտ՝ հարաբերությունների փաստացի խզման, երբ Փաշինյանը չի կարողանում հեռախոսով խոսել Պուտինի հետ ու փոխարենը երկար նամակ է գրում դաշնակից համարվող երկրի ղեկավարին: Չի կարողանում խոսել նաեւ բարեկամ հարեւան Իրանի ղեկավարության հետ, որը նրա քաղաքականությունը համարում է «երկդիմի», անվստահելի, եւ «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցով դիմում է ոչ թե Երեւանին, այլ…
Ֆրանսիային… Անվստահություն կա նույնինքն արտերկրում ծառայող մեր դիվանագետների մոտ, առայժմ հյուպատոսական մակարդակում, ուր զարմացած են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում իրենց անմիջական շեֆի եւ երկրի վարչապետի գրեթե համաժամանակյա ասիմետրիկ հայտարարություններից. մինչ արտգործնախարարը աշխարհի մեծերից միջամտություն է պահանջում Արցախը աղետալի վիճակից փրկելու համար, վարչապետը բարբաջում է «առայժմ» այնտեղ տիրող «անվտանգության» մասին: Այլ երկրներում նման հակասությունը կավարտվեր արտգործնախարարի անհապաղ հրաժարումով եւ իշխող կազմակերպության ներսում բուռն տուրուդմբոցով, մինչդեռ Հայաստանում «Քաղպայմանագիր» կուսակցությունը, որն արդեն նման է թաղման թափորի, որին, սակայն, թվում, թե գնում է հարսանիքի, ոչ մի ձայն ու ծպտուն, փոխարենը՝ ամենասուր քննադատություններ եւ դավաճանության մեղադրանքներ Մոսկվայի հասցեին:
Հետաքրքրական է, որ այդ մեղադրանքներին օրերս միացավ կամ ձայնակցեցին նաեւ ընդդիմությունը եւ ցարդ չեզոք մտավորականության նույնիսկ այնպիսի ներկայացուցիչներ, որոնք կյանքի փորձով ու պատմական ինստիտուցիոնալ փորձառությամբ գիտեն, ճանաչում են ռուսին եւ Ռուսաստանը: Մանավանդ գիտեն նախկին՝ սովետահայ ղեկավարության անցած դժվարին ուղին, խուսանավելու, «ռսի դրբի տակ չընկնելու», ժամանակների հարափոփոխ լինելը հաշվարկելու իմաստությունը:
Այսօր Ռուսաստանն իր կացնային քաղաքականության, «փափուկ ուժի» կիրառումից խորշելու ավանդույթով խրվել է Արեւմուտքի հետ «մաշեցումի» արյունալի պայքարի մեջ, եւ նրանից ակնկալելի են կտրուկ, անսպասելի շարժումներ: Այդ շարժումներից, մեզ համար ամենաչարաբաստիկը, ռուս-թուրքական սիրաբանությունն է, որը, ինչպես գրեթե ճիշտ 100 տարի առաջ, մեզ համար աղետալի է, ներկայի եւ ապագայի հաշվին, մինչեւ որ պահը հասունանա սիրահար զույգի խզման, որը նույնպես անխուսափելի է, դարձյալ ըստ պատմության դասերի:
Ոչ միայն հասկանալի, այլեւ ընդունելի է մեր ժողովրդի, քաղաքական շրջանակների, նույնիսկ պետական որոշ ներկայացուցիչների, բնականաբար եւ առաջին հերթին՝ արցախահայության դառնությունը ռուսներից. նկատի ունեմ Ռուսաստանի ղեկավարությանը եւ ռուսական էլիտայի մի շարք ներկայացուցիչներին: Արցախի զիջումը թուրքերին, երբ այնտեղ կա եռյակ համաձայնությամբ գործող ռուսական զորամաս, որը օժտված է խաղաղապահ առաքելութան իրավունքներով, արցախահայության կոտորվելու, ձերբակալվելու, փախստական դառնալու փաստը ուրիշ կեցվածք չէին կարող թելադրել մեզ: Սակայն անհասկանալին գործող իշխանության անխոհեմ ու գրգռիչ քայլերն են Մոսկվայի նկատմամբ: Շարքը շատ երկար է այս սյունակում դրանք պարփակելու համար: Իրարահաջորդ սխալներ՝ որոնցից յուրաքանչյուրը ռուսական ղեկավարությանը տվել ու տալիս է մեզ հետ «ինչպես ինքդ ասացիր» լեզվով խոսելու պատրվակ, որպես չքմեղանք իր գործած ու դեռ գործելիք մեղքերի: Որպես պատժամիջոց այն իշխանության, որին 2018-ի առաջինը ի՛նքն էր բերել իշխանության եւ 2021-ին ի՛նքն էլ նպաստել էր նրա վերընտրման, իսկ այժմ թուքումուր տալով հանդերձ պահում է իբրեւ անփոխարինելի գործիք, մինչեւ…
Այսուհանդերձ, Ռուսաստանը մնում է Հայաստանի անհարմար, բայց անփոխարինելի եւ անխուսափելի դաշնակիցը: Ոչ ոք թող պատրանքներ չունենա: Մեր դառը պատմությունից գիտենք, որ Եվրոպան պաշտպանության հարցում մեզ չի օգնելու, իսկ Ամերիկան կարող է օգնել միայն… մուտքի վիզաներով, այսինքն հայաթափության շա՜տ նուրբ արվեստով, ինչպես՝ Միջին Արեւելքը քրիստոնյաներից դատարկելու գործում:
Այս պահին դժբախտաբար չունենք այլընտրանք Ռուսաստանին: Միակ այլընտրանքը մեր վերապրելու, գոյատեւելու, իմաստությամբ պայքարելու եւ գործելու ազգային մեր բնազդն է:
ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
